I SA/Ol 94/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006r. postanawia: zwolnić skarżącego od wpisu sądowego ponad kwotę 300 zł Wnioskiem z dnia 18 marca 2013r. skarżący W. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 590 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i dwiema córkami. Skarżący pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.895,40 zł brutto ( netto 2.083,58 zł), jego żona nie pracuje, uzyskuje dochód z wynajmu w wysokości 245 zł, otrzymuje również zasiłek rodzinny w kwocie 212 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 3.352,40 zł. Skarżący wyjaśnił, iż pomiędzy nim a jego żoną B. W. istnieje rozdzielność majątkowa. Wskazał, iż w trudnej sytuacji materialnej wspiera go rodzina i znajomi jest to pomoc pieniężna i rzeczowa. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku: nieruchomości zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Małżonka skarżącego jest właścicielką domu o powierzchni 304 m2, mieszkania o powierzchni 78,30 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4.644 m2. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż jest jedynym członkiem rodziny, który pracuje i osiąga dochody. Wskazał, że z jego wynagrodzenia utrzymują się cztery osoby. Podniósł również, iż z otrzymywanego wynagrodzenia spłaca raty miesięczne do Urzędu Skarbowego w wysokości około 1.400 zł. Do złożonego wniosku skarżący załączył zaświadczenie o dochodach (k. 21), kserokopię decyzji w sprawie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę (k. 22-24), kserokopię faktury VAT za wodę i ścieki w wysokości 146,23 zł za okres dwumiesięczny (k. 25), kserokopię faktury VAT za energię elektryczną prognozowaną na kolejne miesiące w wysokości około 171 zł za miesiąc (k. 26). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm.dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w przypadku, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym, strona musi wykazać, że nie posiada wystarczających środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Na wstępie niniejszych rozważań stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od całości kosztów sądowych. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 300 zł. Wzięto również pod uwagę, iż skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem (sygn. akt I SA/Ol 94/13 – I SA/Ol 115/13), a jego żona, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym również zobowiązana jest do uiszczenia wpisów w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem (sygn. akt I SA/Ol 95/13 – I SA/Ol 114/13). Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej współmałżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Okoliczności te nie pozostają bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku i ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). W przypadku małżonków, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego, Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę także sytuację majątkową małżonka wnioskodawcy, gdyż tylko na tej podstawie możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Użyte we wskazanym wyżej przepisie pojęcie "możliwości płatniczych" należy rozumieć szeroko; mieści się w tym pojęciu także możliwość uzyskania pomocy finansowej od małżonka, który zobligowany jest do udzielania takiej pomocy na skutek zawartego związku małżeńskiego (por. postanowienia NSA z dnia 23 marca 2011r. sygn. akt. II FZ 112/11, publ. CBOIS). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10 publ. CBOIS). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód lub orzeczenia separacji. Z tych względów, gdy o prawo pomocy ubiega się osoba fizyczna, pozostająca w związku małżeńskim, konieczne jest zbadanie także sytuacji majątkowej jej współmałżonka. Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również majątek jego żony. W złożonym wniosku skarżący skoncentrował się jedynie na przedstawieniu takich danych, które mogą świadczyć o jego bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy nie kwestionuje wyjaśnień skarżącego w zakresie uzyskiwania dochodów jedynie przez jednego członka rodziny oraz faktu, że z dochodów tych spłacane są stosunkowo wysokie raty do Urzędu Skarbowego, a także braku zasobów finansowych. Zgodzić należy się ze skarżącym, iż wysokość uzyskiwanych środków finansowych może nie wystarczać na bieżące utrzymanie rodziny, w tym dwojga dzieci. Biorąc pod uwagę uzyskiwane dochody tj. wynagrodzenie skarżącego, pomniejszone o wysokość spłacanych rat, dochody małżonki z wynajmu, zasiłek rodzinny oraz konieczność utrzymania czteroosobowej rodziny należałoby stwierdzić, iż sytuacja materialna wnioskodawcy jest bardzo trudna. Z tych przyczyn sytuacja skarżącego uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na inne okoliczności sprawy, takie jak posiadany przez żonę skarżącego majątek nieruchomy. Zauważenia wymaga, iż żona wnioskodawcy jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni 304 m2, mieszkania o powierzchni 78,30 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4.644 m2. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro żona wnioskodawcy posiada poza domem, zaspokajającym potrzeby mieszkalne rodziny, mieszkanie oraz nieruchomość rolną, to może i powinna rozporządzać nimi w sposób przynoszący dochody rodzinie, w szczególności przez wykorzystanie zgodnie z charakterem posiadanej nieruchomości, jak również odpłatne wydzierżawienie, wynajęcie, obciążenie bądź sprzedaż całości lub części. W tym miejscu podnieść należy, że w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego, wynajęcie mieszkania o powierzchni 78 m2 może przynosić dochody wyższe od kwoty 245 zł. Dodatkowo powierzchnia nieruchomości rolnej wskazuje, iż możliwe jest prowadzenie działalności rolniczej i w związku z tym osiąganie dochodów z tego tytułu, w tym także z różnego rodzaju dopłat rolniczych. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny oraz do prowadzenia spraw sądowych. Trudno zatem biorąc pod uwagę ustalone składniki majątku żony skarżącego, pomimo nie kwestionowania aktualnej trudnej sytuacji finansowej rodziny, wywieść, że wnioskodawca i jego rodzina kwalifikuje się do osób ubogich, a do takich właśnie skierowane ma być prawo pomocy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.