I SA/Ol 512/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg L. Z. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]", nr "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]", z dnia "[...]" nr "[...]", w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007-2010 postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze kasacyjnej złożonej w dniu 7 grudnia 2015r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zwolnienie od opłaty sądowej. W załączonym do skargi kasacyjnej wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący L. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza PPF o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką D. Z. w wieku 24 lat. Wnioskodawca osiąga dochód w wysokości 1.750 zł brutto, jego córka osiąga dochód w wysokości 1.800 zł brutto. Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku. Wskazał, że ponosi alimenty na drugą córkę w wysokości 500 zł. Argumentując wniosek wyjaśnił, iż jego obecna sytuacja jest bardzo ciężka. Zamieszkuje z córką, która ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Dodał że pracuje w spółce "[...]" osiągając najniższe wynagrodzenie krajowe. Wskazał także, że obciążają go zajęcia komornicze. Do wniosku załączono umowę o pracę z dnia 1 października 2015r., z której wynika, iż wnioskodawca zatrudniony jest na stanowisku prezesa zarządu z wynagrodzeniem 1.750 zł brutto. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 11 grudnia 2015r., skarżący wezwany został do uzupełnienia złożonych informacji, wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i finansowej poprzez przedłożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i jego rodziny, przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.09.2015r. do 30.11.2015r., oświadczenia czy wnioskodawca korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym córkę, wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący nadal posiada udziały w następujących podmiotach gospodarczych: "[...]", "[...]", "[...]", w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy podać ilość i wartość udziałów posiadanych na dzień składania wniosku, oraz dochody jakie są z tego tytułu osiągane, - przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość płaconych alimentów ewentualnie innych potrąceń dokonywanych z dochodów wnioskodawcy, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w zakresie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, w którym skarżący zamieszkuje, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący jest nadal właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w "[...]", w przypadku odpowiedzi twierdzącej wyjaśnień w zakresie jej przybliżonej wartości szacunkowej oraz ewentualnych dochodów z niej osiąganych, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym przez skarżącego oraz jego córkę majątku nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł (w przypadku pojazdów podania ich marki, modelu i roku produkcji), zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2014 r. do 03.12.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - w związku z faktem, iż skarżący korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika należy przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłaty za usługę prawną. W odpowiedzi na wezwanie wyjaśniono, iż skarżący zamieszkuje z córką i razem ponoszą koszty utrzymania mieszkania dzieląc je po połowie. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania to czynsz około 450 zł, energia elektryczna 50 zł, oraz telewizja "[...]" 100 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada żadnych udziałów w żadnej spółce od około roku. Wskazał, iż nie posiada żadnej nieruchomości ani auta. Córka Z. D. jest właścicielka mieszkania, w którym zamieszkują. Nieruchomość w "[...]" zajęta jest przez komornika sądowego, ponadto nieruchomość ta należy do jego kolegi, któremu pomógł w jej zakupie. Odnosząc się do kosztów ustanowienia we własnym zakresie pełnomocnika skarżący wyjaśnił, iż wynagrodzenie pełnomocnika wyniosło 800 zł, natomiast za "przygotowanie pozwu" zapłaciła córka Z. D.. Do złożonych oświadczeń załączono oświadczenie K. G. potwierdzające uiszczanie przez skarżącego co miesiąc opłat z tytułu alimentów na młodszą córkę w wysokości 500 zł. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego nie jest możliwe stwierdzenie, że wnioskodawca nie może ponieść kosztów postępowania sądowego sam czy też przy pomocy najbliższych członków rodziny. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący odpowiadając na wezwanie nie przedłożył: wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszone koszty utrzymania za okres trzymiesięczny, oświadczenia w zakresie posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku. Dlatego też na podstawie złożonego oświadczenia nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów związanych wniesieniem skargi kasacyjnej, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego. Wskazać na wstępie należy, że pojęcie "sytuacji majątkowej" obejmuje swym zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Córka skarżącego tworzy z nim gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 K.r.o. – w jego myśl obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie NSA z dnia 11 września 2015r., sygn. akt I OZ 1255/15, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wezwaniem z dnia 11 grudnia 2015r. wezwano skarżącego do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez niego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym tj. córkę, rachunków bankowych, lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (tj. od 01.06.2015r. do 30.10.2015r.), bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób zobowiązanych do przedłożenia dokumentów źródłowych. Wnioskodawca nie ustosunkował się w żaden sposób do tej części wezwania. Nie wyjaśnił czy posiada rachunki bankowe czy ich nie posiada, podobnie nie wyjaśniono czy rachunki bankowe posiada jego córka. Brak odpowiedzi w powyższym zakresie stanowi o niewypełnieniu wystosowanego do wnioskodawcy wezwania. Wskazać należy, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada oraz nie posiadają ich osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że skarżący czy osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają bądź nie posiadały środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Celem uzyskania powyższych dokumentów miała być możliwość dokonania analizy rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu sześciomiesięczny okres. Umożliwiałaby ona ustalenie czy wnioskodawca lub jego córka posiadali dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miała on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej lub ich część. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Skarżącego wezwano również do wyjaśnienia kwestii wszystkich ponoszonych przez niego wydatków oraz ich udokumentowania. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy czy też osób, na których utrzymaniu pozostaje, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków. Istotny również jest sposób oraz możliwość regulowania wykazywanych kosztów utrzymania. Wobec braku udokumentowania ponoszonych wydatków, trudno uznać, iż wysokość ponoszonych kosztów utrzymania wynosi jedynie 600 zł oraz czy jest to kwota przypadająca na jedną czy dwie osoby zamieszkujące w mieszkaniu. Nie wyjaśniono również kwestii ewentualnego majątku posiadanego przez skarżącego oraz jego córkę w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wezwany został do wykazania posiadanych przez niego i jego córkę nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, w okresie od 01.01.2014 r. do 03.12.2015 r.. W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku skarżący zobowiązany został do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Tym samym odpowiedź "nie posiadam żadnych nieruchomości ani auta" oraz "córka jest właścicielką mieszkania w "[...]", w którym mieszkamy", nie wypełnia wystosowanego do skarżącego wezwania. Oświadczenie powyższe odnosi się bowiem do aktualnej sytuacji wnioskodawcy i jego córki. Złożone w ten sposób wyjaśnienie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności, z uwagi na unikanie odpowiedzi na konkretnie postawione pytanie. W tej sytuacji referendarz sądowy nie mógł ocenić czy wnioskodawca oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w podanym okresie posiadały jakiekolwiek składniki majątkowe i jak nimi rozporządzały. Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie przesądza, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżący lub najbliżsi członkowie jego rodziny nie mogły posiadać majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie lub ich części. Zwłaszcza, iż jak wynika z nadesłanego oświadczenia, wnioskodawca od około roku nie posiada udziałów w żadnej spółce. Nie wiadomo jednak co się stało z jego udziałami i czy ich zbycie wiązało się z pozyskaniem przez wnioskodawcę środków pieniężnych. Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.