I SA/Ol 476/24
WyrokWSA w Olsztynie2025-03-05
Skład orzekający: Katarzyna Górska, Andrzej Brzuzy, Anna Janowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny jest zobowiązany do kontroli, czy środki przekazane przez bank z rachunku bankowego nie stanowią kwot wyłączonych z egzekucji na podstawie art. 10 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nawet jeśli środki te pochodzą ze świadczenia emerytalnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ egzekucyjny jest zobowiązany do kontroli, czy środki przekazane przez bank z rachunku bankowego nie stanowią kwot wyłączonych z egzekucji na podstawie art. 10 § 1 u.p.e.a. Nawet jeśli środki te wpłynęły na rachunek bankowy, nie tracą one swojego charakteru i nadal mogą podlegać ochronie przed egzekucją. Organ egzekucyjny powinien zbadać zasadność podlegania egzekucji określonych środków finansowych, a bank ma obowiązek przekazania informacji umożliwiających taką kontrolę.Stan faktyczny
Strona wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oddalające skargę na czynność egzekucyjną. Skarżący zarzucił organowi egzekucyjnemu dwukrotne zajęcie świadczenia emerytalnego poprzez zajęcie świadczenia u źródła oraz zajęcie rachunku bankowego, na który wpływało to świadczenie. Organy administracji uznały, że środki pieniężne po wpływie na rachunek bankowy tracą swój pierwotny charakter i podlegają egzekucji bez ograniczeń wynikających z przepisów o świadczeniach emerytalnych. Skarżący domagał się uchylenia postanowień organów obu instancji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i zasądził od Dyrektora na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Anna Janowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 9 października 2024 r., nr 2801-IEE.7192.184.2024 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz skarżącego T. K. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
T. K. (dalej jako: "strona", "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "organ odwoławczy") z 9 października 2024 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
Z przedłożonych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych wynikał następujący stan prawny i faktyczny sprawy:
Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. (dalej jako: "organ egzekucyjny") prowadzi wobec majątku strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 6 grudnia 2022 r., wystawionego przez Prezydenta O., obejmującego należność z tytułu niezwróconych dotacji wykorzystanych niezgodnie z prawem lub nienależnie pobranych w kwocie należności głównej 1.625.576 zł. Podstawą prawną należności jest decyzja z 21 listopada 2022 r., orzekająca o odpowiedzialności strony, jako prezesa zarządu Stowarzyszenia A. (dalej: "stowarzyszenie") za zobowiązania stowarzyszenia. Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło 9 grudnia 2022 r. w wyniku doręczenia zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego dłużnikom zajętej wierzytelności - Bankowi A. S.A., Bankowi B. S.A. oraz C. S.A. Zawiadomieniem z 9 grudnia 2022 r. organ egzekucyjny dokonał również zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami o zajęciu doręczono stronie 12 grudnia 2022 r. w trybie art. 43 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.").
Postanowieniem z 3 stycznia 2023 r. organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne w związku z zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zaś postanowieniem z 13 lutego 2023 r., w oparciu o art. 58 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."), uchylił czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego w C. Bank S.A. Z uwagi na oddalenie zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny postanowieniem z 4 marca 2024 r. podjął postępowanie egzekucyjne, wznawiając realizację zajęć rachunków bankowych oraz świadczenia emerytalnego. Zawiadomieniem z 5 marca 2024 r., doręczonym stronie 7 marca 2024 r., dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C Bank S.A.
W odpowiedzi na powyższe strona złożyła skargę na czynność egzekucyjną, zarzucając naruszenie art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej: "ustawy o emeryturach", poprzez równoczesne zajęcie świadczenia emerytalnego oraz rachunku bankowego, na który wpływa to świadczenie, tj. dwukrotnego zajęcia świadczenia emerytalnego.
Postanowieniem z 10 kwietnia 2024 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego dokonanego zawiadomieniem z 5 marca 2024 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie postanowieniem z 10 czerwca 2024 r. uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zobowiązując go do wyczerpującej analizy kwestii zgodności z prawem dokonanej czynności egzekucyjnej, tj. prawidłowości egzekucji z zajętego rachunku bankowego w kontekście wpływających na ten rachunek kwot świadczenia emerytalnego wolnego od zajęcia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem 6 sierpnia 2024 r. organ egzekucyjny powtórnie oddalił skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Utrzymując w mocy powyższe postanowienie, organ odwoławczy przywołał treść art. 1a pkt 12 lit. a), art. 54 § 1, 2, 3 i 5, art. 80 § 1,2 i 3, art. 81 § 4 i 5, art. 86b, art. 67 § 2, 2a, 2d, art. 71a § 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 54 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2023 r., poz. 2488 ze zm.). Ocenił, że w okolicznościach sprawy nie zaistniały podstawy do stwierdzenia nieprawidłowości w podjętej przez organ egzekucyjny czynności zmierzającej do zastosowania środka egzekucyjnego. W ocenie organu, za prawidłowość realizacji zajęcia, uwzględniającej powyższe regulacje, odpowiada bank. Tym samym, to do C. Bank S.A. strona powinna kierować ewentualne zastrzeżenia co do prawidłowości realizacji zajęcia egzekucyjnego. Zgodnie z art. 71a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do kontroli prawidłowości realizacji przez bank zajęcia egzekucyjnego.
Ustosunkowując się do zarzutu obejścia przez organ egzekucyjny przepisów prawa, co w ocenie strony doprowadziło do dwukrotnego zajęcia środków pochodzących ze świadczenia emerytalnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych organ egzekucyjny może stosować jednocześnie kilka środków egzekucyjnych, a jeśli jest to konieczne, może zastosować nawet wszystkie jednocześnie. Egzekucja prowadzona wyłącznie z świadczenia emerytalnego strony nie prowadziłaby bezpośrednio do wykonania obowiązku. Uwzględniając wysokość zadłużenia oraz kwotę przekazywaną przez Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, egzekucja taka trwałaby ponad 60 lat. Tym samym, w ocenie organu, ograniczenie egzekucji wyłącznie do świadczenia emerytalnego i braku kierowania egzekucji do innych składników majątku strony godziłoby w interes wierzyciela. Natomiast zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego podlegają wszystkie środki ponad kwotę wolną, o której mowa w art. 54 Prawa bankowego, a zajęcie obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku w chwili zajęcia, a zostały wpłacone już po zajęciu. Wśród wyłączeń określonych w art. 80 § 2a u.p.e.a. oraz w art. 54a Prawa bankowego nie ma świadczenia emerytalnego jako źródła pochodzenia kwot wyłączonych z egzekucji. Nie jest przy tym rolą organu egzekucyjnego bieżące analizowanie przepływów finansowych na zajętym rachunku bankowym.
Podzielając stanowisko organu egzekucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma odpowiednika art. 831 § 2 k.p.c. wyłączającego egzekucję z kwot już wypłaconych. Przyjąć zatem należy, że w egzekucji administracyjnej świadczenia już wypłacone (np. przekazane na rachunek bankowy) nie podlegają wyłączeniu spod egzekucji, o ile wyraźny przepis tak nie stanowi (w przypadku rachunku bankowego - art. 80 § 2a u.p.e.a. i art. 54a Prawa bankowego). W orzecznictwie sądowym dotyczącym egzekucji sądowej z rachunku bankowego przyjmuje się, że "egzekucja z wierzytelności z rachunku bankowego stanowi inny sposób egzekucji niż egzekucja ze świadczeń rentowych i w jej toku nie znajdują zastosowania ograniczenia wynikające z art. 139 - 141 ustawy o emeryturach. Kwotę wolną od zajęcia w ramach egzekucji w odniesieniu do środków znajdujących się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych i rachunkach lokat terminowych wyznacza w sposób szczególny art. 54 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe" (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach I Wydział Cywilny z 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I ACa 67/14, www.orzeczenia.ms.gov.pl). Egzekwując z rachunku bankowego, komornik nie jest zobowiązany do badania źródła pochodzenia środków wpływających na ten rachunek, albowiem byłaby to czynność bezprzedmiotowa, pozbawiona jakiegokolwiek znaczenia dla prowadzenia tego rodzaju egzekucji.
Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na pismo Rzecznika Praw Obywatelskich z 12 października 2020 r., skierowane do Prezesa Związków Banków Polskich, sygnalizację Krajowej Rada Komorniczej, w sprawie konieczności zmian ustawowych dotyczących kwoty 500+ zdeponowanych na rachunkach bankowych dłużników, odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z 18 lutego 2013 r. na interpelację poselską nr 13595, które - zdaniem organu - potwierdzają, że środki pieniężne wpływające na rachunek bankowy tracą swój dotychczasowy charakter, a stają się wierzytelnością z rachunku bankowego. Tym samym organ egzekucyjny słusznie uznał, że egzekucja z wierzytelności z rachunku bankowego stanowi inny sposób egzekucji niż egzekucja ze świadczeń rentowych i w jej toku nie znajdują zastosowania ograniczenia wynikające z art. 139-141 ustawy o emeryturach w zw. z art. 10 § 1 u.p.e.a.
Reasumując, organ stwierdził, że skoro ustawodawca dopuszcza stosowanie równolegle kilku środków egzekucyjnych (jeżeli cel egzekucji tego wymaga), a każdy środek posiada odrębne uregulowania co do zakresu egzekucji (wyłączenia i ograniczenia), to niezasadne jest twierdzenie strony, że doszło do niejako podwójnego zajęcia środków ze świadczenia emerytalnego. Nie doszło również do sugerowanego przez stronę obejścia przepisów o ograniczeniu egzekucji ze świadczenia emerytalnego. Przeciwnie, to przychylenie się do stanowiska strony stanowiłoby w konsekwencji "obejście" przepisów jednoznacznie regulujących wyłączenia (art. 80 § 2a u.p.e.a. i art. 54a Prawa bankowego) oraz ograniczenia egzekucji z rachunków bankowych (art. 54 Prawa bankowego). Przy czym przepisy art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach w zw. z art. 51 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz art. 10 § 1 u.p.e.a., których naruszenie strona podnosi, nie mają zastosowania do egzekucji z rachunków bankowych. Skoro ustawodawca w art. 80 § 2a u.p.e.a. enumeratywnie wymienił źródła pochodzenia środków wyłączonych z egzekucji z rachunku bankowego, to a contrario środki z pozostałych źródeł takiemu wyłączeniu nie podlegają. Gdyby prawodawca chciał wyłączyć z egzekucji z rachunku bankowego kwoty wyłączone na podstawie przepisów regulujących zakres innych środków egzekucyjnych, to by to wyraźnie zawarł w odpowiedniej regulacji prawnej tak, jak uczynił to np. w egzekucji sądowej w art. 831 § 2 k.p.c.
Odnosząc się do zarzutu strony o pozbawieniu jej rodziny środków do życia, organ odwoławczy wskazał, że strona nie wskazała innego środka egzekucyjnego umożliwiającego efektywne prowadzenie egzekucji, a egzekucja ze świadczenia emerytalnego niewątpliwie nie prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Zajęcie rachunku nie pozbawiło też stronę środków do życia, bowiem mogła i nadal może ona korzystać ze środków pieniężnych w kwocie wolnej od zajęcia wynikającej z art. 54 Prawa bankowego.
Odnosząc się do żądania wstrzymania realizacji środka egzekucyjnego zauważono, że wniesienie skargi na czynność egzekucyjną nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, przy czym nie stwierdzono zaistnienia okoliczności, które uzasadniałyby wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i zastosowanych środków egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zażalenia. Natomiast przywołana przez stronę podstawa wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz zastosowanych w jego toku środków egzekucyjnych z art. 23 § 6 u.p.e.a. ma zastosowanie wyłącznie "z urzędu", a nie na wniosek strony.
Powyższe postanowienie zaskarżyła w całości strona, wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), to jest:
1) art. 138 § 1 pkt 1 oraz § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy organ zobowiązany był do jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji;
2) art. 6, art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art 10 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutu w zakresie prowadzenia egzekucji w sposób bezprawnie prowadzący do obejścia prawa poprzez dokonywanie potrąceń ze świadczenia emerytalnego kwot przekraczających 25% wskazanego świadczenia;
3) art. 54 § 4 pkt 1 i 2a § w zw. z art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach w zw. z art. 51 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2024 r. poz. 1121 ze zm., dalej jako: "ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy"), poprzez nieuwzględnienie zarzutu w zakresie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną, podczas gdy skutkuje ona dokonywaniem dwukrotnego zajęcia środków pochodzących ze świadczenia emerytalnego w łącznej kwocie wyższej niż 25% wskazanego świadczenia, wobec czego organ egzekucyjny prowadzi egzekucję z naruszeniem prawa, a zatem winien był uwzględnić złożoną skargę.
W uzasadnieniu tych zarzutów skarżący wywiódł, że przedstawione przez Dyrektora stanowisko jest błędne w stopniu wręcz oczywistym. Tezę tą potwierdza szereg wyroków sądów administracyjnych, wskazywanych już w treści zażalenia, w tym wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2021 r., sygn. akt I GSK 184/21; i z 14 września 2021 r., sygn. akt I GSK 232/21; oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, tj. WSA w Warszawie z 16 lutego 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 655/16; WSA w Poznaniu z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Po 902/19; i z 16 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Po 489/23.
Strona podniosła, że organ egzekucyjny już od 2022 r. ma wiedzę, że dłużnik otrzymuje emeryturę wypłacaną przez Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, wobec czego świadczenie to zostało tam zajęte do wysokości 25% jego wysokości. Organ zdawał sobie zatem sprawę z tego, że pozostała kwota świadczenia emerytalnego przekazywana na rachunek bankowy skarżącego nie może podlegać ponownemu zajęciu zgodnie z art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach w zw. z art. 51 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Środki, które wpływają na rachunek bankowy nie przestają być świadczeniem emerytalnym i nadal objęte są zakazem dalszych potrąceń. Źródło pochodzenia środków jest zarazem łatwe do sprawdzenia, bowiem środki wpływają z organu wypłacającego emeryturę, a przelew zawsze jest stosownie podpisany. Ani bank, ani tym bardziej organ egzekucyjny (który w przeciwieństwie do banku wiedział, że doszło do skutecznego potrącenia środków z emerytury), nie powinni mieć zatem trudności z zidentyfikowaniem źródła pochodzenia środków oraz zastosowaniem właściwych przepisów ustawy.
Na marginesie zauważono, że organ egzekucyjny w zawiadomieniu o zajęciu zawarł informację, że nie podlegają zajęciu świadczenia wychowawcze w rozumieniu ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Świadczenie to jest zwolnione z zajęcia, podobnie jak świadczenie emerytalne ponad kwotę 25% wartości tego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z brzmieniem art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jak przy tym podnosi się w orzecznictwie sądowym, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (w przeciwieństwie do przypadków określonych wart. 119 pkt 2 p.p.s.a.) jest niezależne od woli stron (zob. wyroki NSA: z 16 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2430/21; z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I FSK 1110/20, sygn. akt I FSK 1121/20, sygn. akt I FSK 1122/20, z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17; wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W myśl zaś art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną lub postanowienie w całości lub w części, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą takiej skargi jest:
1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Jak stanowi art. 54 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala skargę na czynność egzekucyjną;
2) uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala skargę.
Na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie (§ 5).
W przypadku uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części oraz usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej (art. 54 § 6).
Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną, zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. Postępowanie to ma charakter komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego czy skargę do sądu powszechnego. Stanowisko to jest ugruntowane w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13).
Prawidłowe rozpoznanie zarzutów skargi dotyczących wskazanej regulacji wymaga w pierwszej kolejności zweryfikowania, czy kwestia zajęcia w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego z egzekucji stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażane już niejednokrotnie w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zajęcie w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego spod egzekucji stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. (zob. wyroki NSA: z 19 października 2017 r., sygn. akt II GSK 156/16; z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2700/18; z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 3934/18; z 19 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 3035/19). Skarga na czynność egzekucyjną powinna bowiem gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej (wyrok NSA z 14 września 2021 r., sygn. akt I GSK 184/21). Znaczenie tej instytucji prawnej dla porządku prawnego jest tym bardziej doniosłe, że postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności i prywatności obywatela.
W konsekwencji, mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy, przeanalizować należy, czy - w przypadku zajęcia rachunku bankowego - organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 1 u.p.e.a.
Przepis art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. wymienia środki egzekucyjne, jakie organ egzekucyjny może zastosować w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, w tym w tiret trzecie i czwarte - ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej (art. 79 u.p.e.a.) oraz z rachunków bankowych (art. 80 i nast. u.p.e.a.). Na gruncie przepisów u.p.e.a. są to dwa odrębne środki egzekucyjne. Przy czym stosownie do art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, a ponadto stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
Jednocześnie ustawodawca wyłączył spod egzekucji w art. 8-10 u.p.e.a. określone składniki majątku zobowiązanego. Zgodnie z art. 10 § 1 u.p.e.a., świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. W takim przypadku dłużnik zajętej wierzytelności zobligowany jest do obliczenia kwot, które podlegają ochronie i nie podlegają egzekucji tj. zastosowania się do limitów wskazanych w art. 139-141 ustawy o emeryturach. Stosownie zaś do art. 51 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, ze świadczeń pieniężnych prowadzi się egzekucję w wysokości i na zasadach określonych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Również środki na rachunku bankowym podlegają ochronie w zakresie właściwym dla środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych. Zgodnie z art. 54 Prawa bankowego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, środki zgromadzone na rachunkach jednej osoby są wolne od egzekucji do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Nie ma przy tym znaczenia liczba zawartych umów o prowadzenie rachunku ani liczba współposiadaczy takiego rachunku.
Ponadto przepis art. 54a Prawa bankowego w brzmieniu obowiązującym od 30 października 2020 r. normuje katalog środków pieniężnych na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo--rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych wolnych od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w tym m.in. środki pochodzące ze świadczeń, dodatków i zasiłków, o których mowa w art. 833 § 6 k.p.c. i w art. 10 § 4 u.p.e.a.
Wskazać również należy na dodany od 30 października 2020 r. przepis art. 80 § 2a u.p.e.a., zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze:
1) świadczeń alimentacyjnych, świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczeń rodzinnych, dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, dla sierot zupełnych, zasiłków dla opiekunów, świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń integracyjnych, świadczeń wychowawczych, jednorazowych świadczeń, o których mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", świadczenia dobry start, dodatku osłonowego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym, dodatku węglowego, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła i dodatku dla niektórych podmiotów niebędących gospodarstwami domowymi z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła, o których mowa w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, oraz dodatku elektrycznego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, bonu energetycznego, o którym mowa w ustawie z dnia 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego, refundacji podatku VAT, o której mowa w art. 18 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu, a także świadczeń "aktywny rodzic", o których mowa w ustawie z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic";
2) świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 tej ustawy, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej.
3) świadczenia wspierającego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
Sądowi rozpoznającemu niniejszą sprawę znana jest wykładnia prawa dokonywana na podstawie powołanych wyżej unormowań, w świetle której środki pieniężne, które wpływają na rachunek bankowy, tracą swój dotychczasowy charakter i stają się wierzytelnością z rachunku bankowego. Zgodnie z tą wykładnią, którą podzieliły również organy w niniejszej sprawie, wśród wyłączeń określonych w art. 80 § 2a u.p.e.a. oraz w art. 54a Prawa bankowego nie ma świadczenia emerytalnego, jako źródła pochodzenia kwot wyłączonych z egzekucji. W związku z tym wypłacone na rachunek bankowy środki pieniężne tytułem świadczenia emerytalnego są wierzytelnością pieniężną, która nie podlega ochronie wynikającej z przepisów określonych ustawą o emeryturach. Zajęcie świadczenia emerytalnego stanowi odrębny środek egzekucyjny, po wpłynięciu zaś środków z tego tytułu na rachunek bankowy tracą one niejako swoją pierwotną tożsamość i prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego może je obejmować bez ograniczeń wynikających z art. 140 ustawy o emeryturach (np. prawomocne wyroki: WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 703/20; WSA w Gliwicach z 26 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1239/21; CBOSA).
W uzasadnieniu powyższego stanowiska wskazuje się też na rozróżnienie na dwa rodzaje wyłączeń od egzekucji, tj. 1) tzw. wyłączenia od egzekucji u źródła (np. świadczenie emerytalne jest częściowo wyłączone od egzekucji w przypadku jego zajęcia u pracodawcy, podlega natomiast zajęciu w całości po wpływie na zajęty rachunek bankowy); 2) wyłączenia związane stricte z danym sposobem egzekucji (np. art. 80 § 2a u.p.e.a. wyłącza od egzekucji na rachunku bankowym wiele należności, które na niego wpłyną, stając się częścią wierzytelności z umowy o prowadzenie rachunku bankowego, m.in. alimenty). Zgodnie z tym stanowiskiem, wyłączenia od egzekucji u źródła nie skutkują automatycznie wyłączeniem od zajęcia kwot wpływających na rachunek bankowy (zob. M. Mikołajczak, Komentarz do niektórych przepisów u.p.e.a., Lex 2022).
Z przedstawionym powyżej wynikiem wykładni Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jednak nie zgadza się, wskazując, że prowadzenie egzekucji w stosunku do kwot wyłączonych z egzekucji na podstawie zajęcia rachunku bankowego, na który to rachunek bankowy te kwoty zostały przelane, praktycznie pozbawiałoby sensu i zaprzeczałoby celom, jakie przyświecały ustanawiającemu wyłączenie ustawowe (zob. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 157/16; CBOSA). Jak wskazał SN w uchwale z 26 lutego 2015 r., sygn. akt III CZP 104/14 (OSNC 2015/12/140; Lex nr 1646367), brzmienie normujących wyłączenia od egzekucji sądowej przepisów art. 831 § 1 pkt 2a i § 2 k.p.c. wyraźnie wskazuje na to, że decydujące dla wyznaczenia granic przedmiotowych wyłączenia spod egzekucji wynikającego z tych przepisów jest pochodzenie środków, do których kierowana jest egzekucja, a nie to, jaki tytuł prawny do tych środków ma dłużnik, wobec którego prowadzona jest egzekucja. Przedmiotowe środki nie podlegają egzekucji jako takie, bez względu na to, czy dłużnik ma w stosunku do podmiotu, który środki te ma mu dopiero wypłacić, wierzytelność o ich wypłatę, czy też środki te zostały już dłużnikowi wypłacone i znajdują się na jego rachunku bankowym, a on ma wierzytelność o ich wypłatę do banku, w którym znajduje się ten rachunek. Skutków prawnych wyłączenia nie ogranicza konstrukcja egzekucji z rachunku bankowego, zakładająca, że egzekucja ta obejmuje wierzytelność dłużnika w stosunku do banku powstałą w następstwie przeniesienia przez dłużnika na bank własności wpłaconych środków pieniężnych.
Na gruncie stanu faktycznego tożsamego ze stanem niniejszej sprawy wypowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 1651/18 (CBOSA), uznając, że dopuszczalne jest równoczesne zajęcie emerytury i rachunku bankowego. Egzekucja z wierzytelności z rachunku bankowego stanowi bowiem inny sposób egzekucji niż egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Jak wskazał NSA, nie ulega kwestii, iż organ egzekucyjny, zajmując emeryturę i wierzytelność z rachunku bankowego, prowadzi egzekucję z dwóch osobnych praw majątkowych, do których stosuje się osobne ograniczenia egzekucji. Jeśli jednak organ zajmie równocześnie i rachunek bankowy i emeryturę, a na rachunek bankowy oprócz emerytury nie wpływają żadne inne należności, to opisane zajęcia mogą prowadzić do naruszenia uprawnień dłużnika wynikających z określenia w przepisach kwoty wolnej od egzekucji. W takim przypadku, skoro dłużnik powiadomił organ egzekucyjny, że na rachunek wpływa wyłącznie emerytura i efektem zajęcia jest nadmierne ściągnięcie środków, organ egzekucyjny powinien w takim wypadku zareagować w sposób doprowadzający do respektowania wysokości kwoty wolnej od zajęcia stosownie do art. 10 § 1 u.p.e.a. NSA nie podzielił przy tym stanowiska organów, że w ramach rozstrzygania skargi na czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie były uprawnione do dokonywania ustaleń co do możliwości dalszego zajęcia kwoty wolnej spod egzekucji dotyczącej świadczenia emerytalnego, wskazując na konieczność zbadania charakteru prawnego wpłat na rachunek bankowy zobowiązanego.
Analogiczne stanowisko NSA wyraził w wyrokach z 14 września 2021 r., sygn. akt I GSK 184/21 oraz sygn. akt I GSK 232/21 (CBOSA), na gruncie stanów faktycznych, w których dokonano równocześnie zastosowania środków egzekucyjnych w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego/rentowego oraz zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu od Poczty Polskiej S.A. z tytułu przekazów pocztowych obejmujących świadczenie emerytalne/rentowe. Jak wskazał NSA, jakkolwiek znane są poglądy, na które powołuje się w skardze kasacyjnej organ, dotyczące zmiany statusu świadczenia emerytalnego lub rentowego wypłacanego przez ZUS i np. przelanego na rachunek bankowy bądź nadania go przekazem pocztowym, to jednak nie wolno zapominać o celu tych uregulowań. Również w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska, że organy rozstrzygając skargę na czynność zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności - Poczta Polska S.A., nie były uprawnione do dokonywania ustaleń, czy w wyniku działania organu egzekucyjnego skarżący został pozbawiony świadczenia objętego zwolnieniem z art. 10 § 1 u.p.e.a. Wskazał, że istotnie środki pieniężne objęte przekazem pocztowym mogą pochodzić z rożnych źródeł, a organ egzekucyjny nie ma wiedzy na ten temat. Dysponując jednak skargą zobowiązanego co do pozbawienia go środków wyłączonych z egzekucji, organ egzekucyjny powinien tę kwestię wyjaśnić.
Z powyższym poglądem korespondują też orzeczenia NSA, które zapadły na gruncie wypłaconych na rachunek bankowy innych niż świadczenie emerytalne bądź rentowe wierzytelności podlegających wyłączeniu z egzekucji na podstawie art. 10 § 4 u.p.e.a., np. świadczenia wychowawcze (wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt III FSK 1437/21; wyrok WSA w Warszawie z 8 listopada 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 92/23), dodatek węglowy (wyrok NSA z 13 listopada 2024 r., sygn. akt III FSK 782/23); płatności bezpośrednie z ARiMR (wyrok WSA w Białymstoku z 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bk 515/21), świadczenie socjalne z Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych (wyrok WSA w Kielcach z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 88/23), dotacja na realizację zadań oświatowych (wyrok NSA z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2700/18).
Nie wszystkie z ww. wierzytelności zostały wymienione w art. 54a Prawa bankowego czy też w art. 80 ust. 2a u.p.e.a., przy czym zastosowane w treści przepisu art. 54a Prawa bankowego odesłanie do art. 10 § 4 u.p.e.a. zostało wprowadzone od 30 października 2020 r. W tej samej dacie dodano do u.p.e.a. przepis art. 80 ust. 2a. Niemniej jeszcze w stanie prawnym sprzed wejścia w życie ww. przepisów art. 54a Prawa bankowego oraz art. 80 ust. 2a u.p.e.a. w analizowanym kształcie, funkcjonowało stanowisko o braku tożsamości środków pieniężnych egzekwowanych z rachunku bankowego ze środkami zajętymi w ramach innych wierzytelności i już wówczas sądy potwierdzały, że sama wypłata środków na rachunek bankowy nie może być decydująca dla ustalenia, czy środki podlegają wyłączeniu z egzekucji. Jak bowiem wskazał SN w powołanej uchwale o sygn. akt III CZP 104/14, dla wyznaczenia granic przedmiotowych wyłączenia spod egzekucji istotne jest pochodzenie środków, do których kierowana jest egzekucja, a nie to, jaki tytuł prawny do tych środków ma dłużnik, wobec którego prowadzona jest egzekucja. Kwestia wyłączenia spod egzekucji była w przeszłości kwestią sporną, niemniej w kształtującym się orzecznictwie przeważa stanowisko, że to organ egzekucyjny ma obowiązek zbadać zasadność (bądź jej brak) podlegania egzekucji określonych środków finansowych, które nie tracą swojego charakteru po wpłacie na rachunek bankowy.
Przykładowo w sprawie o sygn. akt III FSK 1437/21 rozstrzyganej w stanie prawnym obowiązującym jeszcze przed dodaniem przez ustawodawcę przepisu art. 80 ust. 2a u.p.e.a. oraz przed zmianą przepisu art. 54a Prawa bankowego, NSA wskazał, że w przypadku zajęcia rachunku bankowego, organ egzekucyjny jest zatem zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków wyłączonych z egzekucji. Obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym, zarówno przed dokonaniem zajęcia, jak i później w trybie skargi na czynności egzekucyjne. Zdaniem NSA, z faktu, że w przepisie art. 54a Prawa bankowego nie powołano art. 10 § 4 u.p.e.a. nie może oznaczać, że przepis art. 54a Prawa bankowego nie jest adresowany do administracyjnego organu egzekucyjnego. Taka wykładnia wskazanego przepisu byłaby sprzeczna systemowo, nielogiczna i prowadziłaby do nierównego traktowania zobowiązanych na gruncie tak ustawy egzekucyjnej w administracji, jak i na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego. Wskazując, jakie środki prawne w zakresie zbadania charakteru prawnego wpłat na rachunek bankowy zobowiązanego przysługują organowi egzekucyjnemu, NSA podniósł, że stosownie do art. 36 § 1c pkt 1-5 u.p.e.a. na żądanie organu egzekucyjnego lub centralnego biura łącznikowego banki są obowiązane do przekazywania informacji dotyczących zobowiązanego lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 pkt 8 ustawy o wzajemnej pomocy.
Jak zaś wskazał WSA w Białymstoku w wyroku z 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bk 515/21 (opubl.: ONSAiWSA 2022/3/41, Lex nr 3275441), z przepisu szczególnego, jakim w stanie kontrolowanej przez ten Sąd sprawy był art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn.: Dz.U. 2019 poz. 1505), normującego wyłączenie z egzekucji administracyjnych środków wypłacanych z tytułu płatności rolnych, wynika, że środki te cały czas zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Nie ma znaczenia w tej kwestii fakt, czy środki są wypłacane do rąk beneficjenta, czy też na jego rachunek bankowy, gdyż w żadnej mierze nie wpływa to na źródło pochodzenia tych środków. Innymi słowy, kwota otrzymanej płatności z funduszy unijnych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego jako wyłączona spod egzekucji, nie zmienia swojego charakteru w przypadku przelania jej przez ARiMR na konto bankowe zobowiązanego.
Analiza orzecznictwa sądowego potwierdza zatem, że z uwagi na cele unormowanych przez ustawodawcę w art. 8-10 u.p.e.a. wyłączeń spod egzekucji oraz obowiązek respektowania wykładni systemowej, nie jest uprawnione stanowisko, że istnieje różnica pomiędzy świadczeniem emerytalnym a środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym pochodzącymi ze świadczenia emerytalnego. Nie można też wywodzić, że adresatem art. 140 ustawy o emeryturach jest wyłącznie organ rentowy, który jest odpowiedzialny za prawidłowe dokonywanie potrąceń w ramach dokonywanych zajęć egzekucyjnych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, skoro to organ egzekucyjny jest adresatem normy ustanowionej w art. 10 § 1 u.p.e.a. wprost odsyłającej do zasad egzekucji określonej w odrębnych przepisach. Przy czym, jak wynika z powyższych orzeczeń NSA, nie jest też uprawnione powołanie się na stanowisko, że nie jest rolą organu egzekucyjnego bieżące analizowanie przepływów finansowych na zajętym rachunku bankowym, w sytuacji gdy dłużnik powiadomił organ egzekucyjny, że na rachunek bankowy wpływa emerytura, co zobowiązuje organ do respektowania wysokości kwoty wolnej od zajęcia stosownie do art. 10 § 1 u.p.e.a.
Zauważenia przy tym wymaga, że powstałe na powyższym gruncie wątpliwości w stanie rozpoznawanej sprawy dostrzegł najpierw sam organ egzekucyjny, który postanowieniem z 13 lutego 2023 r., w oparciu o art. 58 § 2 u.p.e.a., uchylił czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego, na który wpływa świadczenie emerytalne zobowiązanego, a następnie organ odwoławczy, który postanowieniem z 10 czerwca 2024 r. uchylił wydane uprzednio postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, nie wskazując na braki w zakresie materiału dowodowego, lecz wyłącznie na potrzebę przeprowadzenia wyczerpującej analizy kwestii zgodności z prawem dokonanej czynności egzekucyjnej, tj. prawidłowości egzekucji z zajętego rachunku bankowego w kontekście wpływających na ten rachunek kwot świadczenia emerytalnego wolnego od zajęcia. Wagę tej problematyki dostrzegło także Ministerstwo Finansów - Departament Poboru Podatków, które w odpowiedzi z 16 stycznia 2025 r., nr DPP3.055.1.2024, na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich z 19 grudnia 2024 r., nr V.511.227.2024.KB, wskazało, że z uwagi na linię orzeczniczą sądów administracyjnych wystąpi do Departamentu Systemu Podatkowego właściwego do opracowania projektu ustawy nowelizującej u.p.e.a. z wnioskiem o rozważenie możliwości wprowadzenia regulacji ustawowych dotyczących egzekucji z kwot już wypłaconych.
Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że w przypadku zajęcia rachunku bankowego, organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 1 u.p.e.a. Tym bardziej, że bank mocą art. 36 § 1c u.p.e.a. zobowiązany jest do przekazania określonych informacji, które pozwolą organowi egzekucyjnemu na sprawdzenie, czy wszystkie środki podlegają egzekucji i czy część z nich nie jest spod tej egzekucji wyłączona. Obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym w trybie skargi na czynności egzekucyjne, a za nim - na organie nadzoru, zapewniając zobowiązanemu pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej w zakresie naruszenia art. 10 § 1 u.p.e.a.
Mając powyższe na względzie, skarga na czynność egzekucyjną okazała się zasadna, co powodowało konieczność uchylenia postanowienia organu nadzoru. Nieprawidłowa wykładnia przepisów prawa spowodowała, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu organ nadzoru nie dokonał kontroli postanowienia organu egzekucyjnego w zakresie ustalenia, czy przekazane przez bank środki finansowe nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 1 u.p.e.a.
Z tych względów Sąd stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego i formalnego i uznając skargę za zasadną, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1. sentencji wyroku.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ nadzoru będzie miał na uwadze przedstawione wyżej stanowisko i ustali, czy w wyniku przekazania przez bank środków z rachunku bankowego skarżący został pozbawiony świadczenia objętego wyłączeniem spod egzekucji na podstawie art. 10 § 1 u.p.e.a. Następnie, po dokonaniu ustaleń organ wyda stosowne rozstrzygnięcie.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w pkt 2. sentencji wyroku w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło