I SA/Ol 291/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2010 r. do marca 2011 r., od maja 2011 r. do lutego 2012 r., za kwiecień 2012 r., sierpień 2012 r. i październik 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego WSA/post.1- sentencja postanowienia A.S. (dajej: skarżąca, wnioskodawczyni, strona), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2010 r. do marca 2011 r., od maja 2011 r. do lutego 2012 r., za kwiecień 2012 r., sierpień 2012 r. i październik 2012r. Następnie wnioskiem z dnia 30 maja 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 2.208 zł i ustanowienie doradcy podatkowego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada majątku. Uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości "[...]" miesięcznie. Wskazała, że ponosi opłaty z tytułu spłaty rat leasingu w wysokości ok. 650 zł miesięcznie, zgodnie z umową zawartą w grudniu 2012 r. z "[...]". W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że działalność gospodarczą pod firmą "A" zamknęła w 2015 r. Obecnie pracuje na umowę o pracę na 1/8 etatu. W utrzymaniu pomaga jej ciocia oraz do marca 2016 r. ojciec. Nie posiada żadnego majątku, nadal spłaca zobowiązania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Pismem z dnia 7 czerwca 2016 r. skarżąca na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r. , poz. 718 dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca pismem z dnia 29 czerwca 2016 r. oświadczyła, że: - nie ponosi wydatków na czynsz, telefon, opłat za gaz, energię eklektyczną, wodę, wywóz odpadów, zakup środków czystości, - nie posiada żadnych nieruchomości, tytułu prawnego do lokalu, w którym zamieszkuje. Oświadczyła, że lokal mieszalny położony przy "[...]", stanowi mieszkanie komunalne, jest w posiadaniu jej cioci, która z emerytury w wysokości 1.600 zł opłaca wszelkie koszty związane z utrzymaniem tego lokalu. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie partycypuje w kosztach utrzymania, w zamian pomaga cioci w codziennych obowiązkach, - nie posiada samochodu, w związku z czym nie ponosi kosztów jego utrzymania, - nie ponosi kosztów leczenia i rehabilitacji, - ponosi stałe wydatki w kwocie 200 zł z tytułu zakupu wyżywienia i środków czystości, oraz opłaca ratę leasingową w wysokości 800 zł miesięcznie, - wyjaśniła, że przedmiotem leasingu jest maszyna, obecnie nie jest wykorzystywana gdyż zlikwidowała działalność gospodarczą. Nie uzyskuje żadnych dochodów z posiadanego urządzenia, - oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, ruchomości oraz przedmiotów wartościowych o wartości ponad 5.000m zł. " Nie przypominam sobie" aby w okresie od 01.01.2014 r. zbyła jakiś składnik majątkowy. W okresie od 01.01.2014 r. nie darowała też żadnych składników majątkowych. Obecnie posiada 4.000 zł w gotówce, które pozostały jej z kwoty 8.000 zł otrzymanej w lutym br. od ojca na spłatę rat leasingowych, - wyjaśniła, że jest uprawniona do 1/3 części spadku po ojcu. Przy czym stwierdziła, że zmarły ojciec nie posiadał żadnego wartościowego majątku poza 11 letnim Volvo V70 i udziału w dwóch nieruchomościach o łącznej wartości ok. 20.000 zł, - wyjaśniła, że nie załącza rozliczenia za rok 2015 jej cioci, gdyż jest emerytką i w jej imieniu ZUS złożył PIT. Do pisma załączyła kopię: - zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 29.06.2016 r., - decyzję z dnia 05.10.2015 r. o wykreśleniu przedsiębiorcy A.S. z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, - decyzję z dnia 14.04.2015 r. o wysokości emerytury R.S. - dwa elektroniczne zestawienia operacji za okres od 29.12.2015 r. do 29.06.2016 r. z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank o nr "[...]" - PIT -37 za 2014 – R.S. - PIT-37 za 2015 r. – R.S. - PIT-36L za 2015 r., A.S., wraz załącznikiem PIT-B za 2015 r. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Oceniając przedstawione przez wnioskodawczynię oświadczenia stwierdzić należy, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez stronę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień. W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić, że skarżąca wykazała spełnienie przez siebie przesłanek do przyznania prawa pomocy, ponieważ pierwotnie złożone oświadczenie, na urzędowym formularzu, jest bardzo lakoniczne, również złożone na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. oświadczenie nie wyjaśniło wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji zarówno życiowej jak i materialnej wnioskodawczyni. Po pierwsze stwierdzić należy, że skarżąca została wezwana do przedstawienia oświadczenia o wysokości i źródłach uzyskiwanego dochodu jak i do wskazania zarówno rodzaju jaki wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. Kwestia ta jest zasadnicza dla rozpoznania wniosku skarżącej, bez tych informacji nie sposób odnieść się w jakikolwiek sposób do możliwości finansowych wnioskodawczyni i ewentualnie możliwości udzielenia jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawionych przez stronę wyjaśnień zarówno na formularzu PPF jak i na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. w tym zakresie nie sposób uznać za rzetelne. Przede wszystkim w formularzu PPF wnioskodawczyni wyjaśniła, że uzyskuje dochody w wysokości "[...]" miesięcznie, co też uwiarygodniła składając kopię zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach, w utrzymaniu zaś pomaga jej ciocia i do marca 2016 ojciec. Podkreślić należy, że wezwaniem z dnia 7.06.2016 r. skarżąca została zobowiązana do przedstawienia oświadczenia o wysokości ponoszonych wydatków oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów. Ponadto związku ze złożonym oświadczeniem, iż w utrzymaniu pomaga jej ciocia i do marca 2016 r. ojciec, strona została zobowiązana do przedstawienia zarówno oświadczenia o wysokości uzyskiwanych przez te osoby dochodów jak i przedstawienia dokumentów uprawdopodobniających to oświadczenie. Udzielając informacji w tym przedmiocie skarżąca ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, iż całe koszty utrzymania mieszkania, w którym zamieszkuje ponosi jej ciocia z emerytury w wysokości 1.600 zł, przedstawiła także kopię decyzji o wysokości świadczenia jej zmarłego ojca i dwa Pit- 37 za rok 2014 i 2015 również jej zmarłego ojca. Skarżąca pomimo wezwania nie uwiarygodniła jednak faktu, iż jej ciocia posiada środki finansowe na ponoszenie całkowitych kosztów utrzymania wspólnego zamieszkiwania, nie przedstawiła bowiem ani kopii rachunków, jak i dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez ciocię dochodów. Ponadto nie uprawdopodobniła też faktu i wysokości spłacanych rat. Zaznaczyć przy tym należy, że z przedstawionego zestawienia operacji z rachunku bankowego skarżącej prowadzonego przez Bank nie wynika, żeby we wskazanym okresie za jego pośrednictwem dochodziło do jakiś operacji finansowych. Znając zaś praktykę działalności gospodarczej - spłaty rat leasingowych skarżąca musi dokonywać na wskazany rachunek bankowy, tym samym musi posiadać potwierdzenia wpłat, jeżeli dokonuje tego gotówką, jakby to wynikało ze składanych przez nią oświadczeń. Niemniej jednak nie przedstawiając kopii tych dokumentów skarżąca uniemożliwiła bezsprzeczne przyjęcie, że nie posiada innego rachunku bankowego za pośrednictwem, którego dokonuje wspominanych spłat. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że skarżąca wypełniając formularz wniosku PPF złożyła oświadczenie, że "NIE POSIADAM" żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce ( rubryka nr 7.2.1 formularza PPF). Oświadczenie to złożyła pod odpowiedzialnością karną z art. 233 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego tj " jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia" (rubryka nr 13 formularza PPF). Pomimo odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, odpowiadając na wezwanie skarżąca oświadczyła, że "posiadam 4.000 zł w gotówce które otrzymałam od taty w lutym 2016 r. w wysokości 8000,00 zł na spłatę rat leasingowych". Powyższe świadczy o nierzetelności i niewiarygodności składanych przez stronę wyjaśnień na formularzu PPF. Nadto zauważyć należy, że strona została również wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia oświadczenia o posiadanych ruchomościach o wartości ponad 5.000 zł. W tym zakresie odpowiedź skarżącej, że nie posiada ruchomości o wartości większej niż 5.000 zł budzi uzasadnione wątpliwości, biorąc pod uwagę fakt, iż na mocy umowy leasingu co miesiąc spłaca raty o wartości 650 zł (jak oświadczyła to na formularzu PPF) lub też o wartości ok. 800 zł (jak określiła to w piśmie z dnia 29.06.2016 r.). Niewątpliwie jednak skarżąca jest w posiadaniu urządzenia – maszyny, której wartość, zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza, jest wyższa od kwoty 5.000 zł, biorąc pod uwagę wysokość spłacanych rat leasingowych. Jednakże w sytuacji nieprzedstawienia przez skarżącą jakichkolwiek kopii dokumentów potwierdzających zarówno fakt zawarcia umowy leasingu, jak i określających wartość zakupionej maszyny, czy też potwierdzających fakt spłaty rat, nie sposób określić wartości posiadanego urządzenia. Tym samym również oświadczenie skarżącej złożone na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. z uwagi na wskazane powyższej braki nie sposób uznać za rzetelne a tym samym za wiarygodne. Niezależnie od powyższego wskazać też należy, że gdyby nawet referendarz sądowy podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane (dość fragmentaryczne), które przedstawiła skarżąca i na tej podstawie próbował ustalić możliwości finansowe skarżącej, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że prawo pomocy nie powinno być skarżącej przyznane. Biorąc bowiem pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenie, iż posiada środki w gotowce w wysokości 4.000 zł, natomiast w lutym br. kwota ta wynosiła 8.000 zł, wiedząc, że wpis od skargi został określony na kwotę 2.208 zł, to uznać należy, że wnioskodawczyni posiadała środki na samodzielne opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Zauważyć bowiem należy, że decyzję w zakresie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za wymienione wyżej okresy, organ I instancji wydał w październiku 2015 r., zaś skargę na decyzję organu II instancji strona sporządziła już w dniu 24.03.2016 r. W tym okresie strona dysonowała gotówką, która umożliwiła jej samodzielne opłacenie kosztów sądowych, w tym ewentualnie opłacenie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wyjaśnić przy tym należy, iż okoliczność w jaki sposób strona rozporządza swoim majątkiem już w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.03.2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (publ.: CBOSA). W konsekwencji prawo pomocy nie przysługuje takiej osobie, która wprawdzie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, lecz się ich wyzbyła, m.in. rozdysponowując je na inne cele (por. postanowienie z dnia 28.07.2008 r., sygn. akt I FZ 304/08, LEX nr 494243) w tym przypadku na spłatę rat leasingowych. Dodać przy tym należy, że strona nie może przedkładać cywilnoprawnych (prywatnych) zobowiązań nad te związane z postępowaniem sądowym, które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej, wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie z dnia 27.11.2008 r., sygn. akt II FZ 512/08, LEX nr 530038). Zauważyć także należy, że skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła, dlaczego posiadana przez nią maszyna nie przynosi żadnych dochodów. W sytuacji nieprowadzenia działalności przez skarżąca, zdaniem referendarza sądowego, strona może wydzierżawić, czy też na innej podstawie oddać maszynę do odpłatnego korzystania innemu przedsiębiorcy. Na marginesie należy stwierdzić, że od osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy wymaga się aby podjęły wszelkie możliwe działania, w celu samodzielnego poniesienia kosztów zainicjowanych przez siebie postępowań, zanim ciężar ten przerzucą na Budżet Państwa, a pośrednio na ogół społeczeństwa. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa, w tej sytuacji, stanowiłoby naruszenie zarówno art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny (jednostki) jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami(por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: CBOSA). np. w sytuacji gdy osoba wykorzystała wszelkie możliwe sposoby aby opłacić koszty sądowe samodzielnie a pomimo podjętych działań nie udało jej się to. Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25.04. 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA). Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (postanowienie z dnia 9.07.2008 r., sygn. akt I FZ 265/08, LEX nr 494324). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, referendarza sądowego, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5.07.2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, opubl.: CBOSA). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29.05.2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, opubl.: CBOSA). W sytuacji zatem, gdy na podstawie oświadczenia wnioskodawczyni, nie sposób ustalić czy opłacająca koszty utrzymania mieszkania ciocia, posiada zdolności finansowe na ich opłacenie, nadto jakie ponosi w związku z tym rzeczywiste wydatki, w jakiej wysokości i jaki sposób skarżąca opłaca raty leasingu, brak było podstaw do stwierdzenia, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawczyni, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16.10.2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.