I SA/Op 477/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 7 października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od lipca 2009 r. do września 2010 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. M. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia z dnia 7 października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od lipca 2009 r. do września 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 7.685.092 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 76.851 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 38.426 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 30 grudnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Z treści wniosku wynika, iż skarżący sam pozostaje w gospodarstwie domowym, a jedynym jego źródłem utrzymania są dochody w wysokości 500 zł miesięcznie, uzyskiwane na podstawie umowy zlecenia. Poza tym w treści wniosku skarżący wskazał, że nie posiada żadnego majątku oraz że prowadzone jest względem niego postępowanie egzekucyjne na kwotę ponad 59.000 zł. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 5 stycznia 2017 r. wezwano skarżącego do przekazania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających fakt i wysokość uzyskania dochodów opisanych w formularzu PPF jako dochody z umowy zlecenia, - pisemnej informacji odnośnie innych źródeł dochodów niż wykazane w formularzu PPF, które umożliwiają pokrycie wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2015 r. (PIT), - szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, - dowodów na potwierdzenie zakończenia działalności gospodarczej, - szczegółowej informacji na temat losów majątku po zakończeniu działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży hurtowej i detalicznej pojazdów mechanicznych (dotyczy to również zasobów pieniężnych pozostałych po zakończonej działalności) wraz z dowodami potwierdzającymi te informacje, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 5 miesięcy. W odpowiedzi skarżący przekazał pismo, w którym oświadczył, że za mieszkanie, które wynajmuje nie ponosi opłat czynszowych, że uzyskiwane dochody w wysokości 500 zł w całości przeznacza na utrzymanie (czynsz odprowadzany do wspólnoty mieszkaniowej – 80 zł, zużycie energii elektrycznej – około 100 zł, zużycie gazu – ok. 100 zł, zużycie wody – ok.30 zł; pozostała kwota przeznaczona jest na zakup żywności), że nie jest w stanie przedstawić żadnych dowodów na okoliczność ponoszonych kosztów, że nie posiada kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych 2015 r., że nie potrafi określić w jakim zakresie dług został wyegzekwowany, że nie dokonano zajęć rachunków bankowych, gdyż takowych nie posiada, że działalność gospodarcza pod firmą A nie jest prowadzona (choć nie została wyrejestrowana), oraz że w ramach tej działalności nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym środków pieniężnych. W załączeniu do pisma przekazano zaświadczenie o dochodach oraz kserokopie: zawiadomień o zajęciu wierzytelności i innej wierzytelności pieniężnej, zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia za pracę, informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2015, potwierdzenia zapłaty za energię elektryczną. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w części następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. W ocenie referendarza skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż jego sytuacja jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Skarżący nie wyjawił wszystkich okoliczności istotnych dla oceny jego sytuacji majątkowej, koncentrując się jedynie na przekazaniu informacji i dowodów mających na celu wywrzeć wrażenie, że z obowiązku ponoszenia kosztów winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników. W tym względzie należy stwierdzić, iż przekazane przez skarżącego w w/w piśmie informacje wraz załączonymi kserokopiami dokumentów w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem 5 stycznia 2017 r. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie dostosował się do wezwania, w którym żądano ujawnienia źródeł jego utrzymania. Dotyczy to w szczególności przekazania szczegółowej informacji na temat losów majątku pozyskiwanego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży hurtowej i detalicznej pojazdów mechanicznych (dotyczy to również zasobów pieniężnych, uzyskanych w wyniku sprzedaży posiadanych towarów jak też zasobów pozostałych po zakończonej działalności) wraz z dowodami potwierdzającymi te informacje. Z akt sprawy wynika bowiem, że w latach 2009-2010 skarżący prowadził działalność gospodarczą pod firmą "A" w znacznym rozmiarze (działalność ta do chwili obecnej nie została wyrejestrowana). Otóż jak ustalono w trakcie postępowania kontrolnego w okresie od lipca 2009 r. do września 2010 r. kontrahenci z [...] zadeklarowali na rzecz firmy skarżącego wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów na łączną kwotę 33.554.644 zł, dotyczące sprzedaży 572 samochodów używanych. Ponadto ustalono, iż firma skarżącego nabyła na terytorium [...] akcesoria komputerowe na o łącznej wartości 134.712,72 EUR (sprzęt został odebrany przez skarżącego osobiście, a płatność nastąpiła gotówką). Referendarz sądowy badając sytuację majątkową i finansową skarżącego, mając zarazem wiedzę na temat tak znaczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez niego, jest zobowiązany do przeanalizowania efektów majątkowych i finansowych tej działalności. Stąd też referendarz w tym względzie nie może oprzeć się wyłącznie na lakonicznym twierdzeniu skarżącego, że nie posiada jakichkolwiek składników majątku. Nieprzekazanie wszystkich żądanych informacji i dokumentów w sposób zasadniczy wpłynął na ograniczenie referendarzowi możliwości dokonania rzetelnej oceny potencjału finansowego gospodarstwa domowego skarżącego. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala bowiem na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżący dysponuje. Z kolei kierując się bowiem doświadczeniem życiowym nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenie, iż wszelkie koszty związane z bieżącym utrzymaniem (wyżywienie, zakup środków czystości i higieny, obuwia odzieży, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania) pokrywa jedynie z dochodów w wysokości 500 zł miesięcznie. Oznaczać to może, że skarżący posiada inne źródła dochodów. Nie ujawnił i udokumentował jednak tych innych źródeł dochodów. W tym względzie należałoby domniemywać, iż skarżący korzysta w dalszym ciągu ze znajdujących się w jego posiadaniu, a wcześniej zgromadzonych, znacznych zasobów finansowych (z samego tylko faktu sprzedaży towarów o wartości 33.554.644 zł i 134.712,72 EUR można pozyskać zasoby finansowe umożliwiające funkcjonowanie przez wiele lat na bardzo wysokim poziomie materialnym bez konieczności poszukiwania innych źródeł dochodów). Ponadto należy wskazać, że skarżący nie udokumentował wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Opisane wyżej okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach strony skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.