I SA/Op 160/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lutego 2013r., Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych postanawia: odrzucić skargę. W dniu 24 stycznia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynęła skarga W. R. (dalej jako skarżący, strona) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lutego 2013 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 stycznia 2014 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie to stało się przedmiotem zażalenia skarżącego, które wpłynęło do Sądu w dniu 10 lutego 2014 r. W zażaleniu zawarty został również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany przez referendarza sądowego, który postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżący w terminie wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Następnie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. tut. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na brak współpracy W. R. z Sądem w zakresie dokładnego ustalenia okoliczności faktycznych rzutujących na ocenę zasadności wniosku. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i stało się prawomocne. Z kolei w dniu 2 grudnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 stycznia 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu (sygn. akt II FZ 1536/14). W konsekwencji Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 16 grudnia 2014 r. ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono skarżącemu za zwrotnym potwierdzeniem jego odbioru w dniu 29 grudnia 2014 r. (k. 84 akt sądowych). Termin do uiszczenia wpisu upływał w dniu 5 stycznia 2015 r. Wpis od skargi nie został uiszczony. Natomiast w dniu 5 stycznia 2015 r. skarżący nadał na adres tut. Sądu pismo, w którym domagał się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015 r., Sąd I instancji odrzucił skargę podatnika, bowiem pomimo prawidłowego doręczenia skarżącemu wezwania do uiszczenia wpisu i pouczenia go o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, należny wpis nie został uiszczony. Sąd uznał przy tym, że złożone przez skarżącego w terminie do uiszczenia wpisu pismo z dnia 5 stycznia 2015 r., w którym domagał się on przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej postanowienia odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy z dnia 4 sierpnia 2014 r. W dalszej kolejności wskutek wniosku z dnia 5 stycznia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy, po odmowie przez referendarza sądowego przyznania skarżącemu prawa pomocy, Sąd postanowieniem z dnia 13 lipca 2015 r. zmienił postanowienie z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 97/14, poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania skarżący zastosował się do wezwania Sądu i przedłożył dokumenty świadczące o jego sytuacji, które przy uwzględnieniu również pozostałych dowodów znajdujących się już w aktach sprawy, potwierdzają trudną sytuację finansową skarżącego, która od czasu wydania postanowienia z dnia 4 sierpnia 2014 r. uległa pewnemu pogorszeniu. Zanim to nastąpiło, skarżący złożył w ustawowym terminie skargę kasacyjną, którą Sąd odrzucił postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r., ponieważ została ona sporządzona osobiście przez skarżącego. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu w dniu 6 sierpnia 2015 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz skargę kasacyjną od postanowienia Sądu z dnia 28 stycznia 2015 r. Postanowieniem z dnia 9 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że skoro pełnomocnik skarżącego w dniu 30 lipca 2015 r. powziął wiadomość o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie, to składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 6 sierpnia 2015 r. wraz ze skargą kasacyjną, zachował wymogi, o których mowa w art. 87 p.p.s.a. Sąd przyjął, że skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem pozostawał on w usprawiedliwionym oczekiwaniu na przyznanie prawa pomocy (wyznaczenie w sprawie pełnomocnika z urzędu). Z kolei wyznaczony pełnomocnik podjął czynności procesowe skutecznie i bez zbędnej zwłoki. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 marca 2016r., sygn. akt II FSK 3386/15 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę WSA w Opolu do ponownego rozpoznania, oddalając jednocześnie wniosek o zasądzenie kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma postanowienie z dnia 13 lipca 2015 r., którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zmienił postanowienie z dnia 4 sierpnia 2014 r., przyznając prawo pomocy w żądanym zakresie oraz motywy tego rozstrzygnięcia. Zmiana tego postanowienia nastąpiła w wyniku uwzględnienia wniosku skarżącego złożonego w dniu 5 stycznia 2015 r. , a zatem jak wynika z uzasadnienia kwestionowanego postanowienia w ostatnim dniu upływu terminu do uiszczenia wpisu. W uzasadnieniu tym Sąd zawarł stanowisko, że wniosek ten nie może uchylić skutków wydanego wcześniej postanowienia z dnia 4 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Tymczasem przywołanym wyżej postanowieniem z dnia 13 lipca 2015 r. zmienił to postanowienie na podstawie art. 165 p.p.s.a., przyznając mu prawo pomocy min. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z kolei uzasadniając przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie z dnia 9 września 2015 r.) Sąd uznał, że skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminowi, ponieważ pozostawał w usprawiedliwionym oczekiwaniu na ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co ostatecznie nastąpiło w wyniku postępowania zainicjowanego jego wnioskiem z 5 stycznia 2015 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowi to brak konsekwencji w zakresie skutków procesowych wspomnianego wniosku i wymaga ponownego wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji kwestii nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi w kontekście art. 220 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Ponieważ w sprawie w związku z wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczeniem z dnia 3 marca 2016 r. zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez WSA, zastosowanie znajduje art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej w skrócie p.p.s.a), zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. W realiach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie dokonał takiej wykładni, stwierdzając jednak brak konsekwencji w zakresie skutków procesowych wniosku o przyznanie prawa pomocy wniesionego w dniu 5 stycznia 2015 r., wskazał na konieczność ponownego wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji kwestii nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi w kontekście art. 220 § 3 p.p.s.a. Jak wynika z przedstawionej chronologii zdarzeń, postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. WSA w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a ponieważ postanowienie to nie zostało zaskarżone, to stało się prawomocne, co oznacza, że ma moc wiążącą między innymi wobec sądu, który je wydał. Po rozpatrzeniu przez NSA zażalenia skarżącego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 stycznia 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 16 grudnia 2014 r. ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia doręczono skarżącemu za zwrotnym potwierdzeniem jego odbioru w dniu 29 grudnia 2014 r. i termin do uiszczenia wpisu upływał w dniu 5 stycznia 2015 r. Wpis od skargi nie został uiszczony, a skarżący w dniu 5 stycznia 2015 r. nadał na adres tut. Sądu pismo, w którym domagał się kolejny raz przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze prawomocnie rozstrzygniętą kwestię prawa pomocy, nie sposób uznać, że złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie, skutkuje uchyleniem prawomocności wydanego wcześniej postanowienia i tym samym ma wpływ na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie wydane w kwestii prawa pomocy jest rozstrzygnięciem kwestii wpadkowej, jednak jeżeli się uprawomocniło, to uzyskało moc wiążącą między innymi wobec Sądu, który je wydał. Z uwagi na fakt, że nie dotyczy ono istoty sprawy, nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, jednakże posiada przymiot prawomocności, co oznacza obowiązek uiszczenia wymaganego wpisu. Złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a. Pogląd taki jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych ( por. postanowienia NSA wraz z przywołanym tam orzecznictwem: z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 67/16; z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 252/09; z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 2274/10; z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 564/14; z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 764/14 – dostępne na stronie internetowej NSA w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jak podkreśla się w tych orzeczeniach, jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści postanowienia prawomocnego. Postanowienie odmiennie rozstrzygające wniosek o przyznanie prawa pomocy mogłoby zapaść jedynie przy spełnieniu przesłanki określonej w art. 165 p.p.s.a., który pozwala dokonać tego w sytuacji zmiany okoliczności sprawy. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że utrata mocy postanowienia z dnia 4 sierpnia 2014 r. nastąpiła dopiero wskutek wydania przez Sąd postanowienia z dnia 13 lipca 2015 r., zmieniającego na podstawie art. 165 p.p.s.a. to postanowienie poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zmiana ta nie wywarła jednak wpływu na skutki niezastosowania się strony do treści prawomocnego (w chwili złożenia kolejnego wniosku) postanowienia, ma bowiem zastosowanie dopiero od chwili uprawomocnienia się postanowienia zmieniającego (z dnia 13 lipca 2015 r.). Zatem strona zobowiązana była w terminie do dnia 5 stycznia 2015 r. uiścić wymagany wpis od skargi i z tego obowiązku nie zwalniało jej złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych dokonane w dniu 5 stycznia 2015 r., gdyż ze względów opisanych wyżej nie miało to wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a. Reasumując, zasada wskazująca, że złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia, znajduje zastosowanie także w przypadku zajścia "zmiany okoliczności sprawy" (a więc przesłanki z art. 165 p.p.s.a.). W takiej sytuacji, w przypadku zmiany postanowienia o przyznaniu prawa pomocy wskutek zmiany okoliczności, zmiana ta wywiera skutek od daty uprawomocnienia się postanowienia zmieniającego i nie działa wstecz, nie uchyla zatem skutków prawomocności wcześniejszego rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy na dzień złożenia wniosku. Zdaniem Sądu, stanowisko przeciwne prowadziłoby do tego, że strony składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy mogłyby w sposób nieograniczony przewlekać postępowanie sądowoadministracyjne. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata oraz fakt, iż w niniejszej sprawie bezskutecznie upłynął termin do jej wniesienia w dniu 5 stycznia 2015 r., Sąd na podstawie art. art. 220 § 3 p.p.s.a., skargę odrzucił.