I SA/Ol 360/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: zwrotu środków na realizację projektu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 9 lipca 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPPr., skarżąca "A" Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia Spółki wynika, że przedmiotem jej działalności są pozostałe specjalistyczne roboty budowlane, gdzie indziej niesklasyfikowane (nr klasyfikacji 43.99.Z). Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki wynosi 50.000,00 zł. Z oświadczenia strony wynika także, że wartość środków trwałych, według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosiła 191.065 zł. Strona także wyjaśniła, że za ostatni rok obrotowy według bilansu poniosła stratę w wysokości 162.879 zł. Oświadczyła, że posiada rachunek bankowy, przy czym saldo na koniec miesiąca poprzedzającego wniosek wynosiło 0 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że obecnie nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych, bez uszczerbku dla kondycji finansowej spółki. Nie obsługuje na bieżąco swojego zadłużenia. Podkreśliła, że sprawa dotyczy kwoty ponad "[...]" zł (dotacja wraz z odsetkami), w związku z powyższym stosowne jest skorzystanie ze wszelkich dostępnych środków procesowych, w tym skargi kasacyjnej. Zaznaczyła, że na dzień dzisiejszy nie posiada środków na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. Zaznaczyła również, że w roku 2014 Spółka nie posiada wolnych od zajęć środków trwałych. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 25 lipca 2014 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Ponadto na wniosek Spółki zarządzeniem z dnia 7 sierpnia 2014 r. przedłużono termin do 21 dni do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, wyznaczony w wezwaniu z dnia 25.07.2014 r. W odpowiedzi na wezwanie Spółka przedłożyła: sprawozdanie finansowe za 2013 r., bilans i rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 30.06.2014 r., odpis tabeli środków trwałych za rok 2013 oraz za okres od 01.01.2014 r. do 30.06.2014 r., oświadczenie o składaniu deklaracji dla podatku od towarów i usług wraz z deklaracjami za 6 miesięcy (od stycznia do czerwca 2014 r.), oświadczenie dotyczące obowiązku dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, oświadczenie o uchwałach w nawiązaniu do art. 233 § 1 k.s.h., odpis tabeli środków trwałych za rok 2013 , oświadczenie o złożonej deklaracji o wysokości osiągniętego dochodu w podatku dochodowy od osób prawnych za 2013 r. wraz z deklaracją. Pomimo wezwania i upływu przedłużonego terminu Spółka nie przedłożyła: odpisów wyciągów bankowych za ostanie 5 miesięcy (od. 01.03.2014 r. do 25.07.2014r.), wyjaśnień w zakresie zapłaty za usługi prawne. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej, a ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Zaznaczyć też należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. postanowienia NSA: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX 794951, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). Trzeba wskazać, że ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Wskazać również należy, że skarżąca inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna przewidzieć, iż następstwem podjętych przez nią działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Jak to już bowiem wskazano, zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części, ma charakter wyjątkowy. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez Spółkę oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj; przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionego oświadczenia wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. W lakonicznym oświadczeniu stwierdzono jedynie, że na dzień 4 sierpnia 2014 r. nie podjęto uchwał w związku z wykazaną stratą, nadto oświadczono, że z majątku osobistego Prezesa Spółki spłacane są zobowiązania kredytowe strony, po zakończeniu zaś tej operacji będzie możliwe złożenie wniosku o upadłość. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 10 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej: u.p.u.n.) przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności pomimo, iż wskazuje, że poniosła stratę na dzień 31.12.2012 r. w kwocie 162.879 zł. oraz nie posiada płynności finansowej i nie reguluje na bieżąco swojego zadłużenia. Mając na uwadze powyższe oraz ugruntowane orzecznictwo sądowe stwierdzić należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. Tym samym miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych danych wynika, że niewątpliwie 2013 rok był trudny dla strony. Przychody Spółki zmalały bowiem z kwoty 789.947,93 zł do kwoty 98.500 zł, podobnie koszty Spółki zmalały z kwoty 817.196,13 zł do kwoty 311.758,32 zł, w tym koszty z tytułu amortyzacji wyniosły 83.732,65 zł. zaś z tytułu wynagrodzeń 71.131,65 zł. Jednakże już za pierwsze półrocze 2014 r. Spółka osiągnęła przychody w kwocie 89.259,74 zł, poniosła zaś koszty na łączną kwotę 126.788,08 zł, z tego z tytułu amortyzacji 28.476,90 zł i wynagrodzeń 50.509,10 zł. Powyższe dane wskazują, że wbrew twierdzeniom Spółki po niewątpliwie trudnym roku 2013 r., w roku 2014 r. Spółka zwiększyła obroty bowiem już w pierwszym półroczu osiągnęła porównywalny przychód jak za cały rok 2013. Nadto, pomimo jak twierdzi trudności finansowych, była w stanie znacząco podnieść wynagrodzenia w porównaniu z rokiem 2013, koszty z tego tylko tytułu, w I półroczu 2014 r. wyniosły ponad 50.000 zł zaś za cały rok 2013 ok. 71.000 zł. Dodatkowo należy zauważyć, że w roku 2014 Spółka sprzedała ze stratą (- 54.291,40 zł) aktywa trwałe, powyższe działanie automatycznie skutkowało zwiększeniem się zadłużenia w kapitale własnym z kwoty – 80.212,88 zł, na dzień 31.12.2013 r. do kwoty -142.570,85 zł na dzień 30.06.2014 r. Przy czym zaznaczyć należy, że z przedstawionych dokumentów wynika, że Spółka zarówno w 2013 r. jak i w 2014 r. posiadała należności krótkoterminowe. Oceniając zatem przedstawione przez Spółkę dane księgowe należy stwierdzić, że niewątpliwie sytuacja finansowa Spółki jest trudna, jednakże działania podmiotu w postaci sprzedaży środków trwałych poniżej ich wartości księgowej, wzrost kosztów z tytułu wynagrodzeń nadto wzrost przychodów w porównaniu z 2013 świadczą, że Spółka winna również zabezpieczyć środki na koszty sądowe. Poza tym Spółka posiada należności krótkoterminowe w kwocie 162.596,28 zł, jaki i na dzień 30.06.2014 r. posiadała środki pieniężne w wysokości 86.228,15 zł. Ponadto należy zauważyć, iż skarżąca nie przedłożyła zgodnie z wezwaniem wyciągów z posiadanego rachunku bankowego. Dla oceny zaś sytuacji finansowej spółki, nie jest bez znaczenia okoliczność, iż wnioskodawczyni nie ujawniła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, zwłaszcza w świetle innych dokumentów, a mianowicie bilansu spółki, według którego skarżąca posiada środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 291.811zł. (na dzień 31.12.2013 r.), zaś na koniec 30.06.2014 r. w kwocie 86.228,15 zł. Niewyjaśnienie powyższej kwestii uniemożliwia zatem rzetelną ocenę możliwości finansowych skarżącej. Skarżąca nie ustosunkowała się także do kwestii wysokości ewentualnie poniesionych kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Nadto zauważyć należy, że Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Złożone w tym zakresie oświadczenie, "że umowa nie przewiduje obowiązku dokonywania przez wspólników dopłat (...). Zapis umowy Spółki mówiący jedynie o możliwości dokonywania przez wspólników dopłat (fakultatywnie), nie był przedmiotem zmian". w ocenie referendarza świadczy, iż wspólnicy mogą skorzystać z dopłat. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą wszczynając postępowanie sądowoadministracyjne musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sadowych. Fakt, iż przychody strony zmalały w roku 2013 i wykazuje stratę z działalności nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa pomocy. Także nielogiczne, z punktu widzenia racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, jest wysprzedawanie środków trwałych poniżej ich wartości księgowej i nie może stanowić uzasadnionej podstawy do przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów sądowych na Budżet Państwa czyli na ogół obywateli, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na sfinansowanie kosztów sądowych. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.