I SA/Op 253/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A Spółki z o. o. w likwidacji w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2010 r. i za IV kwartał 2010 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi A Spółki z o. o. w likwidacji w [...] (dalej jako strona skarżąca, Spółka) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2010 r. i za IV kwartał 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 34.171.160 zł. W związku z tym strona skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę z uwagi na nieziszczenie wpisu. Z kolei postanowieniem z dnia 29 września 2016 r. Sąd odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W dniu 18 października 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek strony skarżącej, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek strona skarżąca oświadczyła, że obecnie wobec Spółki prowadzona jest egzekucja należności z tytułu kar i zobowiązań podatkowych na łączną kwotę 200.000 zł, że nie posiada własnego konta bankowego. Ponadto wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy w wysokości 2.000 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 50.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osoba prawna może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego), gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości) staje się możliwe wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli pojawią się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeżeli okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, jest ona obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego lub dochodów. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPPr) uznał, iż były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej Spółki. W związku z czym pismem z 20 października 2016 r. strona skarżąca została wezwana do przekazania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, kserokopii deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych (CIT) za ostatni rok podatkowy oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za okres od stycznia do września 2016 r., zestawień obrotów i sald kont wynikowych i bilansowych za ostatnie 3 miesiące, odpisów aktualnych bilansów, wyciągów i odpisów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi strona skarżąca przedłożyła jedynie pismo (nadesłane 15 listopada 2016 r.), w którym wskazała, że od września 2013 r. nie prowadzi działalności gospodarczej wskutek decyzji UKS w Opolu, oraz że nie posiada majątku i rachunków bankowych. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje, jak wskazano wyżej, przepis art. 255 p.ps.a. Strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Jednakże będąc wezwana do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, nie przedstawia żadnych dokumentów. W szczególności nie przedstawiła bilansów, rachunków zysków i strat, rachunków bakowych. Ponadto strona skarżąca nie przedstawia zeznania i deklaracji podatkowych. Trudno zatem ocenić wiarygodność oświadczenia strony skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Referendarz nie mógł dokonać analizy sytuacji majątkowej Spółki, skoro ta nie przedstawiła odpowiednich dokumentów obrazujących tę sytuację. Powyższe wskazuje na brak współdziałania strony skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Ponadto należy podkreślić, że spór w niniejszej sprawie dotyczy udziału w fikcyjnych transakcjach, a wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 34 171.160 zł, zatem nie może być podstawowym argumentem w sprawie powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt nieprowadzenia od września 2013 r. działalności gospodarczej. Taka aktywność należy do decyzji samej Spółki, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeżeli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Przyjęcie argumentacji strony skarżącej prowadziłoby ponadto do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot gospodarczy, który nie prowadzi działalności zarobkowej powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.