I SA/Ol 95/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 21 grudnia 2022r., nr 2801-IEE.711.138.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oddala skargę. A. L. (dalej: "skarżący", "strona" "zobowiązany"), reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 21 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych wynikał następujący stan sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie prowadzi wobec majątku zobowiązanego egzekucję administracyjną na podstawie tytułów wykonawczych numer: [...], obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz liniowego podatku dochodowego od osób fizycznych w łącznej kwocie należności głównej 228.844,05 zł. Zawiadomieniami z 18 maja 2015 r., działając na podstawie art. 110c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479; dalej: "u.p.e.a."), organ dokonał zajęcia nieruchomości położonych w [...]: - działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2.764 m², nr księgi wieczystej [...]; - działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 6.552 m², nr księgi wieczystej [...]; - działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 891 m², nr księgi wieczystej [...]. Zawiadomieniem z 11 lipca 2022 r. organ poinformował uczestników postępowania o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zawiadomienie zostało doręczone stronie 18 lipca 2022 r. Pismem z 7 września 2022 r. zobowiązany złożył zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości na podstawie art. 110u § 2 u.p.e.a. Protokołem z 19 października 2022 r. organ zakończył opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Podstawę opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowił operat szacunkowy sporządzony 11 października 2022 r. przez rzeczoznawcę majątkowego M. K. Wartość nieruchomości została oszacowana na kwotę 5.598.000 zł. Protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wraz z operatem szacunkowym, został doręczony pełnomocnikowi strony 7 listopada 2022 r. Postanowieniem z 26 października 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie, działając na podstawie na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Organ wskazał, że zarzut do opisu i oszacowania wartości nieruchomości został wniesiony przed wyznaczonym na 19 października 2022 r. terminem opisu oszacowania wartości nieruchomości. Tym samym w momencie wniesienia zarzutu przedmiot postępowania nie istniał. W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a. i wniósł o uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego. Utrzymując w mocy powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie, wskazał, że nie mogło być wszczęte postępowanie administracyjne na podstawie podania z 7 września 2022 r. zawierającego zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości, gdyż w chwili złożenia podania przedmiot postępowania nie istniał. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje, że uczestnik postępowania może skorzystać ze środka ochrony prawnej w terminie 14 dni od ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W niniejszej sprawie czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostały zakończone protokołem z 19 października 2022 r. Postępowanie nie mogło zostać wszczęte ze względów przedmiotowych, co obligowało organ egzekucyjny do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W skardze na powyższe postanowienie strona, wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem sporu, jaki zaistniał w niniejszej sprawie, jest stanowisko organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu, według którego zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wniesione na podstawie art. 110 u.p.e.a. w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, przed wyznaczonym na 19 października 2022 r. dniem ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, są przedwczesne i przez to nie podlegają merytorycznemu rozpatrzeniu. Termin do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości uregulowany jest w art. 110 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. W przepisach proceduralnych regułą jest określanie przez ustawodawcę terminów do wniesienia środków służących ochronie prawnej ze wskazaniem daty, od której terminy te należy obliczać. Sformułowanie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości wymaga po pierwsze dowiedzenia się o prowadzeniu egzekucji z nieruchomości, jak i po drugie - uzyskania wiedzy o danych przyjętych w procesie opisu i oszacowania nieruchomości, w tym jej wartości. Z oczywistych względów uzyskanie tej wiedzy może nastąpić wyłącznie po zakończeniu ww. czynności. Pogląd ten jest podzielany powszechnie zarówno przez doktrynę, jak i judykaturę, na gruncie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., wniesionych przed terminem doręczenia tytułów wykonawczych (zob.: Z. Leoński (w:) R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz pod redakcją R. Hausera, A. Skoczylasa, Warszawa 2018, s. 255; M. Masternak (w:) T. Jędrzejewski, M. Masternak, R. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2002, s. 17; wyroki: NSA z 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1885/15 oraz z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 3081/12, WSA w Poznaniu z 11 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 87/17, WSA w Bydgoszczy z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Bd 104/08; orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej). W ocenie Sądu, powyższa argumentacja ma zastosowanie również do oceny terminowości wniesienia zarzutów w sytuacji, gdy zobowiązany decyduje się na wniesienie zarzutów – jak to miało w miejsce w niniejszej sprawie – przed dniem ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wniosek ten uzasadnia okoliczność powołania przez ustawodawcę w art. 110u § 1 u.p.e.a. ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości jako zdarzenia, od którego należy obliczać termin ustanowiony w tym przepisie. Wobec tego ukończenie opisu i oszacowania wartości nieruchomości musi być traktowane jako przesłanka, bez spełnienia której nie jest możliwe skuteczne wniesienie zarzutów. Zdaniem Sądu, wskazanie przez ustawodawcę w art. 110u § 1 u.p.e.a. daty, od której należy liczyć 14-dniowy termin do wniesienia zarzutów, oraz okoliczność, że sformułowanie przez zobowiązanego zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości możliwe jest wyłącznie po sporządzeniu opisu i oszacowaniu wartości nieruchomości, uzasadnia twierdzenie, że termin wskazany w powołanym przepisie zaczyna swój bieg najwcześniej od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Oznacza to, że w przypadku wniesienia zarzutów przed sporządzeniem opisu i oszacowania wartości nieruchomości, zasadne jest twierdzenie, że zarzuty te są przedwczesne. Powyższe konstatacje prowadzą do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zasadnie uznał, że dla oceny terminowości wniesienia przez skarżącego zarzutów decydujące znaczenie ma wystąpienie określonego skutku ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Stanowisko to jest trafne, gdyż, jak już wskazano, art. 110u § 1 u.p.e.a. daje podstawy do traktowania ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, jako bezwzględnej przesłanki wniesienia zarzutów. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania na wniosek strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ustanawia dwie autonomiczne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, z których pierwsza obejmuje wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a druga - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ta ostatnia podstawa nie została skonkretyzowana, jednak należy przyjąć, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (wyrok NSA z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4185/18). W orzecznictwie sądów administracyjnych zaliczono do nich w szczególności przypadki, w których żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której jest już prowadzone postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (tak NSA w wyroku z 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12 oraz z 28 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2465/15, zob. też B. Adamiak, Refleksje o wpływie administracyjnego prawa procesowego na formę działania administracji publicznej [w] O prawie administracyjnym i administracji. Refleksje. Księga jubileuszowa dedykowana prof. M. Stahl, Łódź 2017, s. 9). Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżącemu jako zobowiązanemu przysługiwały zarzuty, o jakich mowa w art. 110u § 1 u.p.e.a. (aspekt podmiotowy), a opis i oszacowanie nieruchomości jest czynnością egzekucyjną (aspekt przedmiotowy). W sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem istotną okolicznością jest jednak to, że żądanie wszczęcia dotyczyło postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, które możliwe jest wyłącznie po sporządzeniu opisu i oszacowaniu wartości nieruchomości. Obowiązkiem organu egzekucyjnego było w pierwszej kolejności zbadanie okoliczności formalnych związanych z wniesieniem zarzutów. Skoro zaś zarzuty nie zostały wniesione w wyznaczonym terminie, to nie było podstaw do ich merytorycznego rozpatrzenia. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionych zarzutów. W ocenie Sądu, z powyższych względów na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a. W treści zaskarżonego postanowienia przedstawiono uzasadnienie faktyczne i prawne adekwatne do zastosowanych przepisów prawa i wynikających z nich przesłanek. Strona zaś, formułując powyższy zarzut skargi, nie wskazała w czym konkretnie go upatrywała. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.