I SA/Ol 422/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. działającej w imieniu małoletniego J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi małoletniego J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia J. G. przedstawiciel ustawowy małoletniego J. L. wnioskiem z dnia 24 sierpnia 2015r. zwróciła się o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego określonego na kwotę 1.607 zł. Ze złożonego oświadczenia wynikało, że małoletni skarżący J. L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matka J. G. Rodzina utrzymuje się z renty po zmarłym ojcu małoletniego w wysokosci 1.019,83 zł netto oraz środków uzyskiwanych w związku ze stażem matki w Urzędzie Pracy w wysokości 851,63 zł netto. Skarżacy nie posiada jakiegokolwiek majatku: nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych. Majątku nie posiada także jego matka. Matka i syn mieszkają sami i ponoszą następujące wydatki: czynsz za mieszkanie 250 zł, gaz 360 zł na dwa miesiące, prąd 220 zł na dwa miesiące, media 100 zł miesięcznie, rata kredytu na remont mieszkania 360 zł miesięcznie, leki przeciwalergiczne dla dziecka 100 zł miesięcznie, środki czystości 150 zł. Pozostała kwota przeznaczana jest na wyżywienie. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) przedstawiciel ustawowy małoletniego wskazała, iż rodzina utrzymuje się dzięki pomocy babci H. O., która otrzymuje emeryturę wysokości 2.200 zł. Babcia pomaga w przypadkach braku środków do życia oraz w formie posiłków, rodzina chodzi do niej na obiady. Wskazała ponadto, że zamieszkują w mieszkaniu matki, które zostało im bezpłatnie użyczone, jednak w całości pokrywają wszystkie opłaty związane z jego utrzymaniem. Odnośnie ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem przedstawiciel wskazała na tożsame koszty jak w formularzu wniosku (PPF). W odpowiedzi na wezwanie wyjaśniła, iż nie posiadają lokat długoterminowych. Małoletni jest właścicielem w 1/3 nieruchomości położonej w "[...]" o powierzchni 0,4129 ha, która była wykorzystywana przez jego zmarłego ojca oraz jego wspólnika do prowadzenia działalności gospodarczej i stanowi zabezpieczenie kredytu w wysokości około 2.500.000 zł. Oświadczyła, iż zarówno małoletni jak i ona nie posiadają nieruchomości, za wyjątkiem powyższej, ruchomości, przedmiotów wartościowych, oszczędności. W okresie jaki podany był w wezwaniu nie nabyli, jak również nie zbyli żadnych przedmiotów majątkowych. Nie posiadają polis ubezpieczeniowych na życie. Wskazała, że małoletni po zmarłym ojcu otrzymał jedynie zadłużoną nieruchomość, a zaciągnięty na nią kredyt przewyższa wartość działki. Podniosła, że wspólnik zmarłego ojca wyzbywa się majątku, założył działalność pod inną nazwą i zajmuje fizycznie całą nieruchomość. Spadek po zmarłym na chwilę obecną nie przedstawia żadnej wartości. Do złożonych wyjaśnień załączono dokumenty źródłowe w postaci: kopii powiadomienia o opłatach (k. 32) z którego wynika wysokość czynszu w kwocie 247,76, zł, kopii faktur na rzecz operatora "[...]" za sierpień 2015r. w kwocie 211,82 zł i za wrzesień 2015r. w kwocie 211,09 zł (k. 33), kopii rachunków za gaz za dwa miesiące w wysokości 367,09 zł (k. 34), kopii faktur za energię elektryczną w wysokości 265,36 zł (k. 35) oraz 264,49 zł (k. 36), kopii harmonogramu spłat pożyczki na kwotę 22 230,63 zł, z którego wynika wysokość miesięcznej raty w kwocie 380,02 zł (k. 37), kopii zeznań podatkowych za lata 2013 i 2014 (k. 39- 48), z których wynika wysokość osiągniętego przez przedstawiciela ustawowego dochodu w wysokości 21.524,99 zł za 2013r. i 19.816,53 zł za 2014r. Przedłożono również zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 18.09.2015r. o wysokości pobranych przez J. G. świadczeń w okresie od 01.01.2015r. do 18.09.2015r. ( koperta k. 38), o zarejestrowaniu w UP jako bezrobotnej w okresie od 07.11.2014r do chwili obecnej i pobieraniu odpowiednich zasiłków (koperta k. 38), oraz sześciu zaświadczeń z ZUS z dnia 18.09.2015r. o pobieraniu renty rodzinnej przez małoletniego i jej wysokości w okresie marzec – sierpień 2015r. (koperta k. 38). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie w imieniu skarżącego jego matka, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez przedstawiciela ustawowego dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Przedstawiciel ustawowy nie wypełniła bowiem w całości skierowanego do niej wezwania, pomijając kwestie ewentualnego posiadania rachunków bankowych oraz przedłożenia wyciągów z tych rachunków w przypadku ich posiadania. Dlatego też na podstawie przedłożonych dokumentów nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów zainicjowanego skargą postępowania, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego oraz jego matki. Wskazać na wstępie należy, że pojęcie "sytuacji majątkowej" obejmuje swym zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Matka małoletniego J. L. tworzy z nim gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 K.r.o. – w jego myśl obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie NSA z dnia 11 września 2015r., sygn. akt I OZ 1255/15, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z powyższego wynika, że pomimo iż matka małoletniego nie jest stroną niniejszego postępowania, to jednak jej wydatki i zdolności finansowe wpływają na status majątkowy skarżącego i te dane są niezbędne dla oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Przedstawiciel ustawowy wezwaniem z dnia 3 września 2015r. zobligowana została do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (tj. od 01.02.2015r. do 31.07.2015r.) bądź oświadczenia o braku takowych. W odpowiedzi na wezwanie przedstawiciel oświadczyła, iż "nie posiadamy lokat długoterminowych" (k. 29). Oświadczenie przedstawiciela, o powyższej treści, nie jest wystarczające, odnosi się jedynie do pytania w zakresie lokat terminowych, pomijąc zupełnie kwestię ewentualnych rachunków bankowych. Wskazać należy, że działająca w imieniu małoletniego, została wezwana w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiadają. Trudno również uznać, iż powyższe zaniechanie nastąpiło w sposób nieświadomy, w sytuacji gdy pozostałe dane, wyjaśnienia oraz dokumenty źródłowe zostały przedstawione w sposób wyczerpujący. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez przedstawiciela ustawowego wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Brak oświadczenia w zakresie rachunków bankowych nie jest równoznaczny ze stwierdzeniem i takiego domniemania nie sposób przyjąć, że takie rachunki nie istnieją. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu półroczny okres, umożliwiałaby ustalenie np. czy matka skarżącego ewentualnie on sam posiadali dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on (działająca w jego imieniu matka) ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Podkreślić należy, iż rozpoznający wniosek nie kwestionuje pozostałych wyjaśnień przedstawiciela ustawowego, szczególnie tych w zakresie niewysokiego dochodu, korzystania z pomocy rodziny, czy też samotnego wychowania małoletniego. Okoliczności te, nie pozostałyby nieuwzględnione w sytuacji kompletnego przedstawienia dokumentów źródłowych bądź odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie. Niemniej jednak wskazane wyżej wątpliwości i brak danych w zakresie analizy rachunków bankowych uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżacego, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Jak wskazywano wyżej oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sadowych". W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.