I SA/Op 818/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wobec sprzeciwu skarżącego od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. K. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. Wartość przedmiotu zaskarżenia opiewa na kwotę 5.403 zł. W związku z powyższym, skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) - do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 217 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się: opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku - stosowanie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministarcyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192)- w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 109 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 20 maja 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) dalej jako [p.p.s.a.] Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź doradcy podatkowego. We wniosku, skarżący odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, synem i wnuczką, że żona z tytułu umowy o pracę (½ etatu) uzyskuje dochody w wysokości 1.000 zł, że prowadząc działalność gospodarczą nie uzyskuje dochodów, że posiada zaległości w opłatach za czynsz (za okres 5 miesięcy), energię elektryczną, wodę i telefon oraz, że posiada wierzytelności w kwocie 150.000 zł, nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha. Wraz z wnioskiem skarżący przesłał pismo A Sp. z o.o. w K. dotyczące przedłużenia umowy na sprzedaż energii elektrycznej, fakturę wraz z informacją o istnieniu zaległości w opłacie za dostarczenie wody i zawiadomienie o zamknięciu dopływu wody wystawione przez Miejskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. w K., wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w Banku B S.A., umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego, pisma C S.A. i D S.A. wzywające skarżącego do zapłaty należności z tytułu świadczonych usług dystrybucji energii elektrycznej, kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych przez skarżącego i jego małżonkę dochodów w roku podatkowym 2013 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2014 r. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z opisanych wyżej dokumentów, brak było podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonej dla ludzi ubogich, jakim jest instytucja prawa pomocy a okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie potwierdzały, że nie ma on żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, w ocenie referendarza, nie można uznać, iż zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., w sytuacji, gdy skarżący angażuje uzyskane środki finansowe w uregulowanie zobowiązań cywilnoprawnych. Z tego też względu referendarz uznał, że zapłata kosztów sądowych wymaganych zarówno na etapie skargi wniesionej do WSA w Opolu w kwocie 217 zł jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego nie przekracza możliwości finansowych gospodarstwa domowego skarżącego, co dotyczy także kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, tym bardziej, że jego brak nie pozbawi skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed WSA. Z tego też względu, postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. We wniesionym od orzeczenia referendarza sprzeciwie skarżący, nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem podniósł, że sprawa ta została niewłaściwie rozpatrzona a argumenty powołane w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy są błędne w stosunku do stanu rzeczywistego, zwłaszcza w odniesieniu do prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. W związku z powyższym, skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (o co ubiega się skarżący) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Tak sformułowana treść powyższego przepisu wskazuje, że instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 – dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr1319097). Jednocześnie należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w załączonych przez skarżącego dokumentach, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w dochodzonym zakresie zarówno odnośnie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia z urzędu pełnomocnika. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że skarżący nie wskazał, pomimo stosownego wezwania, kwoty wydatków związanych z kosztami utrzymania, co uzasadnił tym, iż nie gromadzi dokumentów potwierdzających fakt ich poniesienia, przykładowo w postaci paragonów. Skarżący nie określił, jaką miesięcznie kwotę przeznacza na zakup żywności, środków czystości, odzieży czy też utrzymanie lokalu mieszkalnego, a wskazał jedynie na zaległości w opłacie za dostarczenie wody i zawiadomienie o zamknięciu dopływu wody dla jego lokalu mieszkalnego. Co do informacji dotyczącej źródeł finansowych umożliwiających mu egzystencję, skarżący podał, że jego źródłem zarobkowania jest ZP E. Ze względu na niskie obroty sklepu, skarżący, w ramach swojej działalności, zajmuje się również budową pieco - kominków przy wykorzystaniu materiałów ze swojego sklepu, w związku z czym, źródłem finansowania kosztów utrzymania stały się dla niego zaliczki na zakup towarów dla klienta. Na dowód powyższych twierdzeń, skarżący przedstawił pokwitowania wystawione przez ZP E w dniu 14 maja 2014 r., z których wynika, że skarżący otrzymał zaliczki w wysokości odpowiednio: 4500 zł, 7100 zł oraz 1000 zł (k. 81). Dalej skarżący wskazał, że posiada co prawda środki pieniężne w nadwyżce z podatku VAT-7 w kwocie 16.471,00 zł ale nie jest w stanie ich odzyskać, ze względu na obowiązujące w tym zakresie przepisy. Skarżący podniósł także, że posiada wierzytelności w kwocie 150.000 zł, których, do dnia złożenia przedmiotowego wniosku, nie udało mu się wyegzekwować. Majątek nieruchomy skarżącego stanowi nieruchomość rolna o pow. 1 ha zaś jego syn – P. K., z którym skarżący dzieli gospodarstwo domowe, posiada ½ nieruchomości znajdującej się w K. przy ul. [...]. Odnośnie sytuacji rodzinnej skarżącego oświadczył on, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą zawarł umowę rozdzielności majątkowej ( rep. A nr [...] ) oraz z synem i małoletnią wnuczką. Żona skarżącego uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości 1000 zł, zaś pełnoletni syn pozostaje bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Dodatkowo, skarżący przedłożył do tut. Sądu zaległe rachunki za czynsz, energię elektryczną, wodę i telefon, a także wyciąg z historii rachunku bankowego za okres od stycznia do maja 2014 r., z którego wynika, że na rachunku prowadzonym na rzecz J. K. na dzień 14 maja 2014 r. posiadał on środki w wysokości 10,87 zł zaś na rachunku na rzecz ZP E brak jakichkolwiek środków (k. 78- 79). Nadto, skarżący wykazał w złożonych zeznaniach o wysokości poniesionego dochodu za rok 2013 przychód w wysokości 199.517,53 zł, przy koszcie uzyskania przychodu w kwocie 146.480,08 zł, zaś dochód w wysokości 53037,45 zł. Zaś jak wynika z deklaracji VAT- 7, skarżący za miesiąc styczeń, luty, marzec i kwiecień 2014 r. uzyskał z tytułu sprzedanych towarów i usług przychody w wysokości 42.522 zł, ponosząc zarazem koszty zakupu towarów i usług w kwocie 49.125 zł. Analizując powyżej przedstawione informacje dotyczące sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, stwierdzić należy, iż aktualna jego sytuacja finansowa nie świadczy o braku środków na poniesienie kosztów przedmiotowego postępowania, które na chwilę obecną stanowi wpis sądowy w wysokości 217 zł (na późniejszym etapie postępowania dodatkowo 100 zł - opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku i 109 zł wpisu od skargi kasacyjnej). Biorąc pod uwagę przedstawione przez skarżącego informacje, w tym przedłożone pokwitowania wystawione przez ZP E, z których wynika, że w maju 2014 r. skarżący otrzymał od klientów środki w łącznej wysokości 12.600 zł, którymi, jak podniósł sam skarżący, swobodnie dysponuje i przeznacza je również na bieżące koszty utrzymania, stwierdzić należy, że bez wątpienia już same ww. środki finansowe pozwalają na samodzielne pokrycie przez skarżącego kosztów postępowania. Zauważyć także należy, że przychody skarżącego w roku 2013 wynosiły 199.517,53 zł, przy koszcie uzyskania przychodu - 146.480,08 zł, oraz, że za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2014 r. skarżący uzyskał z tytułu sprzedanych towarów i usług przychody w wysokości 42.522 zł, ponosząc zarazem koszty zakupu towarów i usług w kwocie 49.125 zł. Z powyższego wynika, że skarżący uzyskuje przychody, a o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata), które są wynikiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez pomiot prowadzący działalność gospodarczą. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że trudności finansowe, z jakimi boryka się J. K., nie uniemożliwiają mu wygenerowanie środków na opłacenie kosztów sądowych a sam skarżący, również po wniesieniu sprzeciwu od kwestionowanego postanowienia referendarza sądowego, nie przedstawił żadnych dodatkowych okoliczności, uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Natomiast fakt niewywiązywania się z szeregu zobowiązań cywilnoprawnych sam w sobie nie uzasadnia zastosowania instytucji prawa pomocy. Okoliczność ta w ocenie Sądu nie jest skutkiem wyjątkowo trudnej sytuacji skarżącego. Z tych też przyczyn Sąd nie znalazł także podstaw do ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika w osobie adwokata czy doradcy podatkowego. Na marginesie zaznaczyć należy, iż w przedmiotowej sprawie brak profesjonalnego pełnomocnika po stronie skarżącego nie wpłynie negatywnie na jego sytuację, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny, w oparciu o przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co w konsekwencji oznacza, iż niezależnie od treści skargi, Sąd bada sprawę w sposób kompleksowy. Warto zaznaczyć, że w zależności od wyników postępowania, w razie gdyby zaistniała konieczność wniesienia skargi kasacyjnej, a co za tym idzie skorzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika, strona skarżąca może ponownie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentację Sądu dotyczącą aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego a w szczególności niewykazanie przez niego faktu niemożności poniesienia kosztów postępowania, Sąd nie stwierdził zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.