II SA/Ol 1143/16

Dnia 3 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego - oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako Kolegium) decyzją z dnia "[...]", powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016 r., poz. 23 jt.- dalej jako k.p.a.) i art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2016 r., poz. 195 - dalej jako ustawa o pomocy, pomocowa) – po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Zastępcy Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" z dnia "[...]" odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na M. B. – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Skarżona decyzja zapadła na tle poniższego stanu faktycznego i prawnego. W dniu 13 maja 2016 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" (dalej jako M-GOPS, organ I instancji) wpłynął wniosek A. B. o przyznanie świadczenia wychowawczego na M. B. Decyzją z dnia "[...]" Zastępca Dyrektora M-GOPS w "[...]" nie przyznał świadczenia wychowawczego na M. B. Podał, że A. B. w 2014 r. utraciła dochód w związku z przebywaniem na urlopie wychowawczym od 23 marca 2014 r. do 2 grudnia 2015 r., zaś w styczniu 2016 r. jej dochód wyniósł 1506,49 zł. Dodał, że w 19 września 2015 r. A. B. zawarła związek małżeński z K. B. – ojcem M. B., ur. 24 marca 2013 r. Z kolei dochód K. B. w 2014 r. wyniósł 39480,58 zł, zaś po odliczeniu podatku – 2648 zł i składek na ubezpieczenie zdrowotne - 3228,57 zł jego dochód netto to kwota 33604,01 zł. Organ I instancji uznał K. B. za członka rodziny A. B. także przed zawarciem z nią związku małżeńskiego. Reasumując organ uznał, że miesięczny dochód rodziny A. B. w 2014 r. wyniósł 4306,82 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie (3 osoby) - 1435,61 zł i przekroczył kryterium dochodowe na pierwsze dziecko w rodzinie wynoszące 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy pomocowej). W odwołaniu A. B. podała, że organ I instancji błędnie zaliczył do dochodu rodziny dochód K. B., jako, że w 2014 r. nie zamieszkiwał z nią i synem M. B., gdyż zgodnie z rozkazem personalnym Nr "[...]" Dowódcy Brygady Zmechanizowanej z dnia "[...]" został skierowany na I turnus kształcenia kandydatów na podoficerów realizowany przez SPWŁ SPWL w terminie 9 stycznia 2014 r. do 18 lipca 2014 r. Kolegium nie podzielając zarzutu odwołania skarżoną decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]". Kolegium, powołując się na art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy, uznało, że do składu rodziny zalicza się m. in. małżonków i rodziców dzieci, a w konsekwencji jako członka rodziny należy traktować rodzica dziecka, który nie jest małżonkiem drugiego z rodziców, niezależnie od tego, czy wspólnie ze sobą gospodarują i zamieszkują. W tym kontekście uznało, że podnoszony przez skarżącą fakt niezamieszkiwania przez K. B. z nią i M. B. oraz fakt zawarcia związku małżeńskiego dopiero w 2015 r. jest bez znaczenia, gdyż K. B. był w 2014 r. członkiem rodziny skarżącej przez sam fakt bycia ojcem jej dziecka, co czyni koniecznym uwzględnienie jego dochodu jako członka rodziny. W skardze A. B. zarzuciła rozstrzygnięciu Kolegium obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o pomocy państwa poprzez błędne uznanie K. B. za członka rodziny w 2014 r. i w konsekwencji doliczenie jego dochodu do dochodu rodziny, mimo, że – po myśli art. 2 pkt 13 w/w ustawy – była osobą samotnie wychowującą dziecko. W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosząc o jej oddalenie podało, że organy administracji publicznej rozstrzygają w oparciu o stan faktyczny i prawny z dnia orzekania i że brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że zasada sięgania do roku bazowego nie dotyczy tylko dochodu rodziny, ale też i jej składu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 r., poz. 1066 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j: Dz. U. 2016, poz. 718 j.t. dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oceniając w świetle przywołanych powyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 w/w artykułu) do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (ust. 3 w/w artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 w/w ustawy), z kolei na pierwsze dziecko przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. (art. 5 ust. 3 w/w ustawy). Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 w/w ustawy), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1–3 ( art. 2 pkt 2 w/w ustawy), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 w/w ustawy). Z kolei przez rodzinę należy rozumieć następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców (art. 2 pkt 16 w/w ustawy). Zaś osoba samotnie wychowującą dziecko to, panna kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem (art. 2 pkt 13 tej ustawy). Zarzut skargi, a wcześniej odwołania, opera się na założeniu, że skoro w 2014 r. (w wskazanym czasookresie) K. B. nie zamieszkiwał ze skarżącą ich wspólnym dzieckiem M. B., to nie był on członkiem rodziny (art. 2 pkt 16 ustawy), a w konsekwencji niejako automatycznie skarżącej przysługiwał status osoby samotnie wychowującej dziecko (art. 2 pkt 13 w/w ustawy), co wyklucza możliwość doliczenia do dochodu jej rodziny dochodu K. B.. Poglądu tego Sąd, w składzie orzekającym nie, nie podziela. Władza rodzicielska, jak to wynika z całokształtu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U.2015, poz. 2082 j.t. – dalej jako k.r.i.o.), a zwłaszcza art. 95 § 1, art. 96 i 98 § 1, stanowi ogół obowiązków i praw względem dziecka mających na celu zapewnienie mu należytej pieczy i strzeżenie jego interesów. Rodzice mają jednak względem dziecka także prawa i obowiązki nie objęte władzą rodzicielską, nie stanowiące jej elementu, jak np. prawo do osobistej styczności z dzieckiem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2000 r. sygn. II CKN 761/00 publ. LEX nr 51982). Prawa te należy zaliczyć do praw osobistych przysługujących rodzicowi biologicznemu dziecka, bez względu na przysługiwanie mu władzy rodzicielskiej. Ustawa o pomocy nie definiuje zwrotu wspólnego wychowywania dziecka z jego rodzicem (art. 2 pkt 13 tej ustawy). Pomocne w tej materii może być orzecznictwo sądowoadministracyjne wypracowane na tle art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015, poz. 114 j.t. – dalej jako u.ś.r.) statuującego normatywną definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, tożsamą treściowo z definicją osoby samotniej wychowującej dziecko zawartą w ustawie o pomocy państwa (art. 2 pkt 13 tej ustawy). Podkreśla się w nim, że pojęcie wspólnego wychowania w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. zakłada pewną ciągłość dbania o zaspokajanie różnorodnych potrzeb, wynikającą z samego pojęcia wychowania. Jest to permanentny proces przejawiający się w trosce o codzienny byt dziecka, jego fizyczny i psychiczny rozwój, zmierzający do prowadzenia go do samodzielności poprzez zapewnienie mu środków utrzymania, właściwych warunków bytowych, edukacyjnych czy też poprzez osobistą dbałość. Ciągłość dbania o zaspokajanie tych potrzeb nie musi wiązać się bezwzględnie z modelowym prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Powinno jednak przekraczać cechy incydentalności kontaktów z dziećmi. ( wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2009 r., IV SA/Po 553/09, LEX nr 583397). Nie ulega wątpliwości, że dziecko może być wychowywane przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym przyjęto, iż pojęcie wspólnego wychowania zakłada pewną ciągłość dbania o zaspokajanie różnorodnych potrzeb dziecka, jednak ciągłość ta nie musi wiązać się bezwzględnie ze wspólnym i nieprzerwanym mieszkaniem ze sobą i prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 kwietnia 2008 r., II SA/Lu 153/08, niepubl.). Jednocześnie jednak podkreśla się, że wychowanie dziecka nie może ograniczać się do sporadycznych kontaktów (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2008 r., I OSK 837/07, niepubl., wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 października 2007 r., IV SA/Wr 455/07, niepubl.). Wspólne wychowywanie zakłada zgodne, stałe współdziałanie rodziców w procesie wychowawczym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2008 r. IV SA/Gl 521/08, niepubl.). Sąd, w składzie orzekającym, prezentowane poglądy w pełni podziela. Z przywołanego rzecznictwa wyłania się pogląd, że za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy może być uznany każdy rodzic ( panna kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedzioną), który samotnie wychowuje swoje dziecko, bez udziału drugiego rodzica tego dziecka i że wspólne zamieszkiwanie rodziców dziecka (względnie ich brak) nie jest relewantną cechą definiującą status rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Z faktu, że w 2014 r. (ponad 6-miesiecy) K. B. w związku z wymogami pragmatyki zawodowej nie zamieszkiwał wspólnie z synem M. B. nie sposób wyprowadzić wniosku, że nie stanowił on rodziny z nim i wespół ze skarżącą. Dostrzec wypada, że powyższe związane było z wykonywaniem obowiązków służbowych, a zatem nie sposób twierdzić, że K. B. przejawiał wolę braku wspólnego zamieszkiwania z synem. Czasowe pełnienie służby poza miejscem stałego zamieszkiwania nie wiąże się przecież (z założenia nie może) z chęcią pobytu na stałe w tejże miejscowości, gdyż przeczy temu przyczyna i charakter pobytu (obowiązek służbowy). Gdyby podzielić ów tok rozumowania, to w zasadzie każdy tzw. wyjazd służbowy automatycznie wiązałby się z utratą statusu członka rodziny i z jednoczesnym "odzyskaniem" tegoż w chwili powrotu z miejsca wykonywania obowiązków służbowych do miejsca zamieszkania. Nadto brak wspólnego, nie wymuszonego przez obowiązki pracownicze, zamieszkiwania rodziców z ich dzieckiem, nie czyni z rodzica faktycznie zamieszkującego z tymże dzieckiem osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa, gdyż warunkiem konstytuującym samotne wychowywanie dziecka jest brak wspólnego wychowywania dziecka z jego rodzicem, a nie brak wspólnego z nim zamieszkiwania. W czasie pobytu K. B. w miejscu wykonywania obowiązków służbowych nadal przysługiwała mu władza rodzicielska, ciążył również na nim obowiązek alimentacyjny rozumiany także jako powinność osobistej pieczy na dzieckiem i jego wychowywania (art. 95 § 1 k.r.i.o.) i który to obowiązek nie ma nic wspólnego ze wspólnym miejscem zamieszkania z dzieckiem. Skarżąca nigdy nie twierdziła, że K. B. nie wychowywał syna, a jedynie powoływała się na samą formalną okoliczność niezamieszkiwania z nią i synem, z przyczyny – jak powyżej podano - niezależnej od jej aktualnego małżonka. W konsekwencji jego dochód winien być doliczony do dochodu rodziny, a jego wysokość w przeliczeniu na członka rodziny przekroczyła kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy warunkujące przyznanie rzeczonego świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie. Reasumując Sąd, w składzie orzekającym, nie podziela prezentowanej przez Kolegium interpretacji definicji rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy, lecz w realiach niniejszej sprawy A. B. nie mogła być uznana za osobę samotnie wychowującą syna M., gdyż w 2014 r. tworzyła wraz z nim i K. B. rodzinę. Pomimo zatem błędnej interpretacji pojęcia rodziny skarżona decyzja w istocie rzeczy odpowiada prawu. Z tego względu skarga, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.