I SA/Op 182/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i okres od kwietnia do listopada 2008 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za luty, marzec i grudzień 2008 r., wobec sprzeciwu skarżącego od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2014r. postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, ponad uiszczony wpis sądowy od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. 1.1. Przedmiotem skargi B. Ł. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i okres od kwietnia do listopada 2008 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za luty, marzec i grudzień 2008 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.588.312 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 15.884 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 7.942 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 1.2. W związku z wezwaniem skarżącego zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 lutego 2014r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 15.884 zł, w dniu 24 lutego 2014 r. uiszczono w całości wpis od skargi. Jednocześnie w dniu 18 marca 2014 r. do tut. Sądu został złożony wniosek skarżącego, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., dotyczący przyznania w całości lub części zwolnienia od kosztów sądowych We wniosku, skarżący odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, oświadczył że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 27.508,07 zł (w złożonej korekcie wniosku wykazał dochody w wysokości 23.035,50 zł ), nie posiada żadnego majątku, spłaca kredyt bankowy w związku z rozwiązaniem umowy. W załączeniu pełnomocnik skarżącego przekazał kserokopie wypowiedzenia umowy kredytu bankowego i potwierdzenie płatności alimentów za miesiące styczeń i luty 2014 r. w łącznej kwocie 6.000 zł. 1.3. Rozpatrując powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku uznając, że są one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej pismem z dnia 24 marca 2014 r., wezwał go do przedstawienia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu bądź lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego w 2012 r. i w 2013 r., - kserokopii deklaracji podatkowych, składanych dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) oraz podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) za październik, listopad, grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego przekazał pismo zawierające zestawienie miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego oraz innych obciążeń dochodów jej gospodarstwa domowego wraz z kserokopiami deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej i gazu, a także kserokopiami zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012 oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za październik, listopad, grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. Przedłożono również wyciągi z rachunków prowadzonych w PKO BP S.A. za grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. oraz zawiadomienie z tegoż banku o zadłużeniu z tytułu umowy kredytu, Z przekazanego zestawienia wydatków wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącego miesięcznie ponoszone są koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków czystości oraz kosztami związanymi z zobowiązaniem alimentacyjnym i dojazdem do siedziby firmy w wysokości 3.107,50 zł (koszty wynajmu lokalu mieszkalnego - 107,50 zł, zakup żywności - 800 zł, zakup żywności – około 800 zł, zakup odzieży obuwia, środków czystości – 400 zł, koszty dojazdu z miejsca zamieszkania do siedziby firmy - 300 zł, zobowiązanie alimentacyjne – 1.500 zł). Z kolei z przedłożonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-36L oraz deklaracji podatkowych VAT-7 wynika, iż prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą skarżący w 2012 r. osiągnął przychody odpowiednio w wysokości 30.982.336,60 zł (ponosząc koszty w wysokości 30.944.082,94 zł), zaś za miesiące październik, listopad, grudzień 2013 r., styczeń i luty 2014 r. dokonał sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 16.689.511 zł. 1.4. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, brak było podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy, a okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie potwierdzały że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Z tego też względu postanowieniem z dnia 19 maja 2014 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. 1.5. W wniesionym od orzeczenia referendarza sprzeciwie skarżący, nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., poprzez przyjecie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, w sytuacji kiedy wysokość miesięcznych przychodów nie jest tożsama z wysokością środków, będących do jego dyspozycji z uwagi na egzekucyjne zajęcie całego majątku. Według skarżącego referendarz sądowy dokonał błędnej oceny przedstawionego mu zestawienia miesięcznie ponoszonych kosztów, jak również zeznań podatkowych PIT-36L, wadliwie w uznając, że jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W dalszej części argumentacji sprzeciwu odniesiono się do skutków odmowy przyznania prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, co według skarżącego prowadzi do ograniczenia jego dostępności do sądu, gdyż dokonane przez organy podatkowe zajęcie jego całego majątku w konsekwencji nie pozostawia mu niezbędnych środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego, a w konsekwencji poddanie kwestionowanego rozstrzygnięcia kontroli jego legalności, przez sąd administracyjny. W załączeniu do sprzeciwu przedłożono zawiadomienia organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 15.05.2014r. o zajęciu prawa majątkowego na łączną kwotę 9.314.234.63 zł. (Urząd Skarbowy w B., PKO BP i PKO BP INTELIGO, ING Bank Śląski). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje 2.1. Wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. 2.2. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (o co ubiega się skarżący) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Tak sformułowana treść powyższego przepisu wskazuje, iż instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr1319097). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. 2.3. Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (w tym wynikających również z załączonych dokumentów) Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w pełnym odnośnie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, w tym zwolnienia od wpisu od skargi, który został już w całości uiszczony przez skarżącego w dniu 24 lutego 2014 r. W tym zakresie w ocenie Sądu, obecnie wskazywana przez skarżącego okoliczność dokonania zajęcia w toku prowadzonej egzekucji jego majątku, w szczególności kont bankowych nie miała miejsca, gdyż wskazywane zajęcie nastąpiło dopiero z dniem 15.05.2014r. Do tego też czasu, skarżący nie wskazywał na istotniejsze ograniczenia w dysponowaniu swoim majątkiem, a dokonana w tym zakresie ocena jego ówczesnych możliwości finansowych w pełni pozwalała na wywiązanie się z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 15.884 zł, co też skarżący uczynił. Istotnym jest też to, że uiszczenie przez niego wpisu sądowego od skargi umożliwia nadanie jej dalszego biegu postępowania, a zatem nie zachodzi wskazywana w sprzeciwie obawa pozbawienia skarżącego prawa do sądu. Natomiast odmiennie niż w skarżonym sprzeciwie postanowieniu referendarza sadowego Sąd ocenił aktualne możliwości skarżącego do podniesienia dalszych ewentualnych kosztów postępowania sądowego, w tym konieczności poniesienia w sytuacji niekorzystnego wyroku sądu opłat kancelaryjnych czy wpis od skargi kasacyjnej. Niewątpliwie w wyniku dokonanego przez organy egzekucyjne zajęcia praw majątkowych skarżącego na łączną kwotę 9.314.234.63 zł. znacznego ograniczenia doznało prawo skarżącego do swobodnego dysponowania posiadanymi zasobami finansowymi co może prowadzić do niemożności poniesienia przez niego kolejnych kosztów sądowych, jakie mogą się ujawnić w przyszłości w związku z obecnie zawisłym postępowaniem sądowym ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń i okres od kwietnia do listopada 2008 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za luty, marzec i grudzień 2008 r., w której to sprawie wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.588.312 zł. Oceniając zatem zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd rozważył z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, zachowując odpowiednią proporcję między nimi i przyznając zwolnienie od kosztów sądowych, jedynie w takim zakresie, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w dalszym postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.