I SA/Ol 156/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.K. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 kwietnia 2016 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła Z.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że nie posiada środków na zapłatę wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł. Ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trojgiem niepełnoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów w wysokości około 8.000 zł netto miesięcznie, uzyskiwanych z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wspólnie z żoną skarżący posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 52 ha, zabudowaną domem o powierzchni 170 m² i wartości 800.000 zł. Ponadto jest właścicielem samochodu ciężarowego "[...]" o wartości 25.000 zł. Ponosi miesięczne wydatki na wyżywienie – 1.500 zł, jak również z tytułu różnego rodzaju opłat, w tym za naukę dzieci - 120 zł, internet – 40 zł, telefon – 300 zł, energię elektryczną – 300 zł, wodę – 100 zł. Opłaca ponadto comiesięczne raty w wysokości 3.600 zł w związku z kredytem hipotecznym, 784 zł podatku rolnego, 637 zł ubezpieczenia KRUS. Wydatki na paliwo do samochodu wynoszą 200 zł. Uzasadniając wniosek skarżący podał, że z uzyskiwanego dochodu w wysokości 8.000 zł miesięcznie - przy wydatkach wynoszących około 7.600 zł - nie jest w stanie poczynić oszczędności na poczet kosztów sądowych. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu oceniła, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, iż zachodzi przesłanka uzasadniająca częściowe zwolnienie od części kosztów sądowych. Majątek skarżącego, tj. nieruchomość rolna o powierzchni 52 ha, przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych, która w 2015 r. wynosiła 10,49 ha, zaś w województwie warmińsko-mazurskim – 22,76 ha. Uwzględniając średnie ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych według danych Agencji Nieruchomości Rolnych, czy też Głównego Urzędu Statystycznego, referendarz stwierdziła, że wartość gruntów rolnych skarżącego w obrocie prywatnym kształtuje się w zależności od źródła danych od 1.534.000 zł do 2.496.000 zł. Tym samym uznała, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest tożsama z sytuacją osób nieposiadających majątku, czy też posiadających niewielki majątek niezbędny do zaspokojenia wyłącznie warunków bytowych. Zdaniem referendarz, oceny tej nie zmienia fakt spłacania przez skarżącego rat kredytu hipotecznego w wysokości 3.600 zł. Uzyskiwane dochody w kwocie 8.000 zł miesięcznie pozwalają zarówno na utrzymanie 5 - osobowej rodziny, jak i na opłatę kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla skarżącego i jego najbliższych. Przy czym uznając, że wskazany majątek oraz uzyskiwane dochody mogą stanowić źródło pokrycia opłat sądowych, referendarz odstąpiła od wezwania wnioskodawcy do przedstawienia, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". W sprzeciwie skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że strona posiada środki pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł oraz stwierdzenie, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku na utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżący ponownie podniósł, że prowadzi gospodarstwo rolne na nieruchomości gruntowej będącej przedmiotem hipoteki. Gospodarstwo rolne stanowi główne źródło dochodu rodziny, w związku z czym nie jest w stanie sprzedać części nieruchomości. Sprzedaż ta wymagałaby znacznego czasu. Natomiast analiza wydatków i dochodów wskazuje, że niemożliwe jest zaciągnięcie kolejnych zobowiązań. Skarżący pozostaje w kilku rejestrach dłużników, dlatego mimo wcześniejszych prób nie uzyskał pożyczki i kredytu. Jak podał wnioskodawca, dochód osiągany z gospodarstwa rolnego zależy od wielu czynników, jest bardzo zmienny i często niższy niż wskazany w oświadczeniu. W obecnym sezonie wymarzły uprawy na powierzchni 38 ha, wskutek czego będzie znacznie niższy aniżeli planowany i wykazany uprzednio dochód w wysokości 8.000 zł miesięcznie. Natomiast wydatki mają charakter stały i rosną co roku. Zgromadzenie środków finansowych w celu opłacenia wpisu od skargi utrudnia także fakt zajęcia rachunków bankowych przez komornika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że pomoc powinna być udzielana przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ubiegający się o pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). W okolicznościach niniejszej sprawy stanowisko referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, nie budzi zdaniem Sądu, zastrzeżeń. Analiza przedstawionej we wniosku sytuacji majątkowej i finansowej prowadziła do wniosku, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych odpowiadających aktualnie wysokości wpisu sądowego od skargi (2.000 zł) mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego skarżącego i jego rodziny. Uzyskiwany dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 8.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości gruntowych o powierzchni 52 ha, domu o powierzchni 170 m² oraz samochodu ciężarowego "[...]". Fakty te powodują, że nie sposób zaliczyć skarżącego do kręgu osób ubogich, których stan majątkowy uniemożliwia zaspokojenie podstawowych warunków bytowych, a tym samym poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego . Przesłanki prawa pomocy skarżący dopatruje się w ponoszeniu znacznych wydatków na utrzymanie oraz spłatę zobowiązań (7.600 zł miesięcznie), co uniemożliwiać ma poczynienie oszczędności. Odnosząc się do tych twierdzeń, należy wskazać, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie NSA z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05). Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy bowiem rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Nie uzasadnia zatem przyznania prawa pomocy uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 2.000 zł, natomiast miesięczny dochód gospodarstwa domowego strony to 8.000 zł. Biorąc powyższe pod uwagę, nie można w niniejszej sprawie zasadnie wywodzić, że na skutek zapłaty wpisu sądowego zaistnieje sytuacja zagrażająca zapewnieniu stronie i rodzinie strony minimum warunków socjalnych. Uzasadnieniem dla przyznania prawa pomocy nie może być okoliczność, że znaczną część wydatków skarżącego stanowią spłaty rat kredytu (3.600 zł). W orzecznictwie sądowym już wielokrotnie podnoszono, że nie ma podstaw, aby wnioskodawca spłacał ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa (np. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Koszty związane z postępowaniem sądowym zainicjowanym przez stronę, nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12, Lex nr 1121302, z dnia 3 marca 2011 r., sygn. II OZ 130/11, Lex nr 1080416, z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 174/11, Lex nr 1081459). Uznać należy również, że powoływane w sprzeciwie zajęcie egzekucyjne rachunków bankowych, czy obniżenie dochodu z gospodarstwa rolnego na skutek złego przezimowania upraw, którego jednak skarżący nie uprawdopodobnił, nie uniemożliwiają mu wygospodarowania z uzyskiwanych dochodów kwoty 2.000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Reasumując podkreślenia wymaga, że prawo pomocy powinno być udzielane w szczególności osobom pozbawionym środków do życia, np. bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i majątku, bądź tym, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie. Niewątpliwe taką osobą skarżący nie jest, skoro dysponuje majątkiem nieruchomym i ruchomym oraz osiąga wskazane wyżej dochody z gospodarstwa rolnego o powierzchni 52 ha. W zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy prawidłowo zatem oceniła, że okoliczności sprawy nie wskazują na wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie tego przepisu oraz art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.