II SA/Ol 108/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2013 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...[". nr "[...]" w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]" r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy, po rozpatrzeniu wniosku M. G. z dnia 25 października 2012 r., odmówił przyznania wnioskodawczyni jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – L. G. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 15b ust.1 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm. dalej też jako: "u.ś.r.") i stwierdził, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Tymczasem, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, wnioskodawczyni pozostawała pod opieką medyczną lekarza ginekologa od 16 tygodnia ciąży. W odwołaniu od tej decyzji M. G. nie zgodziła się z zarzutem organu, że zbyt późno zgłosiła się pod opiekę lekarską. Wyjaśniła, że niepozostawanie pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży było przez nią niezawinione. Stwierdziła, że gdy zgłosiła się do rejestracji w publicznym zakładzie opieki zdrowotnej poinformowano ją o długim, ponad dwumiesięcznym, okresie oczekiwania na wizytę lekarską, a nie stać jej było na wizytę prywatną. W trakcie oczekiwania na wizytę, z uwagi na złe samopoczucie, została przyjęta w szpitalu, gdzie wykonano jej badanie usg, którego wynik dołączyła do odwołania. Decyzją z dnia "[...]" r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu pierwszej instancji, wskazując, iż nie została spełniona ustawowa przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niepozostawanie przez wnioskodawczynię pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży. Podkreślono, iż obowiązujące przepisy nie przewidują w tej kwestii żadnego uznania administracyjnego i świadczenie to może być przyznane jedynie po spełnieniu przesłanek wyraźnie wskazanych w ustawie. W skardze na tę decyzję M. G. wywodziła, że nie może ponosić negatywnych skutków związanych z funkcjonowaniem publicznej opieki zdrowotnej, tym bardziej, że art. 68 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, iż władze publiczne są zobowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej kobietom ciężarnym. Podkreśliła, że gdy tylko zorientowała się, że jest w ciąży zgłosiła się do poradni, lecz czas oczekiwania na wizytę u lekarza trwał około dwa miesiące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem art. 15 b ust. 5 cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nie mógł mieć w sprawie zastosowania w zw. z art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301, zwanej dalej: "ustawą o zmianie u.ś.r."), który odroczył obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dnia 1 stycznia 2012 r., przez co obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu nie dotyczył skarżącej. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określają przepisy powołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 15b ust. 1 i 2 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji) matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów - przyznaje się z tytułu urodzenia się żywego dziecka jednorazową zapomogę w wysokości 1 000 złotych na jedno dziecko. Wniosek o wypłatę omawianego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka (art. 15b ust. 3 wskazanej ustawy), przy czym wniosek złożony po terminie organ pozostawia bez rozpoznania. Stosownie zaś do art. 15b ust. 5 u.ś.r. przedmiotowa zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art.15b ust. 6 powołanej ustawy). Przepisy art. 15 b ust. 5 i 6 zostały wprowadzone do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654). W myśl art. 18 ustawy nowelizującej przedmiotowy obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009r. Jednakże na mocy wskazanego art. 3 ustawy o zmianie u.ś.r., odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 u.ś.r.. Zgodnie bowiem z treścią tegoż art. 3 jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o której mowa w art. 15b ust. 1 u.ś.r., do dnia 31 grudnia 2011r. przysługuje po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Oznacza to, że zakwestionowany obowiązek pozostawania kobiety ciężarnej pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży dotyczy kobiet znajdujących się z dniem 1 stycznia 2012r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2011r. stosowanie art. 15b ust. 5 u.ś.r. było zawieszone. Pogląd taki jest jednolicie prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012r. sygn. akt II SA/Ol 397/12, z dnia 31 stycznia 2013r. sygn. akt II SA/Ol 19/13, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 listopada 2012r. sygn. akt II SA/Sz 1067/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela. Odmienna interpretacja treści art. 15b ust.5 u.ś.r. oraz art. 3 ustawy o zmianie u.ś.r. prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro bowiem przepis art. 15b ust. 5 u.ś.r. nie obowiązywał w czasie, gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowej zapomogi wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu, gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie zasady nie działania prawa wstecz (tak: WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 31 stycznia 2013r. sygn. akt II SA/Ol 18/13, por. też wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Po 563/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przekonywująco też argumentował w tym względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 208/10, LEX nr 644056, wskazując, że przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń. Tymczasem, z uwagi na treść art. 3 ustawy o zmianie u.ś.r., do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. Należy zatem przyjąć, że skoro stosowanie przepisu art. 15b ust. 5 u.ś.r. zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży (skarżąca już w listopadzie 2011r. była w drugim trymestrze ciąży, co wynika z zaświadczenia położnej - k. 3 akt administracyjnych). Tym samym obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu nie dotyczy skarżącej. Brak było zatem podstaw do badania przez organ spełnienia przez skarżącą przesłanki określonej w art. 15b ust. 5 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. Rozpoznając ponownie sprawę, organy wezmą pod uwagę powyższe wskazania Sądu i dokonają właściwej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.