I SA/Op 284/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, wobec sprzeciwu skarżącego od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 23 maja 2014r. postanawia : 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, 2. w pozostałej części wniosek oddalić. 1.1. Przedmiotem skargi M. K. (dalej jako skarżąca, strona) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 1.2. W złożonym do tut. Sądu w dniu 20 marca 2014 r. wniosku (sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.), skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości wskazując na swoją trudną sytuacją finansową. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżąca oświadczyła, że miesięcznie razem z mężem, z którym prowadzi gospodarstwo domowe, uzyskują dochody w wysokości 2.755,46 zł (według oświadczenia obojga małżonków uzyskują dochody z tytułu emerytury), ponosząc zarazem w skali miesiąca koszty dotyczące obsługi zobowiązania kredytowego w kwocie 750 zł oraz koszty związane opłatą za wywóz nieczystości i z zakupem leków, energii elektrycznej, gazu, wody, usług telekomunikacyjnych łącznie w wysokości 560 zł, roczne koszty związane z opłatą za dom w wysokości 227 zł oraz koszty zakupu opału na zimę w kwocie 3.000 zł. na posiadane nieruchomości składają się dom mieszkalny o powierzchni 110 m² i lokal użytkowy o powierzchni 112 m². 1.3. Rozpatrując powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a, referendarz sądowy analizując informacje przedstawione we wniosku, stwierdził brak podstaw do zastosowania wobec strony instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy, a okoliczności, na których oparto wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie potwierdzały że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego też względu postanowieniem z dnia 23 maja 2014 odmówiono przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 1.5. W wniesionym od orzeczenia referendarza sprzeciwie skarżąca, nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem podniosła zarzut naruszenia art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., poprzez przyjecie, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe, w sytuacji kiedy Sąd nie kwestionował wysokości uzyskiwanych miesięcznych przychodów oraz ponoszonych wydatków. Według skarżącej referendarz sądowy dokonał błędnej oceny przedstawionego mu zestawienia miesięcznie uzyskiwanych w rodzinie łącznych przychodów i ponoszonych kosztów, wadliwie w uznając, że z pozostałej po uregulowaniu wszystkich należności kwoty 588 zł na osobę, możliwe jest poniesienie kosztów sądowych (i to podwójnych z uwagi na równolegle zawiśnięcie przed Sądem tożsamego postępowania ze skargi drugiego małżonka) bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności, że jak wskazano z uwagi na wiek brak jest możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Natomiast pobrany kredyt bankowy w całości przeznaczony został na uregulowanie należności podatkowej, o której zwrot obecnie się ubiega z uwagi na zapadły wyrok Trybunału Konstytucyjnego, dotyczący opodatkowania przychodów z nieujawnionych źródeł. Nadto sam fakt otrzymania we wcześniejszym okresie kredytu nie może być wprost odnoszony do obecnego stanu finansowego strony i jej aktualnej zdolności kredytowej. W sytuacji gdy w ocenie referendarza dane podane we wniosku były niewystarczające do dokonania pełnej i rzetelnej oceny aktualnej sytuacji majątkowej rodziny strony, winien on skorzystać z przewidzianej prawem możliwości wezwania strony do uzupełnienia tych informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje 2.1. Wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. 2.2. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (o co ubiega się skarżąca) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Tak sformułowana treść powyższego przepisu wskazuje, iż instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr1319097). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. 2.3. Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w pełnym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając jednakże zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd rozważył z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, zachowując odpowiednią proporcję między nimi, przyznając zwolnienie od kosztów sądowych, w takim zakresie, w których zdobycie w chwili obecnej przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, co mogłoby w konsekwencji pozbawić ją prawa do Sądu. Sąd zwrócił uwagę, analizując przedłożony wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w mBanku, że wiele wpłat dokonywanych na to konto męża skarżącej pochodzi od R. S. i jest opisana, jako wpłata na konto taty. Wielokrotnie też z porównania dokonywanych wpłat na konto przez ww. oraz dokonywanych z niego następnie przelewów wynika, że środki te są przeznaczane na regulowanie opłat związanych z bieżącym utrzymaniem. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnia żądania wniosku w pozostałym zakresie, a dotyczących de facto ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, jakie mogą wyniknąć w sytuacji, gdyby doszło do etapu postępowania kasacyjnego przed naczelnym sądem administracyjnym. W tej kwestii Sąd wziął pod uwagę zarówno wysokość tych kosztów (o ile w ogóle do takich dojdzie) a także możliwość ich zgromadzenia w dłuższym przedziale czasowym, co nie spowoduje, jak ma to miejsce w przypadku wpisu od skargi, destabilizacji aktualnej (bieżącej) sytuacji rodzinnej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.