I SA/Ol 540/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: zwrotu środków przekazanych na realizację projektu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPPr., skarżąca "A" Sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia Spółki wynika, że przedmiotem jej działalności jest doradztwo i konsulting IT. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki wynosi 350.000,00 zł. Z oświadczenia strony wynika także, że wartość środków trwałych, według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosiła 1.383.468,17zł. Strona także wyjaśniła, że za ostatni rok obrotowy według bilansu uzyskała dochód w wysokości 26.897,27 zł. Oświadczyła, że posiada trzy rachunki bankowe, przy czym salda na koniec miesiąca poprzedzającego wniosek na poszczególnych rachunkach wynosiły: -19.663,30 zł, 4,90 zł, 200,72 zł. 0 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, nie posiada środków na opłacenie wpisu od skargi. Nie posiada także żadnych ruchomości, których spieniężenie pozwoliłoby na opłatę wpisu. Wyjaśniła, że w skład środków trwałych, objętych bilansem wchodzi: samochód "[...]", JACHT wraz z wyposażeniem. Spółka oświadczyła również, że niemożliwa jest sprzedaż samochodu, gdyż uległ awarii, wskutek której nastąpił pożar w komorze silnika. Nadto oświadczyła, że sprzedaż jachtu wraz z wyposażeniem również nie jest możliwa, gdyż został on nabyty m.in. ze środków pochodzących z dofinansowania na podstawie umowy z "[...]" Agencją Rozwoju Regionalnego SA. Dodatkowo Spółka oświadczyła, że w styczniu 2014 r. nabyła nieruchomość o pow. "[...]" zabudowaną budynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym w miejscowości "[...]". Zbycie zaś nieruchomości w krótkim terminie jest niemożliwe. Do wniosku skarżąca załączyła bilans za rok 2013, dwa wyciągi z rachunków bankowych na dzień 13.08.2014r. za okres od 01.07.2014 r. do 31.07.2014 r., potwierdzające brak obrotów na przedstawionych rachunkach oraz wyciąg z rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 1.07.2014 r. do 31.07.2014 r., pismo z "[...]" o wysokości odszkodowania z autocasco. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 25 sierpnia 2014 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na wezwanie Spółka wyjaśniła, że deklaracje dla podatku od towarów i usług Spółka składa kwartalnie. Nadto wskazała, że w kwestii obowiązku dokonywania dopłat, z umowy Spółki wspólnicy nie byli i nie są zobowiązani do dokonywania dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi podmiotu bądź w celu dokapitalizowania. Oświadczyła również, że otrzymała odszkodowanie od "[...]" w kwocie 14.400 zł, przy czym całą tę kwotę przeznaczyła na zapłatę zaległego czynszu za najem lokalu, wypłatę zaległych wynagrodzeń oraz zaległości w ZUS, na dowód czego przedłożyła wyciągi z kont bankowych. Nadto do złożonego pisma z dnia 15.09.2014 r. przedłożyła: kopie deklaracji VAT- 7k za I i II kwartał 2014 r., rachunek zysków i strat za 2013 r. ( wariant porównawczy), sprawozdanie finansowe za rok 2013, rachunek zysków i strat za okres od 01.01. do 30.06.2014 r., zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r. sześć wyciągów z rachunku bankowego nr "[...]’ za okres od 01.04.2014 r. do 31.08.2014r. potwierdzające tylko jedną transakcję zawartą na tym koncie, wyciągi z rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 01.04.2014 r. do 31.08.2014 r. potwierdzające saldo na rachunku na dzień 31.08.2014 r.– 19.663,30 zł, wyciąg z rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 01.04.2014 do 31.08.2014 r. saldo na 31.08.2014 r. – 1114,85 zł, odpis tabeli środków trwałych za rok 2013 oraz za okres od 01.01.2014 r. do 30.06.2014 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej, a ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Zaznaczyć też należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. postanowienia NSA: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, LEX 794951, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). Trzeba wskazać, że ocena możliwości płatniczych w przypadku osób prawnych sprowadza się wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Wskazać również należy, że skarżąca inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna przewidzieć, iż następstwem podjętych przez nią działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Jak to już bowiem wskazano, zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części, ma charakter wyjątkowy. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez Spółkę oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj; przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionego oświadczenia wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 10 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej: u.p.u.n.) przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności pomimo, iż wskazuje, że na dzień 30.06.2014 r. poniosła stratę w kwocie 131.224,78 zł. Mając na uwadze powyższe oraz ugruntowane orzecznictwo sądowe stwierdzić należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. Podkreślić przy tym należy, że wysokość poniesionych kosztów tylko w pierwszym półroczu 2014 r. (147.424,78 zł ogółem) świadczy o posiadaniu przez Spółkę środków pieniężnych. Przy czym rzeczywiste koszty (nie licząc niepieniężnych – amortyzacji – 36.444,44 zł) wyniosły 110.980,34 zł. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć przy tym należy, że o sytuacji materialnej skarżącej świadczą również przychody uzyskiwane przez Spółkę. W tym przypadku należy stwierdzić, że niewątpliwie przychód netto z prowadzonej działalności gospodarczej znacząco się obniżył z 405.048 zł za 2013 r. do kwoty 16.200 zł za pierwsze półrocze 2014 r. Spadek jest zatem zdecydowany i niewątpliwie świadczy o trudnej sytuacji finansowej Spółki. Dostrzegając niewątpliwy spadek przychodów, nie sposób jednak nie zauważyć, że Spółka posiada inne aktywa pieniężne w kwocie 452.542,34 zł. (na dzień 30.06.2014r.). Nadto podjęła się inwestycji długoterminowej, na co wskazuje przedstawiony bilans, z którego wynika, że na koniec 2013 r. wartość inwestycji długoterminowej wynosiła - 32.988,76 zł, zaś na 30.06.2014 r. wartość inwestycji długoterminowej w nieruchomości wynosiła 182.988,76 zł. Powyższe wskazuje, iż pomimo trudności finansowych Spółka podjęła się inwestycji, która to może wskazywać, że Spółka ma odpowiednie aktywa oraz może i chce rozwijać działalność gospodarczą. Za powyższym stwierdzeniem przemawia zarówno fakt, nie podjęcia działań zmierzającego do zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej, a wręcz przeciwnie podjęcie nowych inwestycji na początku 2014 r. Działania inwestycyjne strona podjęła wiedząc, że została wezwana do zwrotu dofinansowania (z odpowiedzi na skargę wynika, że już pismem z dnia 14.10.2013 r. po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego skarżąca została wezwana do zwrotu dofinansowania). Zatem dokonując inwestycji długoterminowych (na początku 2014 r.) miała świadomość i musiała liczyła się, z ewentualną koniecznością zwrotu otrzymanej dotacji jak i powinna przewidzieć konieczność posiadania środków na ewentualne koszty sądowe niezbędne do dochodzenia swych praw przed Sądem. W tych okolicznościach powoływanie się na brak możliwości szybkiego spieniężenia nabytej na początku roku 2014 r. nieruchomości, nie może stanowić przesłanki do przyznania prawa pomocy. W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą powinna ona, w procesie zarządzania dochodem czy też majątkiem, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). Nadto zauważyć należy, że Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Złożone w tym zakresie oświadczenie, że umowa nie przewiduje obowiązku dokonywania przez wspólników dopłat, zaś zapisy umowy Spółki w tym zakresie nie był przedmiotem zmian, nie oznacza, że dla ratowania zarówno Spółki jak i w celu opłacenia należnych kosztów sądowych podmiot nie może dokonać stosownych zmian umowy Spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Nadto zauważyć należy, że umowa Spółki przewiduje możliwość udzielenia Spółce przez wspólników pożyczek ( § 15 umowy Spółki). W sytuacji zatem nie wprowadzenia zmiany do umowy Spółki, poprzez wprowadzenie obowiązku dokonywania czasowych wkładów przez wspólników, możliwe jest udzielenie przez wspólników pożyczki Spółce. Podkreślić przy tym należy, że z dokumentów księgowych wynika, że jeden z udziałowców Spółki uzyskał od podmiotu pożyczkę – obrót z tego tytułu w 2013 r. wyniósł "[...]" zł na koniec roku do spłaty pozostała kwota 488,20 zł. Tym samym w sytuacji czasowych trudności finansowych Spółki, także wspólnicy powinni udzielić Spółce stosownej pożyczki. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że Spółka posiada środki trwałe o wartości 1.347.023,72 zł. Podnoszone okoliczność, iż nie możliwe jest zbycie ww. środków trwałych nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy stwierdzić, że z tytułu odszkodowania od "[...]" Spółka za szkodę powstałą w samochodzie stanowiącym środek trwały uzyskała kwotę 14.400 zł – data wpływu na konto 01.08.2014 r. Uzyskaną kwotę Spółka przeznaczyła na spłatę zaległego czynszu za najem lokalu mieszkalnego i wypłatę zaległych wynagrodzeń i zaległości wobec ZUS. Takie działanie skarżącej stanowi również podstawę do odmowy przyznania stronie zwolnienia od kosztów sądowych. Fakt, iż skarżąca – mimo podnoszonych przez nią w uzasadnieniu trudności finansowych, a także zdając sobie sprawę z obowiązku poniesienia kosztów sądowych – skargę wniosła w dniu 28.05.2014 r.– reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne (podatki i składki na ZUS), jak i – co szczególnie ważne – prywatnoprawne (spłata zaległości za najem lokalu) stanowi ujemną przesłankę do przyznania prawa pomocy. Zauważyć przy tym należy, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 4.311 zł, zaś z tytułu zaległości w czynszu w sierpniu Spółka spłaciła kwotę 4.472,24 zł. ( k. nr 113 akt sądowych – przelew z dnia 11.08.2014 r.). Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. zaległości z tytułu zawartych umów cywilnoprawnych, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, czy postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa. Niezależnie od powyższego, należy stwierdzić, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej (w niniejszej sprawie Spółka) nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11, CBOSA). Wobec oświadczenia Spółki, zgodnie z którym Spółka podejmuje działania zmierzające do spłaty zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej, podnieść trzeba, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowych wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą wszczynając postępowanie sądowoadministracyjne musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Fakt, iż przychody strony zmalały w roku 2014 i wykazuje stratę z działalności nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji, mając na uwadze powyższe, przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów sądowych na Budżet Państwa, czyli na ogół obywateli, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na sfinansowanie kosztów sądowych. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.