II SA/Op 277/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji [...] z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] na uchwałę Rady Miejskiej w Wołczynie z dnia 26 lutego 2014 r., Nr XL/289/2014 w przedmiocie programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gminy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Fundacja [...] z siedzibą w [...] (zwana też dalej: Fundacją, skarżącą lub wnioskodawcą) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Wołczynie, z dnia 26 lutego 2014 r., Nr XL/289/2014 w przedmiocie programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie gminy. Skarżąca Fundacja została w dniu 10 czerwca 2014 r. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 300 zł. Listem poleconym w dniu 24 czerwca 2014 r. Fundacja złożyła do tut. Sądu, na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W związku z wnioskiem złożonym przez Fundację referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał Fundację w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez Fundację rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. - przedłożenie sprawozdania z działalności fundacji za 2013 r., składnego na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r., Nr 46, poz. 203 ze zm.), a którego ramowy zakres określa rozporządzenie wykonawcze do tego przepisu, - wskazanie czy w okresie od stycznia 2014 r. do czerwca 2014 r., Fundacja otrzymała jakieś dochody, ze źródeł wymienionych w § 12 ust. 1 pkt 1-8 jej Statutu. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową oraz informację, że Fundacja może zwracać się o przedłużenie wyznaczonego w nim 7 dniowego terminu. Jednocześnie na podstawie art. 6 P.p.s.a. nakazującego sądowi administracyjnemu udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, referendarz sądowy poinformował Fundację, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został przez nią złożony do Sądu w dniu 24 czerwca 2014 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), a 7 dniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi lub skutecznego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przerywającego bieg terminu do uiszczenia tego wpisu, upływał dla niej w dniu 17 czerwca 2014 r. (wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono Fundacji w dniu 10 czerwca 2014 r., zatem 7 dniowy termin rozpoczął bieg w dniu 11 czerwca 2014 r. i upłynął w dniu 17 czerwca 2014 r.). Złożenie zatem przez Fundację wniosku o przyznanie prawa pomocy, po upływie wyżej wymienionego terminu, nawet jeśli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z jej żądaniem, nie będzie miało wpływu na obowiązek uiszczania przez nią wpisu od skargi, wynikający z prawomocnego zarządzenia Sądu w tym przedmiocie (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 213/12, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 1116303 oraz zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Fundacja odpowiedziała na wezwanie do przesłania wyjaśnień i dokumentów, pismem z dnia 15 lipca 2014 r., przesłanym do tut. Sądu listem w dniu 18 lipca 2014 r. Fundacja w załączeniu do pisma z dnia 15 lipca 2014 r. przedłożyła wyciągi z posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy, to jest kwiecień, maj czerwiec 2014 r., sprawozdanie finansowe Fundacji za rok 2013, aktualny wyciąg z KRS. Fundacja przedłożyła także potwierdzenie uiszczenia w dniu 18 lipca 2014 r. na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł. W piśmie z dnia 15 lipca 2014 r. Fundacja oświadczyła, że w okresie od stycznia do czerwca 2014 r. nie otrzymała żadnych dochodów ze źródeł wymienionych w art. 12 ust. 1 pkt 1-8 statutu, oraz, że nie jest w stanie przedłożyć w zakreślonym terminie 7 dni sprawozdania z działalności Fundacji, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. z 1991 r., Nr 46, poz. 2013 z późn. zm.). Fundacja wskazała, że obecnie przygotowuje takie sprawozdanie, podkreśliła, że ustawodawca nie określił terminu jego składania, gdyż z art. 12 ust. 2 ustawy o fundacjach wynika jedynie, że sprawozdanie takie fundacja składa corocznie właściwemu ministrowi. Wobec tego Fundacja zwróciła się o przedłużenie terminu do przedłożenia sprawozdania merytorycznego o 14 dni. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, w związku z prośbą Fundacji o przedłużenie terminu do uzupełnienia dokumentów, pismem z dnia 21 lipca 2014 r. przedłużył ten termin o wnioskowane 14 dni, wskazując, że będą one liczone od dnia doręczenia pisma o przedłużeniu. Jednocześnie referendarz sądowy poinformował, że po tym terminie rozpozna wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a jak wnioskodawca został pouczony w wezwaniu z dnia 3 lipca 2014 r. niezastosowanie się do niego i nie złożenie wymienionych w nim wyjaśnień i dokumentów, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Pismo o przedłużeniu terminu do nadesłania brakującego dokumentu do wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono Fundacji w dniu 25 lipca 2014 r. Czternastodniowy wydłużony termin na nadesłanie brakującego dokumentu rozpoczął zatem bieg w dniu 26 lipca 2014 r. i zakończył się dniu 8 sierpnia 2014 r. (piątek). Skarżąca nie nadesłała do dnia wydania niniejszego postanowienia brakującego dokumentu. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "Pp.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przedmiotowej sprawie wnioskodawcą jest Fundacja, a zatem osoba prawna, która wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W świetle art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek ten dotyczy również fundacji prowadzącej działalność typu non profit. Prowadzenie takiej działalności nie jest bowiem automatyczną przesłanką do zwolnienia od kosztów postępowania sądowego. Przykładowo w przepisie art. 239 P.p.s.a., określającym zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy ze względu na przedmiot sprawy (zwolnienia przedmiotowe) i podmioty występujące w sprawie (zwolnienia podmiotowe), nie przewidziano zwolnienia, ani ze względu na przedmiot działania Fundacji, ani ze względu na jej status. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują zatem specjalnego traktowania fundacji pod względem ponoszenia przez nie kosztów w sprawach sądowych, a według jednolitych w tym względzie poglądów orzecznictwa, fundacja ma nawet obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. postanowienia NSA z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009 r. sygn. akt I OZ 1011/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego Fundacja [...] nie wykazała spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Ze znajdującego się w aktach sprawy statutu oraz informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Krajowego Rejestru Sądowego, wg stanu na dzień 15 lipca 2014r., wynika, że statutowym celem działania Fundacji jest ochrona zwierząt, a także środowiska i dziedzictwa narodowego poprzez m.in. czynne uczestnictwo w postępowaniach sądowych w sprawach naruszenia przepisów ustawy o ochronie zwierząt (§ 8 pkt 4 statutu, k. 16 akt sąd.). Fundacja zakładając taką działalność powinna poczynić starania zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Zgodnie z § 12 statutu (k. 17-18 akt sąd.) dochody Fundacji pochodzić mogą z darowizn, spadków i zapisów (pkt 1) subwencji i dotacji (pkt 2), zbiórek i imprez publicznych (pkt 3), dochodów z majątku ruchomego i nieruchomego (pkt 4), odpłatnej działalności pożytku publicznego (pkt 5), dochodów z praw majątkowych, lokat kapitałowych, akcji (pkt 6), nawiązek orzeczonych przez sądy (pkt 7), funduszy pomocowych Unii Europejskiej (pkt 8). Oznacza to, że Fundacja ma możliwość pozyskiwania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych. Tymczasem w złożonym formularzu wykazała majątek w wysokości 500 zł, wskazała, że ostatni rok obrotowy zamknęła stratą w wysokości 364,32 zł, a na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na jej rachunku bankowym znajdowała się kwota 87,64 zł. W uzasadnieniu wniosku Fundacja wskazała, że działa na zasadzie wolontariatu, nie jest nastawiona na zysk, a wszelkie dotacje, darowizny i inne wpłaty przeznacza na bieżącą działalność statutową. Sytuacja majątkowa Fundacji nie wystarcza do zapewnienia realizacji działań statutowych, szczególnie że strona przewiduje realizację tych działań w drodze postępowań sądowych. W ocenie orzekającego szeroko określony przedmiot działalności generuje znaczne jej koszty, związane z prowadzeniem wspomnianych sporów sądowych, co przy symbolicznym majątku skarżącej wydaje się być utrudnione. Orzekający uznał, że wnioskodawca, pomimo wykazania minimalnych środków majątkowych, nie należy do podmiotów, którym należałoby przyznać prawa pomocy, to jest tych, które nie z własnej winy pozbawione są środków na pokrycie kosztów postępowania. Fundacja nie wykazała bowiem, że podjęła wszelkie możliwe działania zmierzające do pozyskania środków pozwalających na prowadzenie sporów sądowych (poprzez np. próby pozyskania darczyńców, zbiórki pieniędzy). Wskazała, że wszelkie dotacje i darowizny przeznacza na działalność statutową, tymczasem prowadzenie sporów sądowych również mieści się w zakresie tej działalności (§ 8 pkt 4 statutu). Strona skarżąca nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Fundacji byłaby finansowana ze środków publicznych. Należy przy tym podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na stronie internetowej - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania fundacji na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tej fundacji zostaje sfinansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż fundacje prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 732/13, Lex nr 1443398). Wobec powyższego w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał braku możliwości zdobycia środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi wynoszącego 300 zł i innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie (100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w przypadku oddalenia skargi, wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 150 zł), także opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Świadczy o tym również fakt, że Fundacja w dniu 18 lipca 2014 r. dokonała wpłaty wpisu do skargi w kwocie 300 zł, a zatem miała środki na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia