III SA/Lu 564/19

WyrokWSA w Lublinie2020-01-22

Skład orzekający: Jadwiga Pastusiak, Ewa Ibrom, Anna Strzelec

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy, uchylając postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej kosztów postępowania rozgraniczeniowego i obciążając nimi wyłącznie dwóch z siedmiu współwłaścicieli, naruszył zakaz reformationis in peius, nie wykazując rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego przez postanowienie organu pierwszej instancji?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy, uchylając postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej kosztów postępowania rozgraniczeniowego i obciążając nimi wyłącznie dwóch z siedmiu współwłaścicieli, naruszył zakaz reformationis in peius. Organ ten nie wykazał w uzasadnieniu, że postanowienie organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo lub interes społeczny, co jest warunkiem odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie. W związku z tym zaskarżone postanowienie zostało uchylone.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Prezydent Miasta L. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe między dwiema nieruchomościami. Postanowieniem z października 2017 r. ustalił koszty w wysokości 5000 zł i obciążył nimi wszystkich współwłaścicieli jednej z działek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) uchyliło to postanowienie w części dotyczącej kosztów, obciążając połową kosztów właścicieli obu działek. WSA uchylił postanowienie SKO, wskazując na potrzebę ustalenia, w czyim interesie były koszty. SKO ponownie rozpoznało sprawę i postanowieniem z lipca 2019 r. obciążyło kosztami wyłącznie dwóch z siedmiu współwłaścicieli działki, co było przedmiotem skargi do WSA.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2019 r. i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę [...] zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), WSA Anna Strzelec, Protokolant Referent Jacek Zięba, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. S. i T. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. S. i T. S. kwotę [...] zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta L. – działając na wniosek A. S. i T. S. – postanowieniem z [...] października 2017 r. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące nieruchomości położonej w L., oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej współwłasność A. S., T. S., G. S., Ł. S., D. S., G. S. i M. S. z nieruchomością oznaczoną jako działka nr [...], stanowiącą własność H. i S. małż. Michotów. Po przeprowadzeniu postępowania rozgraniczeniowego decyzją z [...] czerwca 2018 r. Prezydent Miasta L. (dalej: "organ I instancji") zatwierdził przebieg granicy pomiędzy działkami nr [...] i nr [...]. Postanowieniem z tego samego dnia (nr [...]) organ I instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na łączną kwotę 5000 zł (pkt 1 postanowienia) i zobowiązał do ich poniesienia wszystkich współwłaścicieli działki nr [...] stosownie do wielkości ich udziałów we współwłasności nieruchomości, to jest: A. S. w kwocie 833,34 zł, T. S. w kwocie 625 zł, G. S. w kwocie 625 zł, Ł. S. w kwocie 625 zł, D. S. w kwocie 625 zł, G. S. w kwocie 833,33 zł oraz M. S. w kwocie 833,23 zł (pkt 2 postanowienia). W wyniku zażalenia wniesionego przez A. S. i T. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") postanowieniem z [...] lipca 2018 r. (nr [...]) uchyliło zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w pkt 2 i połową kosztów postępowania rozgraniczeniowego (2500 zł) obciążyło wszystkich współwłaścicieli działki nr [...] proporcjonalnie do wysokości ich udziałów we współwłasności nieruchomości, to jest: A. S. w kwocie 416,67 zł, T. S. w kwocie 312,50 zł, G. S. w kwocie 312,50 zł, Ł. S. w kwocie 312,50 zł, D. S. w kwocie 312,50 zł, G. S. w kwocie 416,67 zł oraz M. S. w kwocie 416,66 zł, a drugą połową tych kosztów, w wysokości 2500 zł obciążyło właścicieli działki nr [...], to jest H. i S. małż. M. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że rozgraniczenie nieruchomości przeprowadza się, gdy granice pomiędzy nimi stały się sporne. Rozgraniczenie leży wówczas w interesie wszystkich właścicieli nieruchomości rozgraniczanych. Koszty takiego postępowania winny zatem obciążać wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego, to jest wszystkich właścicieli nieruchomości objętych rozgraniczeniem, zgodnie z art. 152 k.c., który stanowi, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie. Organ II instancji powołał w tej mierze także uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06. Z tych względów organ odwoławczy uznał, że postępowanie rozgraniczeniowe przeprowadzone zostało w interesie wszystkich właścicieli rozgraniczanych działek (nr [...] i [...]), co oznacza, że ich właściciele winni ponieść jego koszty po połowie. Wyrokiem z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 485/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił postanowienie organu II instancji z 26 lipca 2018 r. Powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OPS 5/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że można obciążyć kosztami postępowania rozgraniczeniowego wyłącznie jednego właściciela rozgraniczanych nieruchomości, a zwłaszcza tego, który żądał wszczęcia postępowania bez należycie uzasadnionych przyczyn. Określenie, w jakich częściach każda ze stron poniesie te koszty jest zawsze uzależnione od wyważenia ich interesów. Jednocześnie sąd wskazał, że w sprawie niniejszej konieczne było ustalenie, w czyim interesie zostały poniesione koszty postępowania rozgraniczeniowego, czy zaistniał rzeczywisty spór graniczny i czy rozstrzygnięcie leżało również w interesie tej strony postępowania, która nie kwestionowała przebiegu granicy. Sąd podkreślił, że nie można obciążać kosztami administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego właściciela nieruchomości sąsiedniej w sytuacji, gdy nie kwestionował on przebiegu granicy, której przebieg został potwierdzony, a postępowanie rozgraniczeniowe zostało zainicjowane przez inną stronę, w celu podważenia wcześniejszych ustaleń prawomocnie zakończonego postępowania dotyczącego zmiany danych zawartych w ewidencji gruntów. Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji postanowieniem z [...] lipca 2019 r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji w punkcie 2 i obciążył kosztami postępowania: a) A. S. – współwłaściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (udział 4/24) - w kwocie 2 857,00 zł; b) T. S. - współwłaściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (udział 3/24) - w kwocie 2 143,00 zł. Jednocześnie organ odwoławczy zaliczył A. S. na poczet kosztów postępowania rozgraniczeniowego wpłaconą kwotę 2 500 zł i zobowiązał go do uiszczenia kwoty 357 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji stwierdził, że wysokość kosztów postępowania ustalona została prawidłowo, jednak za niezgodne z prawem uznał obciążenie powyższymi kosztami wszystkich współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie zaistniał spór co do granic nieruchomości objętych wnioskiem rozgraniczeniowym, a zatem koszty związane z przeprowadzonym rozgraniczeniem nie zostały poniesione w interesie wszystkich stron tego postępowania, tj. wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Powołując się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 485/18 organ odwoławczy wskazał, że przebieg granicy działki nr [...] z działką nr [...] ujawniony w operacie ewidencyjnym odzwierciedlał zasięg prawa własności wynikający z istniejących dokumentów archiwalnych. Organ podkreślił, że prawidłowość tego operatu została wiążąco potwierdzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 26 października 2016 r. (sygn. akt II SA/Lu 386/16). Pomimo to wnioskodawcy podtrzymali swoje żądanie, wskazując na nieprawidłowy przebieg granicy pomiędzy działkami nr [...] i 29, ujawniony w operacie ewidencji gruntów. Natomiast małżonkowie M., wskazywali na brak jakiejkolwiek konieczności przeprowadzenia rozgraniczenia, między innymi z uwagi na fakt prawomocnie zakończonego uprzednio postępowania geodezyjnego oraz istniejący od ponad 40 lat niezmieniony przebieg granicy. Po wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego właściciele działki nr [...] ponownie wnosili o przeanalizowanie całości dokumentacji dotyczącej granicy działek i "cofnięcie decyzji o rozgraniczeniu". W ocenie organu II instancji wszczęcie i prowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonej nr [...] z nieruchomością oznaczoną nr [...] nie było konieczne z uwagi na brak rzeczywistego sporu co do przebiegu ustalonej wcześniej granicy, jak również wobec możliwości jej wznowienia według istniejącej dokumentacji geodezyjnej. Organ podkreślił, że w sytuacji, gdy właściciele nieruchomości oznaczonej nr [...] nie wdali się w spór i nie mieli wpływu na jego prowadzenie, nie mogli zostać obciążeni kosztami postępowania rozgraniczeniowego. Organ II instancji wyjaśnił, że z powyższych względów również pozostali współwłaściciele działki nr [...] nie mogli zostać obciążeni kosztami postępowania. Skargę na to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyli A. S. i T. S., domagając się jego uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, tj.: 1) art. 31 ust. 1 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, art. 262 § 1 k.p.a. w zw. z art. 264 k.p.a. w zw. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 152 k.c. w zw. art. 153 k.c. poprzez ich błędną interpretację, w szczególności brak wykazania w uzasadnieniu postanowienia sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii, prócz odwołania się do złożonego przez wykonawcę prac rozgraniczeniowych rachunku, podczas gdy z uzasadnienia postanowienia powinno wynikać dokładne wyliczenie tych kosztów poparte stosownymi dowodami i ustalenie rażąco wygórowanych kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego; 2) art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że koszty postępowania rozgraniczeniowego zostały poniesione jedynie w interesie części współwłaścicieli działki oznaczonej numerem 29, bowiem w ocenie organu tylko oni mieli interes prawny w dokonaniu rozgraniczenia, podczas gdy postępowanie rozgraniczeniowe ma na celu ustalenie stabilnej granicy między sąsiadującymi nieruchomościami, co leży w interesie właścicieli obu działek; 3) art. 8 k.p.a. i 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do organów władzy publicznej, które przy rozstrzygnięciu sprawy powinny uwzględniać interes jednostki, w tym także skarżących; 4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez : - brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie i pominięcie przez organ, iż właściciele działki nr [...], będący stroną postępowania, również mieli interes prawny w postępowaniu rozgraniczeniowym, jak również podejmowali w tym zakresie czynności (np. zarzuty zawarte w piśmie z dnia 3 kwietnia 2018 r.), co w konsekwencji spowodowało błędne przyjęcie przez organ, iż nie mieli oni interesu prawnego w dokonaniu rozgraniczenia i tym samym niezasadne było obciążanie ich kosztów postępowania; - niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez dokonanie błędnych ustaleń co do ostateczności decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] czerwca 2018 r., znak [...], i niewnioskowania żadnej ze stron o przekazanie sprawy do rozpoznania przez sąd powszechny, podczas gdy skarżący złożyli stosowny wniosek o przekazanie sprawy do rozpoznania przez sąd powszechny i sprawa toczy się obecnie przed Sądem Rejowym Lublin-Zachód w Lublinie pod sygn. akt [...]; 5) art. 152 k.c. w zw. z art. 153 k.c. poprzez przyjęcie, że kosztami postępowania rozgraniczeniowego należy obciążyć jedynie część współwłaścicieli działki nr [...], podczas gdy zgodnie z treścią naruszonych przepisów właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych, jak również ponoszą koszty postępowania rozgraniczeniowego po połowie. W uzasadnieniu skargi skarżący, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazali, że organy nie mają uznaniowości w stosowaniu art. 152 k.c., a skoro koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiadujących nieruchomości po połowie, to regułą jest ponoszenie ich przez obie strony sporu bez względu na towarzyszące im zamiary w zainicjowaniu sporu granicznego i bez względu na sposób jego zakończenia. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie podlega, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia, bądź stwierdzenie nieważności tego aktu. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po przeprowadzeniu według wskazanych reguł kontroli zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga jest uzasadniona. Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy uchylił postanowienie organu I instancji z [...] czerwca 2018 r. w pkt 2, tj. w części obciążającej kosztami postępowania rozgraniczeniowego w całości współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], stosownie do posiadanych przez nich udziałów w nieruchomości i obciążył w całości tymi kosztami dwóch spośród siedmiu współwłaścicieli tej nieruchomości: A. S. w kwocie 2857 zł oraz T. S. w kwocie 2143 zł. W związku z przedmiotem niniejszego postępowania należy wskazać, że rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2019 r., poz. 725 z późn. zm.), dalej: "ustawa" oraz przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. z 1999, Nr 45, poz. 453). Celem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 ustawy). Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony, stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 wskazanej ustawy, jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wymienione organy (art. 31 ust. 1 ustawy). Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości określają przepisy rozporządzenia. Przytoczone przepisy wskazują na zasadę udziału geodety w postępowaniu dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości. W konsekwencji koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego są koszty związane z czynnościami geodety w tym postępowaniu. Należą one do kosztów postępowania administracyjnego. Przepisy ustawy oraz przepisy rozporządzenia nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego ani sposobu ich rozliczania. Stosuje się w tym przypadku przepisy Działu IX ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), dalej: "k.p.a." Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a., do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (art. 261 § 2 k.p.a.). Stronę obciążają te koszty postępowania, które 1) wynikły z winy strony, 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (art. 262 § 1 k.p.a.). W uzasadnionych przypadkach organ administracji publicznej może zażądać od strony złożenia zaliczki w określonej wysokości na pokrycie kosztów postępowania (art. 262 § 1 i 2 k.p.a.). Przepis art. 262 § 1 k.p.a. ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony) a organ administracji. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony. Wskazany przepis stanowi podstawę do orzekania o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej, w tym także o wynagrodzeniu upoważnionego geodety. Przepisy ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne nie nakładają bowiem na organ administracji publicznej obowiązku ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Ustalenie wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia następuje w drodze postanowienia wydawanego przez organ jednocześnie z wydaniem decyzji. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (art. 264 § 1 i 2 k.p.a.). W postępowaniu dotyczącym kosztów rozgraniczenia obowiązuje zakaz reformationis in peius, wyrażony w art. 139 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Organ odwoławczy nie może zatem pogarszać sytuacji prawnej strony odwołującej się, określonej decyzją organu pierwszej instancji. W doktrynie podkreśla się, zakaz reformationis in peius służy ochronie interesów strony, a jego wprowadzenie uzasadnia wzgląd na interes publiczny. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej decyzją organu I instancji, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia W sprawie niniejszej zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej się oznacza, że rozpoznając zażalenie pochodzące jedynie od dwóch spośród siedmiu współwłaścicieli nieruchomości podlegającej rozgraniczeniu, organ II instancji nie był władny do wydania orzeczenia na ich niekorzyść, chyba że rozstrzygnięcie organu I instancji rażąco naruszałoby prawo lub interes społeczny (art. 139 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.). Możliwość odstąpienia od zakazu reformationis in peius ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej strony odwołującej się. Stanowi on istotną gwarancję procesową dla strony upewniającą ją, że wszczęcie procedury odwoławczej nie spowoduje pogorszenia jej sytuacji. Możliwość odstępstwa od zakazu orzekania na niekorzyść w przypadku bardzo istotnych wad zaskarżonych aktów lub czynności stanowi gwarancję, że w obrocie prawnym nie pozostaną zaskarżone akty lub czynności, które nie powinny wywierać skutków prawnych. W konsekwencji rozstrzygając sprawę na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie, organ II instancji ma obowiązek wykazać w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 k.p.a., dopuszczający odstąpienie od zakazu reformationis in peius. Ma to znaczenie dla oceny, czy w danej sprawie organ prawidłowo zastosował art. 139 k.p.a., gdyż nie każde naruszenie prawa lub interesu społecznego stwarza możliwość zmiany rozstrzygnięcia organu I instancji na niekorzyść wnoszącego środek zaskarżenia, lecz wyłącznie naruszenie rażące. Z treści zaskarżonego postanowienia organu II instancji wynika, że organ odwoławczy zakwestionował sposób rozdziału przez organ I instancji kosztów postępowania rozgraniczeniowego i w konsekwencji całością kosztów tego postępowania obciążył obu skarżących jako wnioskodawców w sprawie o rozgraniczenie. Tym samym organ II instancji, rozpoznając zażalenie obu skarżących, podwyższył ustaloną przez organ I instancji wysokość kosztów obciążające wnoszących zażalenie. Zmieniając rozstrzygnięcie organu I instancji na niekorzyść strony żalącej się, organ – wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 139 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. – w uzasadnieniu postanowienia nie wykazał, iż postanowienie organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Nie może być uznane za wystarczające zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzenie, że orzeczenie organu II instancji nie narusza zasady reformationis in peius, bowiem pozostawienie w obrocie prawnym postanowienia organu I instancji "rażąco naruszałoby obowiązujące przepisy prawa wskazane w niniejszym postanowieniu, jak również w sposób rażący naruszałoby interes społeczny". Organ nie wskazał bowiem przepisu, który nakazywałby obciążenie kosztami postępowania rozgraniczeniowego jedynie wnioskodawców i nie wyjaśnił, na czym miałoby polegać naruszenie interesu społecznego w przypadku zobowiązania wszystkich współwłaścicieli rozgraniczanej nieruchomości do poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Należy ponadto zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, by pozostali współwłaściciele nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w jakikolwiek sposób sprzeciwiali się rozgraniczeniu i czynnościom podejmowanym w toku postępowania przez dwóch współwłaścicieli. Na żadnym etapie postępowania nie kwestionowali także zobowiązania ich do poniesienia kosztów postępowania stosownie do wielkości udziałów w nieruchomości. Zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane z naruszeniem art. 139 k.p.a w zw. z art. 144 k.p.a., co uzasadnia uchylenia postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania mogło bowiem mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawioną przez sąd ocenę prawną dotyczącą zakazu orzekania na niekorzyść wnoszącego środek zaskarżenia. Następnie rozważy zasadność obciążenia kosztami postępowania tylko właścicieli jednej z rozgraniczanych nieruchomości i odniesie się zarzutu skarżących, że w sprawie istniał i nadal istnieje spór graniczny, na co wskazywać miałyby – zdaniem skarżących – pisma właścicieli nieruchomości oznaczonej numerem 28 składane w toku postępowania oraz fakt przekazania sprawy o rozgraniczenie do sądu powszechnego. Należy w tym miejscu zauważyć, że organ II instancji nie dokonał jakichkolwiek ustaleń co do tego, czy postępowanie rozgraniczeniowe zakończyło się na etapie postępowania administracyjnego decyzją o rozgraniczeniu nieruchomości, wydaną na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne czy też sprawa przekazana została do sądu na podstawie art. 33 ust. 3 tej ustawy. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że decyzja o rozgraniczeniu z [...] czerwca 2018 r. stała się ostateczna, bowiem żadna ze stron nie wnosiła o przekazanie sprawy do sądu, nie zostało poparte jakimikolwiek dowodami. W aktach administracyjnych organu I instancji brak danych w tym zakresie. Z akt organu odwoławczego nie wynika, by organ starał się kwestię tę wyjaśnić. Tymczasem skarżący wskazali sygnaturę akt postępowania o rozgraniczenie toczącego się przed Sądem Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie. Okoliczność ta wymagać będzie wyjaśnienia. Organ odwoławczy rozważy kwestie związane z istnieniem sporu granicznego i związane z tym zasady obciążania kosztami uczestników postępowania rozgraniczeniowego. Zagadnienie to wymaga rozważenia z uwzględnieniem treści pism i oświadczeń składanych przez właścicieli działki nr [...] w toku postępowania, w szczególności pisma z 3 kwietnia 2018 r. wskazanego w skardze i pisma z 22 maja 2018 r., a także okoliczności odmowy złożenia przez nich podpisu pod protokołem granicznym. Słusznie zwraca uwagę organ, że rozpoznając sprawę związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 485/18. Należy jednak podkreślić, że sąd nie przesądził ostatecznego rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że w sprawie niniejszej konieczne było ustalenie, w czyim interesie zostały poniesione koszty postępowania rozgraniczeniowego, czy zaistniał rzeczywisty spór graniczny i czy rozstrzygnięcie leżało również w interesie tej strony postępowania, która nie kwestionowała przebiegu granicy. Określenie, w jakich częściach każda ze stron poniesie te koszty jest zawsze uzależnione od wyważenia ich interesów. Sąd podkreślił, że nie można obciążać kosztami administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego właściciela nieruchomości sąsiedniej w sytuacji, gdy nie kwestionował on przebiegu granicy, której przebieg został potwierdzony, a postępowanie rozgraniczeniowe zostało zainicjowane przez inną stronę, w celu podważenia wcześniejszych ustaleń prawomocnie zakończonego postępowania dotyczącego zmiany danych zawartych w ewidencji gruntów. Sąd stwierdził, że można obciążyć kosztami postępowania rozgraniczeniowego wyłącznie jednego właściciela rozgraniczanych nieruchomości, a zwłaszcza tego, który żądał wszczęcia postępowania bez należycie uzasadnionych przyczyn. Wyrażone w powołanym wyroku z 18 grudnia 2018 r., stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie jest sprzeczne z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2006 r. w sprawie I OPS 5/06, na którą powołują się skarżący. W orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że w uchwale z 11 grudnia 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił jedynie możliwość obciążenia właścicieli sąsiadujących nieruchomości kosztami postępowania rozgraniczeniowego, nie przesądzając jednak kategorycznie, że rozstrzygnięcie takie musi zawsze zapaść w tego rodzaju postępowaniu. Przeciwne stanowisko ograniczałoby organowi swobodę stosowania w postępowaniu rozgraniczeniowym przepisu art. 262 § 1 k.p.a. Podkreśla się, że ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie wszystkich właścicieli wówczas, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne lub nie jest znany ich przebieg. W przypadku gdy okoliczności te nie występują, nie można z góry zakładać, że postępowanie toczy się w interesie wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. W takim przypadku również koszty postępowania rozgraniczeniowego nie są ponoszone w interesie wszystkich stron postępowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3014/14 i z 30 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 2211/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 1 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1128/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 13 kwietnia 2017 r., sygn.. akt II SA/Gl 46/17). Skarżący z kolei powołują się na stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach I OSK 1744/17, I OSK 2885/15 i I OSK 48/16, zgodnie z którym organ nie ma swobody w zakresie obciążania kosztami postępowania rozgraniczeniowego, gdyż art. 152 k.c. wynika reguła ponoszenia tych kosztów przez właścicieli gruntów sąsiednich (objętych rozgraniczeniem), co przesądzone zostało w uchwale w sprawie I OPS 5/06. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OPS 5/06 nie może być odczytywana jako przewidująca bezwzględny obowiązek obciążania kosztami administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego w każdym bez wyjątku przypadku wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości w takim samym zakresie, czyli z reguły po połowie. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny, odwołując się do przepisów Kodeksu cywilnego wskazał na zasadę, nie wykluczył jednak odstępstw od tej zasady. Należy mieć przy tym na względzie, że przepisy prawa materialnego dotyczące rozgraniczenia nie wyłączają stosowania przepisu art. 262 k.p.a., określającego, które koszty postępowania administracyjnego obciążają stronę. Ustalając wysokość kosztów postępowania administracyjnego oraz osoby zobowiązane do ich poniesienia organ zobowiązany jest więc do rozważenia każdorazowo, czy koszty wynikły z winy strony, czy też zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Nie jest uzasadniony zarzut, że koszty postępowania określone w sprawie niniejszej są rażąco wygórowane i organ nie wyjaśnił, w jaki sposób koszty te zostały ustalone. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyjaśnił, na jakiej podstawie ustalił wysokość kosztów i powołał dowody na tę okoliczność. Zgodzić się również należy z organem, wysokość kosztów nie odbiega od cen rynkowych. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło