II SAB/Ol 65/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2014 r. wniosku S. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Koła Łowieckiego w udzieleniu informacji publicznej postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. WSA/post.1 – sentencja postanowienia Pismem z dnia 20 czerwca 2014 r., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżący S. P. wniósł o zwolnienie go z tej opłaty, argumentując, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie i rodziny. W dniu 3 lipca 2014 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że nie posiada wystarczających dochodów na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu i niezbędnych kosztach leczenia. W rubryce nr 6, w której należy wpisać osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wymienił żonę dopisując poniżej "rozłączność majątkowa". W kolejnych rubrykach (nr 7-8), w których należy podać stan majątkowy wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie, skarżący nie wykazał żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10, w której należy wpisać dochody miesięczne brutto wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wskazał dochód własny z tytułu renty w kwocie "[...]" zł oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie "[...]" zł, a także dochód żony z tytułu emerytury w kwocie "[...]" zł. W rubryce nr 11, przeznaczonej do wskazania innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne, wpisał: "Zniesiona wspólnota majątkowa z żoną (...). (...). Żona nie łoży na moje potrzeby. (...)." W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Skarżący przedłożył wyciąg bankowy za okres 2 miesięcy. Oświadczył, że żona nie posiada rachunku bankowego. Przedstawił kopie pokwitowań pocztowych wypłacanej mu renty w kwocie "[...]" zł netto (brutto "[...]" zł) oraz emerytury żony w kwocie "[...]’ netto (brutto "[...]" zł). Wskazał, że koszty leczenia nie są stałe, a jednorazowe dokonanie wpisów w innych sprawach wynikało z zaciągniętego kredytu debetowego wynoszącego "[...]" zł. Z wyjaśnień skarżącego wynika również, że zamieszkuje wraz z żoną w lokalu przy ul. "[...]" w "[...]", należącym do zatrudniającej go spółki, która ustanowiła na rzecz skarżącego dożywotnią służebność mieszkania. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, przyjmując, że podane przez skarżącego informacje nie są spójne, przez co strona nie wykazała zasadności wniosku. Referendarz zauważył, że w ciągu dwóch miesięcy na rachunek bankowy skarżącego dokonane zostały (przez W. P., posługującego się tym samym adresem co skarżący), tytułem "zwrotu", cztery przelewy (wewnętrzne) w łącznej kwocie "[...]" zł. Ponadto stwierdził, że renta skarżącego wynosi brutto nie "[...]" zł, jak podał, lecz "[...]" zł. Zarzucił, że wnioskodawca nie podał wysokości poszczególnych kategorii wydatków, w tym powoływanych w uzasadnieniu wniosku kosztów leczenia oraz nie przedłożył żądanych kopii zeznań podatkowych. Referendarz podkreślił, że twierdzenie strony, według którego uiszczenie wpisów w pięciu postępowaniach sądowoadministracyjnych przełożyło się na debet karty kredytowej nie znajduje potwierdzenia w dostarczonych dokumentach. Podane zadłużenie nie jest bowiem uwzględnione w saldzie dostarczonego wyciągu bankowego. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw na to postanowienie, wnosząc o zwolnienie go od wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Argumentował, że ma z żoną rozdzielność majątkową ustanowioną notarialnie od "[...]" r. i wspólne rozpatrywanie kwestii dochodów jest mylące zwłaszcza, że skarżący łoży alimenty na żonę ustanowione wyrokiem sądowym. Żona nie musi więc ponosić wydatków innych niż dotyczące spraw niezbędnych dla utrzymania i życia, i nie akceptuje wydatków ponoszonych na rzecz ochrony przyrody, czy niezbędnych dla ochrony interesu prawnego. Wyjaśnił, że zwrócona mu przez syna kwota "[...]" zł nie stanowi wsparcia, a rozliczenia rodzinne, np. za odbierane na rzecz syna przesyłki z zamówieniami z portalu Allegro. Podał, że syn udziela mu i żonie drobnego wsparcia, np. na wykup leków, gdy ich koszt przekracza ich możliwości. Skarżący przedłożył faktury za zakup leków, wystawione na niego i żonę w łącznej kwocie "[...]" zł, podkreślając, że suma ta wypełnia kwotę otrzymaną od syna. Skarżący dołączył również PIT-37 swój i żony za rok 2013. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżący zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Zwolnienie od ponoszenia kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego zwolnienie takie musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych ma być obiektywna, czemu służy swobodna ocena dowodów, uwzględniająca doświadczenie życiowe oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W rozpatrywanym przypadku skarżący nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wbrew przekonaniu strony umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania, bowiem rozdzielność ta nie zwalnia z pomocy finansowej między małżonkami. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 47/13 oraz z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 62/13, LEX nr 1299277, a także WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1390/13, WSA w Lublinie z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 35/14, publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) zaś w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka. Mając to na uwadze wskazać należy, iż wysokość stałych miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony wynosi łącznie - jak przyjąć należy w oparciu o oświadczenia skarżącego i przedłożone przez niego dokumenty - ok. "[...]" zł netto (renta: "[...]" zł, wynagrodzenie za pracę: ok. "[...]" zł, emerytura: "[...]" zł, alimenty potrącane z renty: "[...]" zł). Stałe miesięczne dochody we wskazanej wysokości, umożliwiają natomiast poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony - na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł, szczególnie, że budżet domowy skarżącego i jego żony nie jest obciążony wydatkami związanymi z opłatami mieszkaniowymi, zaś dzięki pomocy syna skarżący i jego żona są również w stanie zdobyć środki pieniężne na nagłe wydatki o ponadprzeciętnej wysokości, tak jak miało to miejsce w przypadku wydatków na leki. Skarżący i jego żona zakupili w ciągu jednego dnia leki na kwotę "[...]" zł, wśród których znajdują się liczne leki na ból gardła, czy witaminy. Poza tym syn przelał na konto skarżącego tytułem zwrotu kwotę "[...]" zł, a więc skarżącemu pozostała jeszcze kwota "[...]" zł. Ponadto w przedłożonych przez skarżącego dokumentach nie znajduje potwierdzenia oświadczenie strony o posiadanym debecie. Na wyciągu bankowym nie ma o tym żadnej wzmianki, nie są też potrącane z tego tytułu żadne opłaty czy odsetki. W warunkach rozpoznawanej sprawy brak jest zatem podstaw do uznania, że uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. Wprawdzie skarżący prowadzi obecnie kilka spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, lecz wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie, szczególnie gdy wnoszone przez nią skargi nie dotyczą bezpośrednio jej interesu prawnego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania przez strony, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 304/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedmiot prowadzonych przez skarżącego spraw za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie dodać natomiast można, iż: "wniesiona skarga dotyczy sprawy z zakresu informacji publicznej i nie dotyczy bezpośrednio skarżącego. Skarżący ma prawo do żądania udzielenia informacji publicznej, podobnie jak ma prawo do sądu. Jeżeli jednak wnoszone skargi nie dotyczą bezpośrednio jego interesu prawnego, to powinien on poczynić oszczędności, które pozwoliłyby mu na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Jednocześnie należy wskazać, iż większość spraw tego rodzaju nie jest związana z żadnym terminem materialnym ani też procesowym i może być wniesiona w każdym czasie. Istnieje zatem możliwość takiego rozłożenia ponoszonych wydatków w czasie, aby zgromadzić odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych w danej sprawie" (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniach z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 165/10, i z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 26/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, iż w sprawach prowadzonych przez skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie toczą się aktualnie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, co oznacza, że skarżący ma czas, aby czyniąc oszczędności w wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, zgromadzić środki pieniężne, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie oraz w innych, w których będzie to konieczne. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.