II SA/Ol 133/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.Ż. na Burmistrza G. w przedmiocie kosztów udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił I.Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarżący nie dostarczył żadnego z żądanych dokumentów, mimo pouczenia, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący zaprzeczył, jakoby nie wykazał w wiarygodny sposób, że poniesienie kosztów spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jego i jego rodziny. Stwierdził, że sprzeciwił się jedynie nieuzasadnionym i tendencyjnym żądaniom referendarza. Zdaniem skarżącego, fakt niepełnosprawności jego i syna oraz konieczność rehabilitacji winny być wystarczające do podjęcia decyzji o udzieleniu pomocy prawnej. Leczenie i rehabilitacja niezbędne są bowiem do poprawy zdrowia, co wiąże się z ponoszeniem znacznych kosztów, zaś uzyskiwanie dochodów z renty socjalnej i emerytury świadczy o dochodach na granicy ubóstwa, które nie pozwalają ponieść kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wobec czego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Instytucja ta jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa więc na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, która obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych, kosztów postępowania (tak NSA w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. I OZ 1102/09). Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego czy strona wykaże, tj. należycie udokumentuje, przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 452/09). Przytoczone we wniosku okoliczności oraz przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. Winien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego w sprawie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący jest emerytem i posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i niepełnosprawnym pełnoletnim synem. Majątek rodziny stanowi wyłącznie mieszkanie o pow. 57 m². Rodzina uzyskuje dochód w kwocie 2.724,20 zł, na który składają się: emerytura, renta socjalna i świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący zadeklarował, że rodzina wydatkuje co miesiąc ok. 800 zł na utrzymanie mieszkania i ok. 400-500 zł na wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją syna. Zaznaczył ponadto, że na zakup swoich lekarstw wydał ok. 150 zł w lutym 2012 r. Podał też, że niezbędna rehabilitacja może kosztować od 1.000 zł (rehabilitacja skarżącego) do 3.000 zł (rehabilitacja syna) rocznie, zaś konieczny zakup różnorodnego sprzętu rehabilitacyjnego również kilka tysięcy zł. Wskazał też, że w celu zamiany mieszkania zaciągnął w rodzinie pożyczkę w kwietniu 2011 r., do spłaty której pozostało 4.000 zł. Ponadto ma kredyt odnawialny i poniósł koszta sądowe w sprawie o sygn. akt II SO/Ol 1/12. Do wniosku załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 3 do 15 lutego 2012 r. W ocenie Sądu, dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Powyższe, stanowi przesłankę do wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący wezwaniem z dnia 12 marca 2012 r. został zobowiązany do przedłożenia: wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego, jego żonę i syna - z ostatnich dwóch miesięcy lub oświadczenia w przypadku braku w tym okresie rachunku bankowego, dokumentu bankowego w przypadku likwidacji 6 innych rachunków bankowych; dowodów odbioru renty socjalnej i świadczenia z pomocy społecznej za luty 2012 r.; dowodów poniesienia wydatków na leczenie i rehabilitację syna - z ostatnich sześciu miesięcy oraz pisemnego oświadczenia wskazującego czy w bieżącym roku przyznana została zapomoga z "[...]", a jeśli tak, to w jakiej wysokości. W piśmie z dnia 14 marca 2012 r., w którym skarżący zażądał wyłączenia referendarz sądowego od rozpoznawania jego wniosku, zarzucił, że realizacja wezwania pozwoliłaby na zapoznanie się z osobistymi sprawami skarżącego, np. wydatkami ponoszonymi w celu ratowania zdrowia, rachunkami, z których treści możliwe byłoby powzięcie wiedzy o chorobach skarżącego lub członków jego rodziny czy ustalenie z historii rachunków bankowych, jakie kwoty wydatkował skarżący na swoje osobiste i prywatne sprawy. Zdaniem skarżącego, podstawę rozpoznania wniosku powinna stanowić wyłącznie ocena przedstawionego oświadczenia, gdyż art. 255 p.p.s.a. nie zezwala na żądanie przedstawienia przez stronę dokumentów dotyczących wydatków i dochodów innych osób niż wnioskodawca. Nie ma też prawa oceniać celowości poniesionych wydatków. Jednocześnie oświadczył, że na rachunkach wskazanych przez referendarza nie posiada żadnych środków pieniężnych, zaś w styczniu otrzymał od "[...]" zapomogę w wysokości 500 zł, którą już wydatkował. Skarżący nie wykazał więc, że jest osobą na tyle ubogą, by nie mógł ponieść kosztu sądowego, który na obecnym etapie wynosi 200 zł. Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają bowiem na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Wprawdzie z rozpoznawanego wniosku wynika, że koszt turnusów rehabilitacyjnych dla skarżącego i jego syna to wydatek łącznie ok. 4.000 - 6.000 zł rocznie, lecz skarżący nie uprawdopodobnił nawet, że takie wydatki poniósł, lub w najbliższej przyszłości poniesie. Z art. 246 § 1 p.p.s.a. nie wynika, że sam fakt niepełnosprawności skarżącego i członka jego rodziny jest samoistną przesłanką do przyznania prawa pomocy. Podobnie, konieczność spłacenia przez skarżącego w nieokreślonej przyszłości pożyczki zaciągniętej u członka rodziny nie przesądza o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych członków swojej rodziny, więc nie wiadomo czy podane we wniosku dochody są jedynymi środkami, którymi dysponuje rodzina. Podkreślenia natomiast wymaga, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Powyższe oznacza, że w przypadku gdy skarżący wraz żoną i synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (zob. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1142/09). Zauważyć należy, że skarżący niewątpliwie miał świadomość potrzeby precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, gdyż wielokrotnie w poprzednio rozpoznawanych sprawach w przedmiocie prawa pomocy wzywany był do podania dowodów potwierdzających uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki. Z uwagi na wielość wnoszonych skarg do sądu skarżący ma świadomość także i tego, że w przypadku rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z jego żądaniem kwota wpisu zostanie zasądzona na rzecz skarżącego, co w sprawie o sygn. akt II SO/Ol 1/12 nastąpiło prawomocnym postanowieniem tut. Sądu z dnia 30 marca 2012 r. Uwzględniając dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z oświadczeń złożonych przez skarżącego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie wykazał on, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. W tej sytuacji rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny, wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX 552404 oraz postanawianie z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12). Zaznaczyć ponadto należy, że przyznanie stronie prawa pomocy w innym postępowaniu prowadzonym przed Sądem, nie może mieć wpływu na sposób rozpoznania wniosku wniesionego w innej sprawie. Są to bowiem dwa odrębne postępowania, w których rozstrzygnięcia w postępowaniu wpadkowym dotyczącym przyznania prawa pomocy są wydawane oddzielnie, na podstawie okoliczności ustalonych w konkretnej sprawie, które mogą się od siebie różnić. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.