I SA/Ol 486/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 31 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za okresy: od stycznia do października i grudzień 2005 r., od stycznia do września oraz listopad i grudzień 2006 r., po wznowieniu postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 486/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za okresy: od stycznia do października i grudzień 2005 r., od stycznia do września oraz listopad i grudzień 2006 r., po wznowieniu postępowania. W złożonym wraz ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca podniosła, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swej rodziny. Wskazała, że na skutek działań organów celnych została obciążona zobowiązaniami podatkowymi z zakresu podatku akcyzowego, które powinien ponieść inny podmiot. Wyjaśniła że od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 25 marca 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą jako wyłączny zleceniobiorca na terenie O. firmy kurierskiej A. W dniu 25 marca 2013 r. zleceniodawca rozwiązał z nią 14 – letni kontrakt na skutek jej problemów finansowych i utraty płynności finansowej spowodowanych zajęciem przez Izbę Celną w dniu 23 grudnia 2010 r. kwoty 221.000 zł. Jak podniosła wnioskodawczyni, wraz z rozwiązaniem kontraktu jej sytuacja uległa diametralnej zmianie i pogorszeniu, a sytuacja rynkowa i stan zdrowia psychicznego nie pozwala jej na efektywne prowadzenie działalności gospodarczej. Strona oświadczyła we wniosku, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o pow. 38 m². W okresie od kwietnia do września 2013 r. osiągnęła dochód w łącznej wysokości 3.635,67 zł, przy czym aktualnie nie osiąga dochodu z działalności gospodarczej. Ponosi koszty utrzymania w wysokości 2.160 zł miesięcznie, w tym z tytułu opłat za gaz – 32,19 zł, energię elektryczną – 226,72 zł, czynsz, wodę i ogrzewanie – 301,84 zł, z tytułu spłaty rat kredytów hipotecznego i odnawialnego – 1.000 zł oraz na jedzenie, środki czystości i leczenie – 600 zł. Dodała, że mieszkanie jest zadłużone na kwotę 16.150 EUR, a ponadto z tytułu innych zobowiązań niż kredyt hipoteczny. Do wniosku dołączyła m.in. kopie Porozumienia Trójstronnego z dnia "[...]", dokumentów potwierdzających wysokość spłat rat kredytu i wysokość wydatków na utrzymanie oraz wydruk historii rachunku bankowego prowadzonego przez Bank B za okres od 1 grudnia 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r. oraz od 1 do 31 października 2013 r. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 23 grudnia 2013 r. skierowano do strony w dniu 27 grudnia 2013 r. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień poprzez podanie: - czy skarżąca zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej (ewentualnie z jaką datą); - jakim mieniem skarżąca dysponuje w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej (pojazdy, urządzenia) lub po jej zakończeniu; - czy w związku z Porozumieniem Trójstronnym z dnia "[...]" z wstępującym w jej prawa P.W. zawarła dodatkową umowę i ewentualnie jakiej treści; - skoro dochody z działalności gospodarczej skarżąca osiągała tylko do września 2013 r., to skąd obecnie czerpie środki na utrzymanie i spłatę kredytów; - wyjaśnienie, z jakich środków skarżąca spłaciła w 2013 r. raty w Banku C w łącznej wysokości 5.300 zł za okres od stycznia do października 2013 r., skoro działalność gospodarcza za okres od kwietnia do września 2013 r. przyniosła dochód 3.635,67 zł. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 30 grudnia 2013 r. Pomimo wyznaczonego terminu 7 dni od dnia doręczenia wezwania, strona nie złożyła wyjaśnień dotyczących powyższych kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według przywołanej wyżej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13 (opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się również pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10 (opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że powstałe na aktualnym etapie postępowania sądowego odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Zestawienie tej kwoty ze stanem majątkowym wnioskodawczyni przedstawionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto okoliczność, że pomimo wezwania Sądu, nie wyjaśniła ona wszystkich okoliczności mających wpływ na jej sytuację finansową, nie pozwalają na bezsprzeczne uznanie, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Podkreślić bowiem należy, że w świetle przedstawionych we wniosku okoliczności strona była przez okres niemal 14 lat jedynym zleceniobiorcą na terenie O. firmy kurierskiej A. Wobec utraty płynności finansowej przez skarżącą, co miało nastąpić na skutek postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności z tytułu podatku akcyzowego, kontrakt z firmą A został rozwiązany w dniu 25 marca 2013 r., przy czym w jej prawa i obowiązki wynikające z zawartej ze zleceniodawcą umową wstąpił P.W. Istotne w tym kontekście jest to, że powołując się na zakończenie działalności gospodarczej prowadzonej w ramach współpracy z firmą A, strona, pomimo wezwania z dnia 27 grudnia 2013 r., nie wyjaśniła, czy w związku z Porozumieniem Trójstronnym z dnia "[...]" zawarła z wstępującym w jej prawa i obowiązki P.W. dodatkową umowę i ewentualnie jakiej treści. Nie dopełniła też nałożonego na nią tym wezwaniem obowiązku wskazania, jakim mieniem dysponowała w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej (pojazdy, urządzenia) lub po jej zakończeniu, choć bezsprzeczne jest, że prowadząc działalność gospodarczą w zakresie usług przesyłek kurierskich, musiała być w posiadaniu odpowiedniego do świadczenia tego rodzaju usług majątkiem, zwłaszcza pojazdów. Nie wyjaśniła też, czy zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej w ogóle, czy też jedynie w zakresie usług świadczonych na podstawie umowy zawartej z firmą A. Tym samym skarżąca nie złożyła wyjaśnień oraz nie przedstawiła na ich potwierdzenie odpowiednich dokumentów, które by pozwoliły na ustalenie jej sytuacji zawodowej i majątkowej w sposób kompletny. Nie wyjaśniając zaś tych kwestii, skarżąca uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny, czy w jej przypadku poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powyższe wnioski co do nieprzedstawienia przez stronę pełnego obrazu jej sytuacji majątkowej potwierdzają również wnioski, które powstały w związku z oświadczeniem strony, że jej dochód za okres od kwietnia do września 2013 r. wyniósł 3.635,67 zł, przy czym skarżąca jednocześnie wskazała, że ponosi koszty utrzymania w wysokości 2.160 zł miesięcznie, w tym 1.000 zł z tytułu spłaty rat kredytów hipotecznego i odnawialnego. Skoro bowiem dochody z działalności gospodarczej skarżąca osiągała tylko do września 2013 r., to niejasne było skąd obecnie czerpie środki na swe utrzymanie i spłatę kredytów. Strona nie powołała się przy tym na fakt korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Zauważyć przy tym należy, że i w okresie wcześniejszym, kiedy to strona osiągała jeszcze dochód z działalności gospodarczej, tj. do września 2013 r., wysokość dochodu nie zapewniała ponoszenia zadeklarowanych wydatków. Jednocześnie strona nie powołała się na nieregulowanie bądź też nieterminowe regulowanie obciążających ją rat kredytów, zaś odręczne zapiski na harmonogramie spłat kredytu odnawialnego zaciągniętego w banku B wskazywały, że zapłaciła w 2013 r. kwotę 5.300 zł tytułem rat za okres od stycznia do października 2013 r. W sytuacji zaś, gdy zachodziły podstawy do przyjęcia, że strona reguluje obciążające ją zobowiązania cywilnoprawne, nie ma możliwości przerzucenia na Skarb Państwa, a w rezultacie wszystkich podatników, należnych od niej kosztów sądowych, tym bardziej gdy, jak już wyżej wskazano, wynoszą one na obecnym etapie postępowania 100 zł. W tym miejscu zwrócić należy również uwagę na fakt ustanowienia przez stronę w sprawie pełnomocnika z wyboru. Skarżąca nie wyjaśniła bowiem, dlaczego nie może sfinansować także kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego pokryła bądź zobowiązana będzie pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Reasumując, wbrew obowiązkowi nałożonemu na skarżącą przez Sąd wezwaniem z dnia 27 grudnia 2013 r., nie złożyła ona wyjaśnień dotyczących wskazanych w tym piśmie kwestii. Wobec zaś braku pełnych i jednoznacznych oświadczeń strony w przedmiocie okoliczności zakończenia działalności gospodarczej prowadzonej w oparciu o kontrakt z wieloletnim zleceniodawcą oraz źródeł finansowania ponoszonych wydatków, niemożliwe było wysnucie bezsprzecznych wniosków co do tego, czy skarżąca rzeczywiście, tak jak podnosiła we wniosku, spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie dysponując bowiem wiedzą o rzeczywistej wartości majątku zgromadzonego przez stronę i jej potencjale płatniczym, Sąd nie miał możliwości zweryfikowania twierdzeń o utracie płynności finansowej ani też nie mógł w sposób bezsprzeczny wywieść, że strona nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Uwzględniając powyższe, należało odwołać się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony składanych w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (p. postanowienia NSA: z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem, tak jak w omawianym przypadku, skarżąca nie wyjaśniła istotnych okoliczności dotyczących jej dochodów i wydatków, w rezultacie powstałe w niniejszej sprawie wnioski co do oceny sytuacji strony składają się na ocenę, że skarżąca przedstawiła swą sytuację w sposób niepełny, a przez to nierzetelny i niewiarygodny. Jak już wskazano na wstępie, to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. Reasumując, prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r., nr 56547/00, Lex nr 75481). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.