III SA/Lu 797/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie sprawdzenia kwalifikacji do kierowania pojazdami - na skutek sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżący A. S. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W tym zakresie oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł netto. Wskazał, że stałe koszty utrzymania posiadanego domu o pow. [...] m2 wynoszą [...] zł. Oprócz tego dokonuje zakupu lekarstw na kwotę 50 zł oraz uiszcza składkę ubezpieczenia posiadanego samochodu ([...] [...] – wartość [...] zł) w wysokości [...] zł rocznie. Nie posiada żadnego innego majątku ani oszczędności. Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno być wypadkową dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz jej sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą, czy przyszłą. W niniejszej sprawie należy wskazać, że skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz co istotne posiada stałe źródło stosunkowo wysokich dochodów w postaci świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł netto. Dochód ten przy uwzględnieniu, że przeznaczany jest na utrzymanie wyłącznie skarżącego, nie pozwala na przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Na obecnym etapie prowadzenia sprawy, do kosztów postępowania należy wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł oraz wydatek z tytułu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pozostałe ewentualne koszty sądowe nie przekroczą każdorazowo kwoty [...] zł (opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, opłata sądowa od potencjalnej skargi kasacyjnej). Zatem Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego w kontekście sytuacji materialnej skarżącego, że ta nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych, i co należy dodać – rozłożonych w czasie kosztów postępowania sądowego. Należy z całą mocą podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy, a mianowicie: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną, nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi też ograniczenia prawa do sądu gdyż jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Sąd podziela stanowisko referendarza, że z tych samych względów brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżący może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.