I SA/Ol 544/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 2 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za styczeń oraz luty 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia E.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o zwolnienie do kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za styczeń oraz luty 2013 r. Powołując się w uzasadnieniu na trudną sytuację finansową, strona podniosła, że prowadzi od 2013 r. działalność gospodarczą, z której w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. osiągnęła dochód netto w wysokości 1.640 zł. Wskazała, iż jest to jej jedyny dochód, który w całości przeznacza na bieżące wydatki takie jak: czynsz za wynajmowany lokal użytkowy, koszty energii oraz żywności. Wyjaśniła, iż wszystkie skromne oszczędności przeznaczyła na rozpoczęcie działalności gospodarczej, licząc, że poczynione nakłady zostaną zrekompensowane. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód z działalności gospodarczej wynosi ok. 600 zł miesięcznie. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 zł, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwanie z dnia 30 lipca 2014 r., skarżąca wyjaśniła, iż zamieszkuje nieodpłatnie w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność jej matki K.B. W sytuacjach zagrożeń finansowych w prowadzeniu firmy pomaga jej brat E.B., dokonując wpłat np. na zakup towaru. Według oświadczenia strony, ponoszone przez nią wydatki obejmujące koszty wyżywienia, środki higieny, zakup odzieży i inne drobne koszty wynoszą około 600 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni przedłożyła ponadto kopie: zeznania podatkowego PIT-36 za 2013r., informacji PIT/B za 2013r., podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r., wyciągów z rachunków bankowych za okres 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. oraz kserokopię umowy najmu lokalu użytkowego. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując m.in., że wykazany przez stronę przychód z działalności gospodarczej jest niewspółmiernie niski do ponoszonych przez nią wydatków. Ponadto, twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, nie uzasadniało to, że według treści przedłożonych dokumentów, korzysta ona z kredytu w ramach rachunku bankowego o limicie 9.000 zł, spłaca kredyt, otrzymuje znaczącą pomoc finansową brata oraz dokonuje wpłat na rzecz innych osób. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że analiza rachunków bankowych nie daje podstaw do oceny, że nie znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej. Wskazała, że kwoty przekazywane jej przez brata są wynikiem rozliczeń z wcześniejszych okresów i innych tytułów, zaś brat nie ma żadnego obowiązku partycypowania w kosztach jej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 zd. 1 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany w powołanym wyżej przepisie p.p.s.a. uszczerbek należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (p. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Zasady przyznawania prawa pomocy zostały m.in. określone w postanowieniu Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 385/13 (opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, że "prawo pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich". Uznając, że prawo pomocy nie sprowadza się do likwidacji kosztów procesu, lecz przerzucenia ich ciężaru na innych podatników, NSA zaznaczył w ww. postanowieniu, że omawiana instytucja powinna być traktowana jako wyjątek od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą to strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi przy tym pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (p. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl.: Lex nr 101042). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (p. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Rozpoznając złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia we wnioskowanym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na aktualnym etapie postępowania odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, tj. 400 zł. Strona nie wykazała bowiem, że w jej sytuacji zaistniała przesłanka przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanych przez stronę okoliczności, jak i nadesłanej dokumentacji, przychód z tytułu prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej wyniósł w 2013 roku 44.007,11 złotych, koszty uzyskania przychodów - 39.876,03 zł, zaś dochód - 4.131,08 zł. Z powyższego wynika, że osiągany przez stronę dochód już od początku prowadzenia działalności nie prognozował zrekompensowania poniesionych na ten cel wydatków. Również aktualnie uzyskiwany dochód z tego źródła jest niski (600 zł miesięcznie), a przy tym niewspółmierny do wysokości ponoszonych wydatków w ramach działalności gospodarczej, choćby z tytułu wynajmu lokalu użytkowego (1.100 zł miesięcznie). Powyższe poddaje w wątpliwość zasadność kontynuowania działalności gospodarczej, zwłaszcza w sytuacji, gdy jak wynika z przedłożonego przez stronę dokumentu "Podsumowanie księgi przychodów i rozchodów – 01/04/2014 – 30/06/2014", wydatki z tytułu czynszu nie stanowią kosztów uzyskania przychodów w prowadzonej przez stronę działalności. Powstałe w tym zakresie niejasności co do źródeł finansowania wydatków ponoszonych w działalności gospodarczej wskazywały zatem, że strona, pomimo wezwania jej w trybie art. 255 p.p.s.a., swą sytuację finansową przedstawiła w sposób niekompletny i budzący wątpliwości, a tym samym nie zasługujący na objęcie zwolnieniem od kosztów sądowych. Powyższy wniosek wspiera analiza dokonanych przez wnioskodawczynię lub na jej rzecz operacji finansowych, w oparciu o przedłożone wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r.. Z dokumentów tych wynika, iż skarżąca korzystała z kredytu w ramach rachunku o limicie 9.000 zł. Ponadto otrzymała znaczącą pomoc finansową od brata E.B., która w kolejnych miesiącach od kwietnia do czerwca br. wyniosła odpowiednio: 14.290 zł, 12.280 zł i 14.750 zł, przy czym z przedłożonej historii rachunku nie wynika, by kwoty te były przez skarżącą zwracane. W związku z przekazaniem wymienionych środków finansowych skarżąca dysponowała tym samym znaczną kwotą pieniężną, co do której, w piśmie z dnia 4 sierpnia 2014 r. podniosła, że stanowiła pomoc w sytuacjach zagrożeń finansowych w prowadzeniu firmy, natomiast w sprzeciwie odmiennie podała, że przelewy te są wynikiem rozliczeń z wcześniejszych okresów i innych tytułów, nie wskazując jednakże bliżej charakteru tych rozliczeń i kwot, jakich one dotyczą. Z przedstawionej w toku niniejszego postępowania historii rachunku bankowego wynika ponadto, iż w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. skarżąca dokonała przelewów środków finansowych na rzecz osoby trzeciej, tj. M.A. na łączną kwotę 9.234 zł. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła jednakże, jakich zdarzeń dotyczyły powyższe przelewy. Fakt poniesienia tak wysokich wydatków na rzecz Wymienionego, bez wskazania uzasadniających je okoliczności, uzasadnia zaś zdaniem Sądu wniosek, iż strona posiada możliwości płatnicze również w zakresie powstałych w niniejszym postępowaniu kosztów sądowych. Zwrócić ponadto należy uwagę, że w świetle treści wyciągów z rachunku bankowego skarżąca poniosła także wydatki na rzecz matki K.B. w kwocie 1.185 zł. Dodatkowo, czego strona nie wskazała we wniosku, oprócz czynszu za lokal użytkowy w wysokości 1.100 zł miesięcznie, opłacała także czynsz z tytułu wynajmu innego lokalu, ponosząc wydatki w łącznej wysokości 1.919 zł. Uiściła też kwotę 200 zł na rzecz Kancelarii Prawniczej, wskazując w tytule przelewu: "Odwołania". Analiza historii rachunku bankowego wskazuje tym samym, przeciwnie do twierdzeń wnioskodawczyni, że jej możliwości płatnicze znacznie przekraczają wysokość należnych w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wykazaną przez niego w sposób nie budzący wątpliwości wysokość rzeczywiście ponoszonych wydatków i uzyskiwanych dochodów. Sąd nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przeprowadzone powyżej zestawienie dochodów oraz wydatków strony prowadziło do wniosku, że uchyliła się ona od przedstawienia wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej, co nie daje podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem zainicjowanego przez nią procesu sądowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.