II SA/Ol 1331/16

Dnia 20 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U.M. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 1331/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U.M. i A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę U.M. i A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Od powyższego wyroku została wniesiona przez skarżących, reprezentowanych przez zawodowego pełnomocnika, skarga kasacyjna. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie od wpisu od tej skargi. We wniosku z dnia 8 sierpnia 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca U.M. wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej z uwagi na fakt bycia emerytką i trudności z bieżącym utrzymaniem. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Dochód 2-osobowej rodziny z tytułu emerytur: skarżącej w kwocie 2918 zł i męża w kwocie 3122 zł wynosi łącznie 6040 zł. Z kolei wydatki miesięczne (mieszkanie, media, lekarstwa) ponoszone są w łącznej kwocie 1730 zł, a wydatki okresowe wynoszą: na samochód (OC, AC) - 1700 zł i drewno opałowe - 1000 zł. Do majątku skarżącej i jej męża (co wynika z formularza PPF złożonego w tej sprawie przez męża skarżącej) należą: mieszkanie o powierzchni 73 m2 (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), działka rolna o powierzchni 700 m2 oraz samochód osobowy o wartości około 4000 zł. Postanowieniem Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 sierpnia 2017 r. umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że rozpatrywany wniosek jest kolejnym w niniejszej sprawie wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, postanowił odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Z kolei postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na skutek złożonego sprzeciwu, utrzymał przedmiotowe postanowienie w mocy. Wskazano również, że z informacji zawartych w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, iż doszło do zmiany sytuacji materialnej rodziny skarżącej, która uzasadniałyby zwolnienie jej na obecnym etapie postępowania od wpisu od skargi kasacyjnej. Sytuacja ta różni się w zasadzie jedynie obniżeniem wartości wskazanego uprzednio w rubryce nr 7.3. samochodu. Skarżąca i jej mąż nadal dysponują wykazanymi wcześniej składnikami majątku oraz dochodem z tytułu emerytur w łącznej wysokości ok. 6.040 zł, zaś wysokość wydatków podawanych obecnie odpowiada zasadniczo wysokości wykazanej uprzednio. Skarżąca nie powołała się na żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do sytuacji materialnej jej rodziny. Od powyższego postanowienia skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła sprzeciw podnosząc, że niewłaściwie została oceniona sytuacja majątkowa jej rodziny. Skarżąca wraz z mężem posiada dochody, jednakże jako emerytka nie ma możliwości dodatkowego zarobkowania. Poza tym faktyczne obciążenia rodziny skarżącej są większe niż wskazane we wniosku, gdyż oprócz stałych wydatków ponoszone są również opłaty związane z zakupem leków, dojazdów do lekarzy i wizyt u lekarzy prywatnych. Podniosła, że w 2016r. otrzymywane emerytury stanowiły sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia, a obecnie jest to tylko czterokrotność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wskazać, że obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16 grudnia 2003r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, Lex nr 101042). Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002r., OZ 862/04, Lex nr 1405537). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. II FZ 545/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych adres: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy. Jednocześnie ocena przez sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF", które może zostać uzupełnione w trybie art. 255 p.p.s.a. o dokumentację źródłową. Przystępując do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w toku postępowania prawomocnym postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, postanowił odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Oznacza to, że kolejny wniosek o prawo pomocy należało rozpoznawać w aspekcie unormowania zawartego w art. 165 p.p.s.a., tj. w aspekcie zmiany (de facto pogorszenia się) sytuacji materialnej skarżącej. Jak wynika bowiem z treści powołanego artykułu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (w tym również postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje jednak sądu (referendarza sądowego) do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu (referendarza sądowego) jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności skutkujące pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 22 lipca 2014 r., II FZ 957/14 i z dnia 9 sierpnia 2016 r., II OZ 772/16 – dostępne w CBOSA). Odnosząc powyższe spostrzeżenia do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a stanowisko starszego referendarza zawarte w postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2017 r. było prawidłowe i uzasadnione. Od czasu wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie doszło bowiem do zmiany okoliczności sprawy, które uzasadniałyby przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku. Z danych zamieszczonych na kolejnym formularzu PPF wynika, że zmianie (tj. obniżeniu) uległa jedynie wartość posiadanego przez skarżącą i jej męża samochodu. Natomiast rodzina skarżącej nadal dysponuje dochodem z emerytur w łącznej wysokości 6040 zł oraz wskazanymi wcześniej składnikami majątku (mieszkanie o powierzchni 73 m2, działka rolna o powierzchni 700 m2 oraz samochód osobowy). Podobnie wysokość wskazywanych wydatków nie różni się zasadniczo od tej wykazywanej we wcześniejszym wniosku. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów czy innych materiałów źródłowych, które wskazywałyby na pogorszenie się jej sytuacji finansowej w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednich postanowień i przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Brak powołania się przez skarżącą na nowe okoliczności, które nie byłyby znane Sądowi na wcześniejszym etapie postępowania, skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Należy również zauważyć, że skarżąca pomimo podnoszonych "trudności z bieżącym utrzymaniem", korzysta obecnie z usług radcy prawnego, finansowanych we własnym zakresie. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy na orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016r., I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016r., I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016r., I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016r., II GZ 768/16 – dostępne w CBOSA). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 249a w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.