I SA/Ol 813/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. W. S. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 813/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia 2012 r. do września 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 16 listopada 2015r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, skarżący R. W. S., reprezentowany przez adwokata T. K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego, którego wysokość wnioskodawca określił na kwotę 1.860 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2. Innego majątku nie posiada. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód "[...]" zł, jego żona nie pracuje i nie uzyskuje dochodów, córka studiuje i nie posiada dochodów. Skarżący wskazał, iż zaciągnął kredyt na zapłacenie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w wysokości "[...]" zł ponadto ponosi wydatki w postaci spłaty rat miesięcznych z tytułu podatku VAT - "[...]" zł i opłaty paliwowej. Oświadczył, że ponosi następujące wydatki związane z utrzymaniem: wyżywienie 800 zł, energia elektryczna 230 zł, woda 130 zł, opłaty za telefony 400 zł, podatek od nieruchomości 70 zł, utrzymanie córki na studiach 2.000 zł. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż dochody, które uzyskuje są jedynym źródłem utrzymania rodziny. Wskazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny oraz funkcjonowania firmy. Dodał, iż zobowiązany jest do zapłaty podatku od towaru i usług za okres od sierpnia 2012 r. do września 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Spłaca kredyt zaciągnięty na zapłatę podatku akcyzowego. Nadto zobowiązany jest również do zapłacenia podatku paliwowego z należnymi odsetkami. Dodał, że sytuacja na rynku transportowym powoduje opóźnienia w opłatach ze strony kontrahentów lub ich brak. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż jego żona jest osobą bezrobotną i pozostaje na jego utrzymaniu. Ponosi również wszelkie wydatki związane z utrzymaniem córki na studiach, na które składają się opłata za wynajem pokoju 308 zł, opłata za wodę i prąd 100 zł, opłaty za dojazdy na studia 200 zł, opłaty za poruszanie się komunikacją miejską 60 zł, zakup książek 500 zł, codzienne utrzymanie, wyżywienie, środki czystości 700 zł. (łącznie około 1.868 zł miesięcznie). Do stałych wydatków skarżącego związanych z utrzymaniem domu należą podatek za dom 826 zł rocznie (68,83 zł miesięcznie), opłata za energię elektryczną 654,17 (za okres wrzesień-grudzień 2015r.), opłata za wodę i ścieki 536,83 zł (za okres wrzesień-grudzień 2015r.), opłata za utrzymanie psów 72 zł, opłaty za telefon, Internet LTE 173,54 zł, opłaty za telefony komórkowe 836,34 zł, opłata za telefon stacjonarny, Internet, telewizję kablową 329,75 zł, polisa ubezpieczeniowa dom 184 zł. Skarżący oświadczył również, że koszty związane ze stanem jego zdrowia wynoszą miesięcznie około 250 zł są to wizyty u lekarza i zakup lekarstw, koszty związane ze stanem zdrowia jego żony wynoszą 100 zł miesięcznie w związku z przyjmowaniem lekarstw oraz 500 zł koszty wizyt u lekarzy specjalistów, koszty związane ze stanem zdrowia jego córki, to kwartalne wizyty u kardiologa 200 zł i koszty przyjmowanych lekarstw 50 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, iż spłaca dwa kredyty jeden w wysokości "[...]" zł z czego kwota spłaty za okres maj-lipiec 2015r. wynosi "[...]" zł (tj. około "[...]" zł miesięcznie) oraz kredyt w wysokości "[...]" zł, którego miesięczna rata wynosi "[...]" zł. Ponadto spłaca zadłużenie z tytułu podatku VAT – około "[...]" zł miesięcznie. Roczne koszty opłacanych przez skarżącego ubezpieczeń od nieszczęśliwych wypadków wynoszą łącznie 337 zł za całą rodzinę. Wnioskodawca przedłożył również wyciągi z rachunku bankowego za okres wrzesień-grudzień 2015r. saldem na koniec roku w kwocie "[...]" zł. Wyjaśnił również, że posiada nieruchomość o powierzchni 0,0541 ha, która zabezpieczona jest kredytem hipotecznym w wysokości "[...]" zł. Innego majątku nie posiada. Oświadczył, że posiada samochód marki "[...]" rocznik 2000, którego utrzymanie kosztuje w skali roku około 997 zł (ubezpieczenie, naprawy, przegląd techniczny). Skarżący złożył również oświadczenie w zakresie ponoszonych kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (k. 58). Nadto przedłożył również: zestawienie przychodów i kosztów za rok 2015 (k. 61), kopie deklaracji VAT – 7 za miesiące wrzesień-listopad 2015r. (k.62-67), kopie ewidencji środków trwałych na listopad 2015r. (k.60). Złożył również oświadczenie o wysokości kosztów związanych z korzystaniem z usług profesjonalnych pełnomocników na kwotę 1.000 zł (k.49). Podkreślić należy, że pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego jak i odpisu dokumentu potwierdzającego wysokość opłat związanych z reprezentowaniem wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochody. Jak wynika z zestawienia przychodów i kosztów za bieżący rok skarżący osiągnął w okresie styczeń – grudzień 2015r. dochód w wysokości "[...]" zł tj. około "[...]" zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada majątek w postaci środków trwałych o wartości nabycia "[...]" zł, na który składają się samochody ciężarowe, naczepy oraz ciągniki siodłowe. W tym ostatniego zakupu dokonał w maju 2015r. za kwotę "[...]" zł, co oznacza, że wnioskodawca systematycznie rozwija prowadzoną działalność gospodarczą, a jej funkcjonowanie nie jest zagrożone. Przedstawione odpisy deklaracji VAT-7 wskazują, że od września 2015 r. do listopada 2015 r. skarżący dokonał nabycia towarów i usług na kwotę "[...]" zł przy czym dokonał dostaw i świadczył usługi na kwotę "[...]" zł. Wymienione dokumenty podatkowe wskazują, że wykazane obroty dla podatku od towarów i usług są znaczne, co potwierdza, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi dochody wystarczające na utrzymanie rodziny i funkcjonowanie firmy. Należy również mieć na uwadze, iż prowadzona działalność nie przynosi strat, przeciwnie jak wskazano wyżej przynosi zyski. Zdaniem referendarza sądowego prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego o wartościach wykazanych w dokumentach źródłowych oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić, a co za tym idzie, że dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. O powyższym świadczą również wydatki przedstawione przez wnioskodawcę, w szczególności poza bieżącymi kosztami utrzymania rodziny domu i firmy, możliwość spłacania kredytów w łącznej wysokości około "[...]" zł miesięcznie, spłatę zadłużenia z tytułu podatku VAT – ok. "[...]" zł miesięcznie oraz uiszczenie kosztów profesjonalnej obsługi prawnej. Wskazane okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania wnioskodawcy do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych. Nie można również, w tym stanie rzeczy, uznać że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Średnie miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem rodziny i domu (poza miesięcznymi wydatkami związanymi ze spłatą kredytów) oscylują w granicach 4.000 zł. Skarżący nie podniósł przy tym, że ma trudności czy też zalega ze spłatą zaciągniętych zobowiązań. Nie wykazał również żadnych nadzwyczajnych i szczególnych wydatków obciążających go oraz jego rodzinę. Referendarz sądowy zauważył, że sytuacja materialna strony była już przedmiotem oceny dokonanej przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Olsztynie w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 516/15, gdzie tut. Sąd postanowieniem z dnia 5.10.2015r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ocenę tę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 17.11.2015 r. sygn. akt I GZ 739/15 oddalił zażalenie skarżącego. NSA stwierdził m.in., że "Przedstawione przez niego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej nie świadczą bowiem, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stałe dochody, oraz dokonuje inwestycji w ramach jej prowadzenia (zakup naczepy w dniu 22 maja 2015 r. za kwotę "[...]" zł.). Miesięczne koszty utrzymania rodziny rzędu 4.000 zł również nie świadczą o tym, że sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle trudna, by musiał korzystać on z prawa pomocy". Podkreślić należy, że informacje, dotyczące stanu majątkowego R.W.S. przedstawione do tej sprawy, co do zasady nie różnią się od tych podanych wcześniej, co oznacza, że nie doszło do zmiany jego kondycji materialnej. Wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody i ponosi koszty utrzymania rodziny. Odnosząc się do kwestii wysokości opłat poniesionych przez wnioskodawcę, referendarz sądowy wskazał, że w związku z korzystaniem z usług profesjonalnego pełnomocnika wnioskodawca pomimo wezwania do przedstawienia zarówno oświadczenia o wysokości poniesionych w związku z tym faktem opłat zobowiązany był do przedstawienia odpisu dokumentu potwierdzającego tą okoliczność, czego jednak nie uczynił. Tym samym należy stwierdzić, że wiarygodność złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń co wysokości poniesionych z tego tytułu kosztów budzi wątpliwości co do ich prawdziwości. Pomimo jednak tych wątpliwości, fakt uzyskiwani dochodów z tytułu prowadzonej działalności ok. "[...]" zł miesięcznie, miesięczne koszty utrzymania rodziny ok. 4000 zł nie świadczą, iż wnioskodawca spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do okoliczności spłaty rat zaciągniętych kredytów, czy też spłaty zaległości z tytułu podatku VAT referendarz sądowy zauważył, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 8 grudnia 2015 r., I OZ 1588/15; z 4 listopada 2015 r., I GZ 723/15, publ. www.nsa.gov.pl). Wstępując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego strona powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań. Za ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09, publ. www.nsa.gov.pl), w szczególności spłata rat kredytu nie ma pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (zob. postanowienia NSA: z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14; z 20 października 2011 r., I OZ 783/11, publ. www.nsa.gov.pl). Oceny tej nie zmienia fakt, iż celem zaciągniętych kredytów była spłata zobowiązań z tytułu zobowiązań podatkowych. Zarówno bowiem należności z tytułu podatków jak i należności z tytułu opłat sądowych są dochodami Państwa, zaś fakt zapłaty jednych nie stanowi uzasadnionej podstawy do zwolnienia z innych należnych Państwu opłat (dochodów). Ewentualne przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych z powodu spłaty zaległości podatkowych oznaczałoby nic innego jak, akceptację działań strony, prowadzących do powstania zaległości podatkowych i postawiłoby ją w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych obywateli terminowo i rzetelnie rozliczających się z budżetem Państwa. Zdaniem referendarza sądowego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy uzyskuje dochody, które umożliwiają, jak wskazują na to ponoszone wydatki, również poniesienie kosztów sądowych. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza funkcjonuje prawidłowo osiągając zyski, a jej byt nie jest zagrożony. Rodzaj i wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków nie wskazuje, aby niemożliwe było poniesienie przez niego kosztów sądowych związanych z wniesioną skargą. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym podał, że jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą ponosi znaczne koszty, w tym koszty związane z zatrudnianiem pracowników, bieżącym regulowaniem należności na rzecz kontrahentów, spłacaniem kredytów. Ponosi również koszty utrzymania siebie oraz rodziny, w tym bezrobotnej żony oraz studiującej córki. Nie bez znaczenia dla jego sytuacji jest zablokowanie rachunków bankowych. Skarżący nie zgadza się z oceną, że zaciągnięcie kredytów i ich spłata wskazuje na jego dobrą sytuację. Kredyty obniżają bowiem możliwości płatnicze, przez co nie ma on możliwości zaoszczędzenia i zgromadzenia środków na wpis sądowy od skargi. Oprócz niniejszej sprawy przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie w sprawi podatku akcyzowego, gdzie skarżący uiścił wpis sądowy w wysokości 2.000 zł. Zainicjowane zostaną również kolejne postępowania związane z opłatą paliwową. Sytuacja ta sprawia, że skarżący ma problemy z zachowaniem płynności finansowej i ocena jego sytuacji majątkowej powinna uwzględniać właśnie ten element, a nie jedynie wyniki z deklaracji VAT-7. Wnioskodawca nie zgodził się z oceną, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika świadczy o dobrej sytuacji finansowej i majątkowej strony. Wskazał, że skierowane przeciw niemu postępowanie zmusiło do zwrócenia się o profesjonalną pomoc prawną, której koszty mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej nie świadczą bowiem, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 1.860 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stałe dochody, oraz dokonuje inwestycji w ramach jej prowadzenia (zakup naczepy w dniu 22 maja 2015 r. za kwotę "[...]" zł.). Zdaniem Sądu miesięczne koszty utrzymania rodziny rzędu 4.000 zł również nie świadczą o tym, że sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle trudna, by musiał korzystać on z prawa pomocy. Podobnie należy traktować wydatki na profesjonalną pomoc prawną. Istotnie, nie jest to okoliczność uniemożliwiająca zwolnienie od kosztów sądowych, jednak w sytuacji gdy koszty te wynoszą 1.860 zł. Z urzędu Sądowi wiadomo, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 516/15 wynagrodzenie radcy prawnego wynosiło 7.380 zł. Natomiast w niniejszej sprawie skarżący pomimo wezwania do przedstawienia odpisu dokumentu potwierdzającego tą okoliczność, czego nie uczynił. Należy podkreślić, że zarówno koszty związane z prowadzeniem działalności, jak również spłata kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, wynikającymi z wszczętego postępowania sądoadministracyjnego. W niniejszej sprawie wnioskodawca posiada znaczny majątek m.in. w postaci nieruchomości i zdaniem Sądu może on stanowić źródło dochodu. Sąd również zwraca uwagę, że na temat sytuacji finansowej skarżącego oraz przyznania prawa pomocy wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 listopada 2015 r. , sygn. akt I GZ 739/15. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.