II SA/Ol 448/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 marca 2015 r., nr "[...]" w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Z.K. złożył do tut. Sądu skargę na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 marca 2015 r. uchylającą decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia 6 lutego 2015 r. o odstąpieniu od obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. Skarżący złożył też wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2015 r., starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania Z.K. prawa pomocy. Ocenił bowiem, że skarżący posiada majątek, który może wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. W sprzeciwie złożonym do tut. Sądu, skarżący wyjaśnił, że córki nie dają mu pieniędzy, lecz kupują żywność i regulują podstawowe opłaty, na kwotę miesięcznie ok. 500- 600 zł. Dodał, że mają one własne 3 i 4-osobowe rodziny. Podniósł, że obecnie jedna z córek straciła prawo do zasiłku i jest bez pracy. Mieszkanie, na które skarżący zaciągnął kredyt zostało wystawione na sprzedaż, aby spłacić to zadłużenie, a drugie mieszkanie jest w bardzo złym stanie technicznym. Skarżący zaznaczył, że przy braku dochodów nie otrzyma pożyczki w banku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a.", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji, Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z cytowanego przepisu wynika, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 26/10 – opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Z danych, zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie wynika, że skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów i utrzymuje się dzięki pomocy dwóch dorosłych córek, które mają na utrzymaniu także własne rodziny. Pomoc ta polega na zakupie skarżącemu jedzenia (w kwocie ok. 450 zł miesięcznie), odzieży, regulowaniu bieżących opłat mieszkaniowych (w kwocie 290 zł miesięcznie) i spłacie raty kredytu hipotecznego w kwocie 1.450 zł (zaciągniętego w wysokości "[...]" zł na zakup mieszkania). Skarżący jest właścicielem dwóch mieszkań: w "[...]" o pow. "[...]" m² (będącego w złym stanie technicznym) i w "[...]" , o pow. "[...]" m² oraz samochodu marki "[...]". W sprzeciwie podał, że jedna z córek utraciła prawo do zasiłku i jest bezrobotna, więc nie będzie mu już pomagała. Ponadto wystawił na sprzedaż mieszkanie, na zakup którego zaciągnął kredyt hipoteczny. W ocenie Sądu, z przedstawionej wyżej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego nie wynika, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, związanych z uiszczeniem kosztów sądowych, czy ustanowieniem pełnomocnika, przez co skarżący nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący posiada majątek w postaci dwóch mieszkań i samochodu, co wyklucza uznanie go za osobę ubogą. Nabycie drugiego mieszkania w "[...]" i związane z tym zaciągnięcie kredytu hipotecznego z pewnością nie może być uznane za działanie konieczne w celu zaspokojenia podstawowych i niezbędnych potrzeb mieszkaniowych. Posiadanie majątku, szczególnie dwóch nieruchomości lokalowych, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia lub zbycia (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, CBOSA). Jak już wyżej podniesiono, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Nie ma znaczenia, że w sprzeciwie skarżący zadeklarował zamiar sprzedaży drugiego mieszkania w celu spłaty kredytu zaciągniętego na jego zakup. Należy zauważyć, że z wniosku PPF wynika, że kredyt ten był spłacany regularnie przez córki skarżącego w kwotach po 1.450 zł miesięcznie. O obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego w kwocie 500 zł skarżący dowiedział się najpóźniej w maju 2015 r. Mógł więc przeznaczyć środki otrzymywane od córek na ten właśnie cel, a nie na regulowanie zobowiązań wobec banku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Skoro skarżący otrzymywał pomoc córek w kwocie łącznie ponad 2.000 zł miesięcznie, to okoliczności preferowania wydatków prywatnych (spłaty kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup mieszkania w innym celu, niż zaspokojenie niezbędnej potrzeby mieszkaniowej), nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku. Kredyt bankowy nie może być bowiem traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Nie może bowiem być tak, że Skarb Państwa będzie ponosić koszty postępowania sądowego za stronę, którą stać na ich opłacenie, a która nie chce tego uczynić tylko dlatego, że ma do spłacenia kredyt bankowy. Z oświadczeń skarżącego wynika, że otrzymywał on darowizny od córek w łącznej wysokości ok. 2.000 zł miesięcznie. Należy zauważyć, że jest to relatywnie wysoka kwota, wskazująca na wysokie dochody jego dwóch córek, które - jak podał skarżący- poza pomocą finansową udzielaną ojcu, spłacają zaciągnięte przez siebie kredyty i mają na utrzymaniu własne, kilkuosobowe rodziny. Wprawdzie skarżący podał w sprzeciwie, że córka utraciła prawo do zasiłku i pozostaje bez pracy, to uwzględniając wysokość zasiłku dla bezrobotnych, wydaje się mało prawdopodobne, aby to na niej spoczywał główny ciężar alimentowania ojca. Tym samym, nie można przyjąć, że skarżący nie może już oczekiwać pomocy ze strony swoich bliskich. Okoliczność ta, podobnie jak posiadanie dwóch mieszkań i samochodu, wskazuje na względny komfort jego sytuacji majątkowej, który nie jest zbyt częsty w społeczeństwie. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że w sytuacji gdy strona posiada majątek nieruchomy, samochód i uzyskuje stałą pomoc finansowa od bliskich, okoliczność braku uzyskiwania przez nią samodzielnie dochodu nie może sama w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Ustosunkowując się do kwestii ustanowienia radcy prawnego lub adwokata podkreślić ponadto należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym, aby stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, Sąd bowiem z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieprofesjonalnie formułowanych przez skarżącego zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu), akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04, CBOSA). Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.