I SA/Op 271/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 16 września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za sierpień 2010 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. B. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 16 września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za sierpień 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 224.217 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.243 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1.122 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z akt sprawy wynika, że w dniu 16 października 2013 r. uiścił wpis od skargi w kwocie 500 zł, zaś w dniu 28 listopada 2013 r. w kwocie 1.743 zł. Następnie po zapadłym w dniu 3 lutego 2014 r. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną, od której uiszczono wpis w kwocie 1.122 zł. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2016 r. naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 24 sierpnia 2016 r. oddalił skargę. Od powyższego wyroku pełnomocnik złożył wniósł skargę kasacyjną. W dniu 16 listopada 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, konkretnie o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Z treści wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, synem i córką, uzyskując dochody netto z wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3.800 zł miesięcznie (skarżącego w wysokości 1.400 zł, żony w wysokości około 2.000 zł, syna w wysokości 1.400 zł), ponosząc zarazem koszty bieżącego utrzymania łącznie w kwocie 2.040 zł (koszty zużycia energii elektrycznej – 200 zł, czynsz i podatek pod nieruchomości – 500 zł, opłaty za ogrzewanie i zużycie wody - 900 zł, spłata kredytu – 750 zł, koszty opłat za internet i telewizję – 100 zł, ubezpieczenie – 90 zł,). Poza tym w treści wniosku skarżący wskazał, że posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 160 m² (o wartości szacunkowej 300.000 zł). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 18 listopada 2016 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania: • dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów wykazanych w urzędowym formularzu PPF, • pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (pouczono, że w przypadku kredytów i pożyczek należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu), • stosownych zaświadczeń potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskiwanych przez niego, żonę i jego dzieci, • kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego, żonę i dzieci w 2015 r. (PIT), • szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej (m.in. na jakim etapie jest obecnie, w jakiej kwocie dług wnioskodawcy został wyegzekwowany, a w jakiej niewyegzekwowany, a także w jakim zakresie obciążane są dochody oraz jego konto bankowe z tego tytułu) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, • wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przekazał zaświadczenie o wynagrodzeniu pobieranym przez syna skarżącego Ł. B., wyciągi z rachunków bankowych (prowadzonych w [...], w [...]), a także kserokopie: zaświadczenia wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], deklaracji podatkowych PIT-37 i PIT-11 za 2015 r., wyciągu z rejestru ksiąg wieczystych, zaświadczeń o wynagrodzeniu pobieranym przez skarżącego i jego żonę. W wyniku analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonanej w oparciu o oświadczenie zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z opisanych wyżej dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata kosztów związanych z wpisem od skargi kasacyjnej nie przekracza możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Na podstawie zaświadczenia o wynagrodzeniu (zaświadczenie dotyczące wynagrodzenia syna) oraz deklaracji podatkowych za 2015 r. składanych przez skarżącego i jego żonę ustalono bowiem, że miesięczne dochody netto gospodarstwa domowego skarżącego opiewają łącznie na kwotę około 6.830 zł (dochody skarżącego – 1.293,80 zł, syna – 1.569,26 zł, żony – 3.967,29 zł). Z kolei z przekazanych zaświadczeń o wynagrodzeniach skarżącego, żony i syna wynika, iż ich miesięczne dochody netto wynoszą około 5.848 zł. Zatem, nawet gdyby w rozliczeniu uwzględnione zostały koszty związane z zapłatą rat kredytu w wysokości 750 zł, skarżący posiada możliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.122 zł. W kwestii obciążenia związanego z obsługą kredytów i pożyczek należy jednocześnie wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." Zatem dysponując w ramach gospodarstwa domowego dochodami znacznie przekraczającymi koszty bieżącego utrzymania i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.