I SA/Ol 905/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący J.R. na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nie pracuje, prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił, nie posiada oszczędności ani innych środków, z których mógłby opłacić koszty sądowe. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochody z emerytury w wysokości "[...]"miesięcznie. Jest właścicielem kruszarki "[...]". Pismem z dnia 12 stycznia 2018 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie m.in.: szczegółowego zestawienia ponoszonych wydatków przez prowadzone przez niego i matkę gospodarstwo domowe wraz z kopiami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez matkę skarżącego dochodu, odpisu zeznania podatkowego za 2016 r., wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie pięć miesięcy należących do niego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie stanu majątkowego skarżącego i jego matki za okres od 1.01.2015 r. do dnia doręczenia wezwania, wyjaśnień co do uzyskiwanych przez skarżącego dochodów z posiadanej ruchomości i ponoszonych w związku z tym faktem kosztów, kopii dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia działalności gospodarczej, kopii dokumentów księgowych, z których wynikałby uzyskiwany z niej przychód oraz ponoszone koszty, a także wyjaśnień w zakresie zawartej umowy pożyczki z dnia "[...]" ewentualnie innych zobowiązań zaciągniętych przez skarżącego. Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona w dniu 17.01.2018 r. Siedmiodniowy termin do wykonania tego wezwania upłynął z dniem 24.01.2018 r. Tymczasem do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie odpowiedział na to wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika zatem, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zasadniczo, od tego jak rozpoznający wniosek oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Prawo pomocy może być bowiem przyznane tylko takiej osobie, która rzeczywiście jest w trudnej sytuacji materialnej, a nie tylko twierdzi, że w takiej sytuacji się znajduje. Podkreślić należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego, pochodzące od strony skarżącej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. W ocenie referendarza sądowego skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Nie uzyskuje dochodów, utrzymuje się z emerytury matki, w kwocie "[...]" miesięcznie. Przy czym skarżący nie wskazał żadnych wydatków jak i stałych zobowiązań. Nadto stwierdził, że poza ruchomością w postaci kruszarki nie posiada innego majątku. Z oświadczeń skarżącego nie wynika zatem w jakiej wysokości matka skarżącego ponosi koszty miesięcznego utrzymania siebie i skarżącego, nie wiadomo także czy wnioskodawca spłacił zaciągniętą w dniu "[...]" pożyczkę, jak i też czy posiada inne tego rodzaju zobowiązania. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie złożył również kopii zeznania podatkowego za 2016 r., nie wyjaśnił nawet czy zeznanie roczne podatkowe było sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych, nie wyjaśnił czy on i jego matka posiadają rachunki bankowe, nie podał również czy on i jego matka posiadają lub posiadali jakikolwiek majątek w okresie ostatnich trzech latach. Wnioskodawca nie odniósł się także do kwestii prowadzonej przez niego działalności gospodarczej tj. nie potwierdził faktu jej zawieszenia, nie przedstawił kopii dokumentów księgowych mogących potwierdzić wysokość ewentualnie uzyskiwanych przychodów, ponoszonych kosztów itp. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący, mimo wezwania, nie złożył pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, należało odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem przedłożone przez niego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.