I SA/Ol 583/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w Olsztynie w dniu 7 listopada 2018r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Wnioskiem z dnia 29 marca 2018 r. R.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek za okres od grudnia 2012 r. do 30 marca 2018 r. W uzasadnieniu opisał swą sytuację życiową i materialną, wskazując w szczególności, że nieopłacanie składek było wynikiem rozpadu jego związku małżeńskiego, załamania koniunktury w handlu ze Wschodem oraz pojawieniem się na rynku konkurencji. Podał też, że umorzenie należności umożliwi mu funkcjonowanie na rynku pracy po odbyciu kary pozbawienia wolności. Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od grudnia 2012 r. do kwietnia 2014 r. i od czerwca 2014 r. do lutego 2017 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 62.545,84 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał, że w jego przypadku zaistniała przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w myśl § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie". Podał, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Nie posiada majątku ani stałego miejsca zameldowania. Obciążają go niespłacone zobowiązania kredytowe. Nie ma kontaktu z najbliższą rodziną i nie może liczyć na wsparcie bliskich. Jest osobą bezdomną i bezrobotną, został zatrudniony jedynie na okres 3 miesięcy. Podjęcie zatrudnienia pozwoliło mu na wynajęcie pokoju, uregulowanie opłat i częściową spłatę zobowiązań. Umowa o pracę została zawarta tylko na 3 miesiące i po tym czasie pracodawca będzie szukał innego pracownika, a wnioskodawca ponownie będzie bezrobotny i bezdomny, skazany na instytucje opieki społecznej. Wraz z wnioskiem przedłożono kserokopie: umowy najmu mieszkania z dnia 2 kwietnia 2018 r., decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia oraz umowy o pracę z dnia 20 kwietnia 2018 r. Decyzją z dnia "[...]" Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]", wskazując w uzasadnieniu na brzmienie art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1788), dalej jako: "u.s.u.s.". Podniósł, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie przesłanek zawartych w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu tylko możliwość umorzenia zobowiązań, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zdaniem Zakładu, w przypadku strony nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskodawca nie figuruje w elektronicznym rejestrze ksiąg wieczystych jako właściciel majątku nieruchomego. Działalność gospodarczą zlikwidował w dniu "[...]". W latach 2015-2017 osiągnął przychód w następującej wysokości: za 2015 r. - 6.000 zł, 2016 r. - 1.800 zł oraz 2017 r. - 195,07 zł. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. W dniu 20 kwietnia 2018 r. został zgłoszony jako pracownik na pełen etat do ubezpieczeń społecznych. W czerwcu 2018 r. otrzymał wynagrodzenie brutto w wysokości 3.076,22 zł, tj. 2.209,57 zł netto. Ponosi stałe miesięczne wydatki na wynajem pokoju w kwocie 700 zł. Posiada zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie około 15.000 zł. Wobec faktu, że wnioskodawca osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę oraz z uwagi na to, iż właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności, Zakład przyjął, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s. Dokonując zaś oceny wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia, wskazał, że według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wysokość średniorocznego minimum socjalnego w 2017 r. w jednoosobowym gospodarstwie pracowniczym wynosiła 1.134,46 zł. Podnosząc, że wyznaczenie granicy minimum socjalnego pozwala na określenie minimalnie godziwego poziomu życia. Zakład stwierdził, że dochód gospodarstwa wnioskodawcy w czerwcu 2018 r. wyniósł 2.209,57 zł. Podkreślił, że spłacanie zadłużeń pieniężnych świadczy o zdolności regulowania zobowiązań, przy czym fakt posiadania innych zobowiązań nie może stanowić przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu. Zakład stwierdził, iż nie kwestionuje trudności, z jakimi boryka się wnioskodawca, jednakże w kontekście przepisów prawa zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku, bowiem opłacanie składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których niezaprzeczalnie wynika, że ZUS nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości nie będzie miał takiej możliwości. W opinii Zakładu, nie można uznać, iż wnioskodawca znalazł się w trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. W szczególności nie wykazano, iż trudności mają charakter stały i pogłębiający się, a zatem nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie stwierdzono również wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wnioskodawca nie wykazał też zaistnienia przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tzn., iż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład nie uwzględnił argumentacji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której powołano się na interes publiczny państwa, wskazując, że umorzenie należności ograniczy konieczność korzystania z pomocy i opieki społecznej. Stwierdził, że strona pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie. Wynajmuje pokój i jest w stanie regulować stałe miesięczne wydatki oraz spłacać zobowiązania. Zakład uznał, iż w przeciwieństwie do wierzyciela prywatnego nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur, zaś powszechnie wiadome jest, iż brakuje środków na pokrycie tych wydatków. Zatem interes publiczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa, przemawia za odmową umorzenia. Końcowo Zakład wskazał, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona stwierdziła, że w sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Skarżący ponowił argumentację wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle której zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Nie posiada majątku ani stałego miejsca zameldowania, przez co jest osobą bezdomną. Obciążają go niespłacone zobowiązania kredytowe. Nie ma kontaktu z najbliższą rodziną i nie może liczyć na wsparcie bliskich. Zostanie osobą bezrobotną od 30 sierpnia 2018 r., gdyż został zatrudniony jedynie na okres 3 miesięcy. Będzie zmuszony korzystać z pomocy społecznej, znajdując się na granicy ubóstwa i zagrożenia egzystencji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", którą utrzymano w mocy decyzję z dnia "[...]". Mocą powyższej decyzji odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Taka forma działania organów administracji publicznej sprowadza się zaś do możliwości wyboru konsekwencji prawnych stwierdzonego stanu faktycznego. Przyjęcie pewnego rodzaju elastyczności w stosowaniu prawa wynika głównie z konieczności ustalenia relacji pomiędzy wartościami respektowanymi przez społeczeństwo indywidualnie na potrzeby konkretnej sytuacji. Bogate w tym zakresie orzecznictwo sądowe kształtuje trwałą i jednolitą linię, zgodnie z którą kontrola sądowa decyzji o charakterze uznaniowym polega na zbadaniu, czy organ administracji publicznej podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego i wnikliwego jego rozważenia. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, czy słuszności (p. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 344/96; wyrok NSA z 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 272/97). W tym miejscu konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, tj. art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 cyt. wyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia. Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Jak wynika z treści powołanych przepisów, wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków nimi przewidzianych, daje ZUS jedynie możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało z woli ustawodawcy, uznaniu administracyjnemu organu. W rozpoznawanej sprawie Zakład uznał, że w jej stanie faktycznym nie zachodzi wymieniony w art. 28 u.s.u.s. przypadek całkowitej nieściągalności zobowiązania z majątku zobowiązanego. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania tego stanowiska, skoro jak ustalono, skarżący działalność gospodarczą zlikwidował w dniu "[...]". W latach 2015-2017 osiągnął przychód w następującej wysokości: za 2015 r. - 6.000 zł, 2016 r. - 1.800 zł oraz 2017 r. - 195,07 zł. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. W dniu 20 kwietnia 2018 r. został zgłoszony jako pracownik na pełen etat do ubezpieczeń społecznych. W czerwcu 2018 r. otrzymał wynagrodzenie brutto w wysokości 3.076,22 zł, tj. 2.209,57 zł netto. Ponosi stałe miesięczne wydatki na wynajem pokoju w kwocie 700 zł. Posiada zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie około 15.000 zł. Powyższe powoduje, że choć niewątpliwie w okolicznościach sprawy wyegzekwowanie kwoty należności z tytułu zaległych składek będzie znacznie utrudnione, to jednak nie można zarzucić organowi, iż naruszył powołany przepis stwierdzając, że stan całkowitej nieściągalności w tym przypadku nie zaistniał, a co za tym idzie, że przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., nie wystąpiła. Wyrażone w powyższym zakresie stanowisko organu nie budzi tym samym zastrzeżeń i mieści się w ramach uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie zachodziły również podstawy do uznania przez Zakład, iż nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Podkreślić należy, że w ich kontekście szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, przy czym to strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskodawca bowiem, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia. W dotychczasowym orzecznictwie zwraca się uwagę, że w ramach obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego organ powinien zażądać od wnioskodawcy przedstawienia posiadanych przez niego dokumentów, szczególnie gdy strona, nie znając przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, może nie mieć wiedzy, jakie dowody są istotne w sprawie. Ponadto jeśli organ administracji uznaje za niewystarczające informacje złożone przez stronę w wyniku wykonania wezwania, powinien skierować kolejne wezwanie, wskazując przy tym konkretnie dokumenty, które w jego przekonaniu mają znaczenie w sprawie. Nie sposób bowiem przyjąć, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych, to Zakład był obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych przesłanek w sytuacji, gdy strona pomimo wezwania nie przedłoży istotnych dla rozstrzygnięcia dowodów. W świetle bowiem przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to wnioskodawca powinien wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną, nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek ZUS, oznacza to, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to przede wszystkim z faktu, że to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (p. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 149/11). W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że w zakresie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy. Wskazać należy, że organ ustalił iż dochód wnioskodawcy w czerwcu 2018 r. wyniósł 2.209,57 zł, a zatem nie wystąpiło ryzyko zagrożenia egzystencji wnioskodawcy. Zasadnie Zakład podkreślił, że spłacanie zadłużeń pieniężnych świadczy o zdolności regulowania zobowiązań, przy czym fakt posiadania innych zobowiązań nie może stanowić przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu. Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia argumentacji strony skarżącej, że przedstawiona we wniosku o umorzenie należności sytuacja finansowa ma charakter tymczasowy i ulegnie zmianie z chwilą wygaśnięcia umowy o pracę zawartej na czas określony, kiedy to skarżący ponownie będzie zmuszony korzystać z pomocy społecznej, znajdując się na granicy ubóstwa i zagrożenia egzystencji. Podkreślenia wymaga, że Sąd ani organ nie są uprawnieni do dokonywania ocen w oparciu o przypuszczalne zmiany sytuacji. Wydanie zaskarżonej decyzji powinno następować na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Zatem zadaniem Zakładu było rozpoznanie sprawy według stanu aktualnego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, natomiast wszelkie nowe okoliczności mogą być podstawą złożenia kolejnego wniosku o umorzenie przedmiotowych należności, który winien być rozpoznany z uwzględnieniem zmiany sytuacji rodzinnej strony. W orzecznictwie sądowym (wyroki: WSA w Opolu z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Op 48/18, WSA w Szczecinie z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 477/18) prezentowane jest jednolite stanowisko, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności faktycznych może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej). Wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu. W sytuacji zatem jak w niniejszej sprawie, kiedy po wydaniu zaskarżonej decyzji miały nastąpić zmiany sytuacji finansowej skarżącego, powinien być złożony nowy wniosek o umorzenie zaległości składkowych, o ile postępowanie takie nie toczy się. W sytuacji bowiem, gdy takie postępowanie trwa, strona ma prawo przedstawiać w nim nowe dowody, a organ badać aktualną sytuację strony (wyrok NSA z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1970/18). Podkreślenia również wymaga, że w niniejszej sprawie strona, której umożliwiono czynny udział w postępowaniu wyjaśniającym, bez podania przyczyny z tego prawa nie skorzystała. Pomimo wezwania organu z dnia 20 czerwca 2018 r. (k. 70 – 71 akt adm.), skarżący nie przedłożył wymaganej dokumentacji dotyczącej jego sytuacji finansowej i zdrowotnej. Brak aktywności w celu wykazania organowi, iż rzeczywiście zachodzą wskazane przez stronę podstawy do umorzenia należności, zasadnie stanowił podstawę dokonanej przez organ w ramach uznania administracyjnego, oceny danych zawartych we wniosku i jego załącznikach i odmowy umorzenia zaległości. Zdaniem Sądu, dokonana przez Zakład w niniejszej sprawie ocena wniosku o umorzenie należności wraz z dołączoną do niego dokumentacją, nie budzi zastrzeżeń. Na uwzględnienie nie zasługiwał również złożony w dniu rozprawy wniosek o zwrot kosztów podróży, gdyż zwrot zarobku lub utraconego dochodu, a także zwrot kosztów podróży przysługuje stronie jedynie wówczas, gdy jej stawiennictwo w sądzie wynika z wezwania sądu (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 838/13, Lex nr 1450376, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt II SAB/Bk 115/16, Lex nr 2197572). W niniejszej sprawie Sąd nie wzywał skarżącego do osobistego stawiennictwa, a jedynie zawiadomił o terminie rozprawy. Ponadto Sąd miał na uwadze, że stosownie do art. 85 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 300) w zw. z art. 205 § 3 p.p.s.a., zwrot kosztów podróży przysługuje w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu, a za taki nie sposób uznać należności za przejazd "[...]" bez ważnego dokumentu przewozu. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.