I SA/Ol 354/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności wspólników i byłych wspólników spółki jawnej za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z wniesioną skargą na wymienioną wyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", T.W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 26 października 2012r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, nie uwzględnił żądania strony, stwierdzając w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż spełnia przesłanki do otrzymania prawa pomocy, które jest instytucją wyjątkową. Pismem złożonym w dniu 20 listopada br. T.W. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie podnosząc, że od kilku lat znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Uzyskiwany przez Niego dochód z tytułu zatrudnienia na ¼ etatu (375 zł) z trudem wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, dlatego też nie jest w stanie pokryć w całości tak wysokich kosztów postępowania sądowego. Nadto wnioskodawca wskazał, że nie posiada innych źródeł dochodu oraz jakiegokolwiek majątku. Dodał, że wszelkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania ponosi jego żona. Do pisma dołączył oświadczenie małżonki T.W., zgodnie z którym, Jej miesięczne wygrodzenie wynosi 2.269,17 zł (za październik 2012 r.). Nie ma Ona innych źródeł dochodu. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości, poza ½ udziału w prawie własności lokalu mieszkalnego, w którym obecnie zamieszkuje. Według oświadczenia T. W., comiesięcznie pokrywa Ona wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz wyżywieniem. Opłaca czynsz w kwocie: 515 zł. Wydatki na energię wynoszą 100, a za telefon i internet – 130 złotych. Na wyżywienie wydaje około 1.000 zł, na leczenie 200, na środki czystości 100 zaś na ubrania około 200 złotych. T.W. wskazała także, że nie prowadzi wraz z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, często jednak finansuje jego bieżące koszty utrzymania, w tym posiłki. Wobec wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu, na zasadzie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, zaś sprawa zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata została rozpoznana ponownie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej powyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, NSA wskazał natomiast, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Analizując wniosek skarżącego w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku T.W. podał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest zatrudniony na ¼ etatu, otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 375 zł brutto oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 06 września 2012r. do uzupełnienia wniosku wyjaśnił natomiast, iż nie posiada ruchomości i nieruchomości. Wszelkie opłaty związane z utrzymaniem tj. czynsz za mieszkanie, rachunki za gaz energię elektryczną, wodę telefon ponosi jego żona T.W. Wskazał, iż czasem wspierany jest przez swoje dzieci i najbliższą rodzinę. Podniósł, iż z żoną posiada rozdzielność małżeńską majątkową od dnia 20 stycznia 2006r. Nie korzysta z pomocy społecznej oferowanej przez MOPS. Nie wykonuje żadnych prac dorywczych, sezonowych i okresowych. Zdaniem Sądu, zarówno oświadczenie wnioskodawcy zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i jego późniejsze wyjaśnienia, są pomimo wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, niejasne i nie pozwalają na wysnucie jednoznacznych wniosków w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący o możliwości wezwania strony do przedstawienia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, nakłada na nią obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów musi mieć zatem wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (p. B.Dauter, S.Babiarz, M.Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis – Nexis, Warszawa 2007, s. 244). Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy nie jest natomiast, zadaniem Sądu. To rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku, w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (p. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX – nr 220289). W przedmiotowej sprawie Wnioskodawca podniósł, iż jego miesięczny dochód wynosi 375 złotych brutto. Kwota ta jest zaś znacznie niższa zarówno od oszacowanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (http://www.ipiss.com.pl), minimum socjalnego, które na miesiąc wrzesień 2012 r. wyniosło 1.019,31 zł, jak i stanowiącego dolne kryterium ubóstwa poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka - minimum egzystencji (p. opracowanie pod redakcją Piotra Kurowskiego: Koszyki minimum socjalnego i minimum egzystencji – dotychczasowe podejście, IPiSS, Warszawa, 10.12.2002), które na rok 2011, dla gospodarstwa jednoosobowego określone zostało w wysokości 500,68 zł miesięcznie (p. Poziom i struktura minimum egzystencji w 2011 r. - na podstawie danych średniorocznych, IPiSS, Warszawa 25 kwietnia 2012r.). Podkreślić należy, iż przy podnoszonym braku innych dochodów, w tym w ramach świadczeń z pomocy społecznej, skarżący nie wskazał źródła finansowania ponoszonych przez Niego kosztów codziennego utrzymania. W oświadczeniu z dnia 20 listopada 2012r. małżonka T.W. podała wprawdzie, że nie prowadząc z Nim wspólnego gospodarstwa domowego, często finansuje bieżące koszty utrzymania męża, jednak przy uwzględnieniu pozostałych zawartych w tym oświadczeniu danych, w tym co do łącznej wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów z tytułu umowy o pracę (2.269,17zł) i ponoszonych kosztów (łącznie 2.245 zł), nie jest ono wystarczające do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Niejasne i budzące wątpliwości wyjaśnienia co do obecnej sytuacji materialnej strony nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sytuacji, gdy strona wnosi o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych, powinna na podstawie obiektywnych danych wykazać zasadność tego wniosku. W sprawach o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do wyłącznej oceny Sądu należy bowiem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Wobec podania przez stronę w związku ze złożonym wnioskiem o prawo pomocy niejasnych i budzących wątpliwości danych odnośnie Jej sytuacji życiowej i majątkowej oraz nie przedstawienia pomimo wezwania stosownych dokumentów źródłowych, Sąd stwierdził, iż nie zachodzą wystarczające podstawy do uwzględnienia tego wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o dowody, które uwiarygodniają wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak już wskazano, w świetle przytoczonej wyżej regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona nie uprawdopodobniła okoliczności, które podała we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z opisanych wyżej względów, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.