II SA/Op 182/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi P. G., H. G., W. K. i Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] na uchwałę Rady Miejskiej w Prószkowie z dnia 18 grudnia 2014 r., Nr III/13/2014 w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Działająca w imieniu Stowarzyszenia A z siedzibą w [...], radca prawny K. M., wniosła pismem procesowym z dnia 23 marca 2015 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na uchwałę Rady Miejskiej w Prószkowie z dnia 18 grudnia 2014 r., Nr III/13/2014 w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Następnie, w dniu 13 maja 2015 r. wpłynął do Sądu wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie Stowarzyszenie wskazało na okoliczność, że reprezentuje ono interes społeczny, czyli uratowanie dziedzictwa przyrodniczo-krajobrazowo-kulturowego, jakim jest zespół parkowo-pałacowy "[...]" wraz z przyległymi gruntami. Tym samym Stowarzyszenie nie ma interesu jednostkowego, lecz występuje w imieniu całej wspólnoty samorządowej. Celem Stowarzyszenia jest m.in. ratowanie i ochrona środowiska oraz dziedzictwa kulturowego, przyrodniczego, krajobrazowego, podejmowanie wszelkich przedsięwzięć dla rozwoju kultury i pogłębiania świadomości ekologicznej społeczności lokalnej. Stowarzyszenie posiada niewielkie środki pieniężne, zgromadzone wyłącznie ze składek członkowskich w wysokości 672,99 zł (25 zł rocznie od osoby), przeznaczone na bieżące opłaty za lokal i zakup drobnych artykułów biurowych. Jego działalność oparta jest na pracy społecznej członków i nie pobiera ono żadnych opłat za działania, w które się angażuje. Realizując wezwanie referendarza sądowego z dnia 21 maja 2015 r., do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, Stowarzyszenie przedłożyło do akt sprawy: statut Stowarzyszenia; odpis uchwały z dnia 20 marca 2013 r. o ustaleniu w latach 2013-2016 składki członkowskiej, w wysokości 25 zł rocznie; raport kasowy za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r., z którego wynika, że w 2014 roku z tytułu składek członkowskich uzyskano wpływ w kwocie 300 zł i wypłacono 300 zł z tytułu opłat za lokal; odpis zeznania podatkowego za 2014 r. (CIT-8), z którego wynika dochód roczny w wysokości 300 zł; bilans roczny na dzień 31 grudnia 2014 r.; informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2014 r. oraz kserokopię faktury z tytułu wynajmu lokalu za okres I-IV/2015 w wysokości 75 zł. Prezes Stowarzyszenia oświadczył ponadto w piśmie z dnia 28 maja 2015 r., że Stowarzyszenie A zrzesza 20 członków. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2015 r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek Stowarzyszenia A z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe orzeczenie nie wniesiono sprzeciwu, a w dniu 18 czerwca 2015 r., skarżące Stowarzyszenie uiściło wymagany w sprawie wpis od skargi w wysokości 300 zł. Pismem procesowym z dnia 21 grudnia 2015 r., radca prawny K. M. poinformowała tut. Sąd, że w dniu 21 grudnia 2015 r. zostało jej wypowiedziane pełnomocnictwo przez skarżącego - Stowarzyszenie A z siedzibą w [...]. W dniu 29 lutego 2016 r. wpłynął do tut. Sądu kolejny wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając wniosek podano, że stan środków w kasie wynosi 47,99 zł, strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 325 zł; nie wykazano żadnych posiadanych rachunków bankowych. Na skutek zarządzenia referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r., wezwano Stowarzyszenie do złożenie oświadczenia, czy w okresie od dnia wydania przez referendarza sądowego tut. Sądu orzeczenia o oddaleniu wniosku Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych (tj. od dnia 10 czerwca 2015 r.), zmieniła się treść statutu Stowarzyszenia; a jeżeli taka sytuacja zaistniała – zobowiązano Stowarzyszenie do nadesłania aktualnego tekstu statutu. Zobowiązano także Stowarzyszenie do wskazania aktualnych wysokości składek członkowskich i aktualnej liczby członków Stowarzyszenia, wraz z przedstawieniem stosownej dokumentacji potwierdzającej wpływy ze składek (np. wypisy, rejestry), a także do przedłożenie dokumentu ustalającego wysokość tych składek. Zażądano także przedłożenia rozliczeń kosztów jakie ponieśli członkowie Stowarzyszenia w 2015 r. i 2016 r. na swoje regulaminowe cele działania, a także wyjaśnienia czy i jakiego rodzaju działania podjęli członkowie Stowarzyszenia, w celu poprawy sytuacji finansowej Stowarzyszenia. W odpowiedzi na powyższe, członkowie Stowarzyszenia oświadczyli, że od dnia 10 czerwca 2015 r., nie uległa zmianie treść Statutu. Dodali, że wysokość składek członkowskich wynosi 25 zł od osoby za rok, a podstawą ustalenia składek w takiej kwocie jest uchwała nr 19 z dnia 20 lutego 2013 r. Stwierdzono ponadto, że Stowarzyszenie zrzesza 15 członków zwyczajnych (według stanu z dnia 8 marca 2016 r.), nie ma możliwości podjęcia działań w celu poprawy sytuacji finansowej, w szczególności nie posiada tzw. grupy projektowej, ani innej kompetentnej osoby, która wdrożyłaby mechanizmy wspomagające finansowo Stowarzyszenie. Podniesiono, że Stowarzyszenie jest grupą naukową, która specjalizuje się w działaniach dyplomatycznych i proceduralnych w ochronie środowiska kulturowego i przyrodniczego; działania członków odbywają się na zasadzie wolontariatu, a podstawą funkcjonowania Stowarzyszenia jest działalność społeczna. Koszty członków Stowarzyszenia przez 11 lat jego działalności są niewymierne, bowiem to przede wszystkim ogromna ilość czasu i pracy intelektualnej, związanej ze zbieraniem informacji, uczestniczeniem w konferencjach, spotkaniach z przedstawicielami władz i instytucji mających znaczenie opiniotwórcze, sporządzaniem zaawansowanych opracowań dotyczących [...] i strategii jej zagospodarowania. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obecnie rozpoznawany, drugi już wniosek o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenia A z siedzibą w [...], który pochodzi z dnia 26 lutego 2016 r., nie jest tożsamy przedmiotowo z wnioskiem, który był rozpatrzony w postanowieniu z dnia 10 czerwca 2015 r. Wynika to z faktu, że poprzedni wniosek z dnia 6 maja 2015 r., dotyczył prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast obecny wniosek dotyczy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Instytucje te opierają się na innych przesłankach, a więc nie są tożsame, co uzasadnia niezależne rozpoznanie wniosków ich dotyczących w trybie art. 243 i następnych P.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do zastosowania w tej sytuacji trybu z art. 165 P.p.s.a., służącego do weryfikacji postanowień niekończących postępowania w sprawie, gdy zmieniły się okoliczności sprawy (por. postanowienia NSA z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 432/08 i z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 539/11 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc zatem do oceny wniosku z dnia 26 lutego 2016 r., pod względem spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym a więc obecnie wnioskowanym przez Stowarzyszenie, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Określając charakter prawny wnioskodawcy, w celu ustalenia jego możliwości finansowych, referendarz oparł się na danych ujawnionych we wniosku, a także statucie Stowarzyszenia, którego treść, według oświadczenia członków Stowarzyszenia z dnia 8 marca 2016 r., nie zmieniła się od dnia wydania przez referendarza postanowienia o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od dnia 10 czerwca 2015 r. Referendarz zważył więc, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem rejestrowym, wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego i działa na zasadzie Statutu, uchwalonego w dniu 19 grudnia 2005 r. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 z póżn. zm.), regulująca zasady działania tego typu organizacji, określiła także sposób ich finansowania. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy, majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie także może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2 ustawy). Ustawodawca stworzył więc możliwość korzystania przez stowarzyszenia z różnorodnego rodzaju form pozyskiwania środków finansowych na swoją działalność, co także jest objawem zasady samodzielności stowarzyszeń. Samodzielność ta przejawia się bowiem między innymi w oparciu działalności tego podmiotu na własnym majątku, w celu realizacji określonych celów. Jeżeli więc założyciele stowarzyszenia przyjmując cele działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09, LEX nr 582885). Stowarzyszenie chcąc zatem realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w zakres której to działalności wchodzą również sprawy sądowe i wydatki z tym związane (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06; postanowienie z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 – dostępne na stronie internetowej: http://nsa.orzeczenia.gov.pl). Z treści § 48 i § 49 Statutu Stowarzyszenia wynika, że źródłami jego dochodów są: składki członkowskie; dotacje, subwencje, darowizny i zapisy; dochody z działalności gospodarczej; wpływy z działalności inwestycyjnej, m.in. dochód z inwestycji krótkoterminowych i z kapitału żelaznego; wpływy z programów rolno-środowiskowych, wdrażania i realizacji projektów związanych ze strategiami: ekorozwoju i rozwoju energetyki odnawialnej i realizacji projektów na rzecz trwałego i zrównoważonego rozwoju; wpływy z loterii, zbiórek, aukcji, konkursów, kiermaszy, wystaw oraz innej działalności artystycznej, kulturalnej, edukacyjnej i opłat wniesionych przez uczestników imprez organizowanych przez Stowarzyszenie; odsetki bankowe; efekty pracy wolontariuszy na rzecz Stowarzyszenia; działalność odpłatna pożytku publicznego. Postanowienia § 49 Statutu przewidują natomiast możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w celu zbierania funduszy na działalność statutową. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania Stowarzyszenia trudno przyjąć, że nie posiada ono funduszy (majątku) na pokrycie kosztów sądowych, co przeczyłoby zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Zdaniem referendarza, jeżeli członkowie skarżącego Stowarzyszenia nie pozyskali wystarczających środków finansowych na swoją działalność z wyżej podanych źródeł, to wydatki Stowarzyszenia powinny być pokrywane przez nich samych, w wielkości i na zasadach zapewniających realną działalność statutową. Zwłaszcza wobec faktu, że Stowarzyszenie zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 18 kwietnia 2006 r., a zatem jego członkowie dysponowali niezbędnym czasem w celu zgromadzenia środków na jego działalność, w tym na koszty sądowe. Ponad dziewięcioletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia dawał gwarancję uskładania środków finansowych na pokrycie wpisu, nawet przy niewielkiej comiesięcznej wysokości składki. Zdaniem referendarza, zwolnienie organizacji społecznej działającej na zasadach stowarzyszenia i rezygnacja z opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania stanowiłaby w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa. Powinno zatem ograniczać się do przypadków, w których zdobycie środków przez stronę na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Obciążenie członków skarżącego Stowarzyszenia składkami na poczet kosztów wszczętego postępowania, nie stanowi w ocenie referendarza bariery finansowej, biorąc pod uwagę przeciętną wysokość wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania, co do których referendarz posiada stosowną wiedzę. Nic nie stało na przeszkodzie, aby składki członkowskie ustalić w wyższej wysokości, co umożliwiłoby stopniowe, ratalne uskładanie potrzebnej kwoty, zwłaszcza biorąc pod uwagę kilkuletni okres funkcjonowania Stowarzyszenia. Zaniechanie pobierania składek na działalność Stowarzyszenia z pominięciem obowiązku np. uiszczania opłat sądowych (w tym skargi kasacyjnej), nie czyni automatycznie podstawy do przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Taka postawa prowadziłaby w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Referendarz podziela w tym względzie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06; postanowienie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1149/12; obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych:www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Zauważyć także warto, że z akt sądowych w żaden sposób nie wynika, że skarżące Stowarzyszenie podlega ustawowemu zwolnieniu od kosztów sądowych w myśl art. 239 § 2 P.p.s.a. Mając powyższe na względzie referendarz uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłankę z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., pozwalającą na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dlatego też działając na zasadzie 258 § 2 pkt 7 P. p. s. a., orzekł jak w sentencji.