I SA/Ol 237/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.K. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 czerwca 2018 r., o sygn. akt I SA/Ol 237/18, odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K., J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie skargi na czynność organu egzekucyjnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2018 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła J. K.przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I. K. Dochody tego gospodarstwa stanowią: emerytura skarżącego, która przed potrąceniami wynosi 904,09 zł miesięcznie oraz emerytura jego żony, wynosząca przed potrąceniami kwotę 772,35 zł, co daje łączny dochód w wysokości 1676,44 zł. Małżonkowie są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni 144 m2, z gruntem o powierzchni 1726 m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 38,8191 ha. Ponadto są właścicielami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni 1,6353 ha. Ponoszą wydatki z tytułu: podatków do urzędu gminy w kwocie około 1.800 zł kwartalnie, opłat za energię elektryczną w kwocie 800 zł miesięcznie, spłaty kredytu konsolidacyjnego w kwocie 1.700 zł miesięcznie, zakupu lekarstw w kwocie 150 zł miesięcznie, opłat za telefon komórkowego i internetu w kwocie 100 zł miesięcznie oraz opłat za wodę w kwocie 70 zł miesięcznie. Jak podniosła strona, wskazane kwoty stanowią ½ ponoszonych wydatków, bowiem takie same koszty ponosi współmałżonka. Skarżącego i jego żonę obciąża zadłużenie z tytułu niespłaconych rat kredytu konsolidacyjnego w wysokości ok. 35.000 zł na każdego z małżonków. Zaś zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego na dzień 12 grudnia 2017 r. wynosiło w przypadku skarżącego - 1.490.342 zł, zaś w przypadku jego żony –1.453.696,14 zł. Wskazując, że emerytury stanowią jedyny dochód małżonków i w 25% są one zajęte na rzecz Urzędu Skarbowego, strona podniosła, że nie jest możliwe regulowanie nawet części zobowiązań. Skarżący posiadają także zaległości na rzecz telefonii komórkowej, dostawców internetu, a ponadto wobec KRUS. Do 2013 r. źródłem ich utrzymania była sporadyczna sprzedaż części nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości, z uwagi na fakt, iż nieruchomości zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a ponadto brak popytu na tego typu nieruchomości. Starszy Referendarz Sądowy w zaskarżonym postanowieniu oceniła, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, iż zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od części kosztów sądowych. Małżonkowie uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur oraz posiadają majątek nieruchomy znacznych rozmiarów. Niewątpliwie ich bieżąca sytuacja finansowa nie jest łatwa, o czym świadczą wysokie zobowiązania małżonków, lecz nadal są oni właścicielami majątku ruchomego i nieruchomego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika jednocześnie, aby majątek ten został zajęty w całości. W sprzeciwie skarżący podniósł, że pomimo posiadania majątku nieruchomego nie jest w stanie dokonać opłaty wpisu sądowego, gdyż nie posiada oszczędności. Jedynym źródłem utrzymania są emerytury, zaś zadłużenia rosną. Z końcem maja 2018 roku Bank wypowiedział umowę kredytu mieszkaniowego z powodu nieopłacania rat. Prowadzone postepowanie egzekucyjne uniemożliwia sprzedaż nieruchomości i nie pozwala na uzyskanie większej sumy pieniędzy. Skarżący zaproponował opłacenie wpisu sądowego poprzez przekazanie Sądowi odpowiednej części udziału we własności nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy powoduje, że pomoc powinna być udzielana przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ubiegający się o pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, jest prawidłowe. Analiza przedstawionej we wniosku sytuacji majątkowej i finansowej prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych odpowiadających aktualnie wysokości wpisu sądowego od skargi (100 zł) mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego dla jego rodziny. Biorąc chociażby pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego małżonków, ponad trzykrotnie większą od średniej wielkości gospodarstwa rolnego w kraju, czy stały dochód ze świadczeń emerytalnych jak i to, że skarżący posiada potencjalne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem nieruchomości, nie sposób zdaniem Sądu, zaliczyć skarżącego do kręgu osób ubogich, których stan majątkowy uniemożliwia zaspokojenie podstawowych warunków bytowych, a tym samym poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Ponadto z urzędu wiadomym jest Sądowi (postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 17 października 2017 r. o sygn. akt I SA/Ol 507/17), że wartość gruntu zurbanizowanego o powierzchni 1,6353 ha wynosi ok. 1.217.000 zł. Przy czym w niniejszej sprawie, małżonkowie zakwestionowali jako zbyt niską dokonaną przez rzeczoznawcę w postępowaniu egzekucyjnym wycenę czterech działek o powierzchni około 1.300m2, każda na łączną kwotę 352.000 zł. Odnosząc się do twierdzeń sprzeciwu, podkreślenia wymaga, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (p. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05). W świetle powołanych wyżej danych odnośnie sytuacji majątkowej strony, nie uzasadnia zdaniem Sądu, przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, uszczerbek w majątku strony, który wiąże się z uiszczeniem wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Nie można zatem zasadnie wywodzić, że na skutek zapłaty przez skarżącego wpisu sądowego zaistnieje sytuacja zagrażająca zapewnieniu jego rodzinie minimum warunków socjalnych. Uzasadnieniem dla przyznania prawa pomocy nie może również być to, że znaczną część wydatków skarżącego stanowią spłaty rat kredytu. W orzecznictwie sądowym już wielokrotnie podnoszono, iż nie ma podstaw, aby wnioskodawca spłacał ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa (np. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Koszty związane z postępowaniem sądowym zainicjowanym przez stronę, nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 72/12, Lex nr 1121302, z dnia 3 marca 2011 r., sygn. II OZ 130/11, Lex nr 1080416, z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 174/11, Lex nr 1081459). W ocenie Sądu, również powoływane w sprzeciwie zajęcie egzekucyjne świadczeń emerytalnych, czy brak aktualnych możliwości spieniężenia majątku nieruchomego, nie uniemożliwiają stronie wygospodarowania z uzyskiwanych dochodów kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Reasumując należy stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu Starszy Referendarz Sądowy prawidłowo oceniła, iż okoliczności sprawy nie wskazują na wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.