II SA/Op 353/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 30 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] - zwana dalej też Spółką, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 30 maja 2016 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, w kwocie 12.000 zł. Skarżąca złożyła wraz ze skargą na urzędowym formularzu PPPr, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że aktualnie nie posiada środków finansowych pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi, w roku 2015 spółka wykazała 137.534, 94 zł straty. Miesięczny koszt utrzymania firmy wynosi 19.901,54 zł, a szczegółowy wykaz kosztów wskazują załączniki. Spółka jest obciążona spłatą kar pieniężnych o łącznej wartości 217.250 zł, oraz ma zajęte wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego o łącznej wartości 115.854, 90 zł. Pierwszy kwartał 2016 r. Spółka zakończyła ze stratą 51.313,09 zł. Koszt związany z opłatą skargi spowoduje jeszcze większą utratę płynności finansowej. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł, nie posiada ona według bilansu za ostatni rok obrotowy środków trwałych, saldo na koncie bankowym na dzień 31 maja 2016 r. wynosi 8,97 zł. Zobowiązania miesięczne Spółki wynoszą łącznie 19.901, 54 zł i są one następujące: - czynsz w [...] 2.933, 70 zł (wg. faktury za maj 2016 r.), - energia elektryczna/ogrzewanie: 684, 75 zł (wg faktury za maj 2016 r.), - najem lokalu we [...] koszt 6720, 11 zł ( rachunek za czerwiec 2016 r.), - usługi księgowe, koszt biura rachunkowego: 1230 zł (wg. faktury za maj 2016 r.), - koszt zatrudnienia pracowników ZUS: 3. 371, 09 zł (wg. deklaracji za maj 2016 r.) oraz wynagrodzenia 3.961, 89 zł netto (zał. lista płac), - kara pieniężna, rozłożona na raty: 1000 zł miesięcznie (zał. upomnienie Dyrektora Izby celnej w [...] i potwierdzenie miesięcznych wpłat). Pismem z dnia 3 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, uznając dane zawarte w formularzu za niewystarczające do rozpoznania wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy, wezwał ją do złożenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, następujących wyjaśnień i dokumentów: - poświadczonych za zgodność oryginałem deklaracji VAT-7 za ostatnie pół roku (od stycznia 2016 r. do czerwca 2016 r.), - zestawienia przychodów ze sprzedaży za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., - zestawienia kosztów zakupu za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., - tabeli amortyzacji środków trwałych, - bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2015, - aktualnego bilansu zysków i strat w roku 2016, - złożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., - w przypadku gdyby rachunki bankowe były zajęte, przedstawienie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków - stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, - wskazania, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową spółki, został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólników i przedstawienie uchwały wzywającej do ich dokonania, ewentualnie wskazania innego źródła finansowania bieżącej działalności spółki, - przekazanie informacji o otrzymanej ewentualnie pomocy publicznej w ciągu ostatnich dwóch lat, - wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki oraz udokumentowania wysokości ponoszonych z tego tytułu kosztów. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 8 sierpnia 2016 r. i odpowiedziała na nie pismem z dnia 22 sierpnia 2016 r., przesłanym do tut. Sądu w tym samym dniu (data nadania przesyłki w placówce pocztowej). W piśmie z dnia 22 sierpnia Spółka wymieniła przesłane w załączeniu dokumenty. Spółka wśród nich nie przesłała wyjaśnienia odnośnie tego, czy został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez wspólników Spółki, oraz czy korzystała ona w ciągu ostatnich dwóch lat z pomocy publicznej, ani też wyjaśnienia odnośnie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki. W załączeniu skarżąca przesłała następujące dokumenty: - deklarację CIT-8 za 2015 rok (nie była o nią wzywania, z uwagi na załączenie tej deklaracji do wniosku), - deklaracje VAT-7 za I i II kwartał 2016 r., - raport wspomagający wyliczenie zaliczki miesięcznej podatku dochodowego od osób prawnych od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r., - bilans za 2015 r. - rachunek zysków i strat za rok 2015, - wyciągi bankowe od stycznia do lipca 2016 r., - opinię bankową. Skarżąca nadesłała deklaracje kwartalne dla podatku od towarów i usług za okres 2015 r., wskazują one, że świadczyła w tym okresie usługi lub dostarczała towarów, czyli ogólnie dokonała sprzedaży towarów lub usług w I kwartale 2016 r. za kwotę 877.326 zł, a nabyła towary i usługi za kwotę 872.012 zł, w II kwartale 2016 r. dokonała sprzedaży towarów lub usług na kwotę 981.275 zł, a nabyła towary i usługi za kwotę 870.153 zł. W roku 2015 według deklaracji CIT-8 przychód wyniósł 1.904.256, 17 zł, koszty jego uzyskania 2.041.791,11 zł, strata 137.534,94 zł. W roku 2016 od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. według Raportu wspomagającego wyliczenie zaliczki miesięcznej podatku dochodowego od osób prawnych, przychody Spółki wyniosły 1.858 601, 22 zł, a koszty ich uzyskania 1.862 290,19 zł, strata 3. 688, 97 zł. Spółka nie nadesłała następujących żądanych od niej dokumentów: - zestawienia przychodów ze sprzedaży za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., - zestawienia kosztów zakupu za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., - tabeli amortyzacji środków trwałych, ale jak wynika z informacji we wniosku oraz nadesłanego bilansu za rok 2015 r. Spółka ich nie posiada, - dokumentów obrazujących koszty ponoszone z tytułu najmu nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki, - wyjaśnienia, co do ewentualnego dokapitalizowanie Spółki przez jej wspólników i uzyskanych środków z pomocy publicznej w okresie ostatnich dwóch lat. Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z opłat sądowych, co określa art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." Przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba prawna ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia, w ocenie referendarza sądowego, przyznanie jej prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. W tym miejscu przychodzi wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Program Lex nr 535035, zamieszczone też w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Program Lex nr 507290, a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Program Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191. obydwa zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca natomiast, zdaniem referendarza sądowego, zwanego też dalej "orzekającym", nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Spółka nie przesłała wszystkich wymienionych wyżej, żądanych dokumentów, takich jak: zestawienia przychodów ze sprzedaży od za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., zestawienia kosztów zakupu za okres za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., dokumentów obrazujących koszty ponoszone z tytułu najmu nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki. Nieudostępnienie powyższych dokumentów przez Spółkę powoduje znaczne wątpliwości co do jej stanu majątkowego, stwarzając domniemanie, że dokument te mogłyby w istocie wykazać, iż jest ona lepsza od przedstawionej przez skarżącą. Ponadto przychodzi stwierdzić, że przedstawione przez Spółkę dokumenty również nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca, jak wynika z CIT-8 w 2015 r. odniosła w działalności stratę na kwotę 137.534, 94 zł, jednakże zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowym, jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, niepublikowane, Program Lex nr 783893, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, "Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych." Prowadzi to, zatem do oceny, że skarżąca pomimo wykazywanych strat jest w stanie opłacić koszty sądowe, Dodatkowo za taką oceną przemawia fakt, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarcza na dużą skalę, wynikającą z przedłożonych deklaracji VAT. Stosownie do nich łączna sprzedaż za I i II kwartał 2016 r., wyniosła 185.860, 10 zł, zatem średnia miesięczna sprzedaż za pierwszego półrocza okres 2016 r. wynosiła 30. 976, 68 zł, a zatem wielokrotnie przewyższa wpis sądowy od skargi wymagany w sprawie. Ponadto jak wynika z bilansu spółki z za rok 2015, posiadała ona znaczne aktywa obrotowe w kwocie 154.932, 45 zł, oraz kapitał własny w kwocie 141. 575, 74 zł. Sytuację taką natomiast zgodnie z poglądami orzecznictwa sądowego należy uznać za wykluczającą przyznanie prawa pomocy. W kwestii tej wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w postanowieniu z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, niepublikowane, program Lex nr 659009, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, stwierdzając, że "Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, jeśli ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wprawdzie za ostatni rok obrotowy poniosła stratę, jednak posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych." Pogląd ten jest podzielany przez orzekającego, jak również pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, niepublikowane, Program Lex nr 477191, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; "Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością." Powody wykazania straty mogą być bowiem różne, mogą to być np. zbyt duże koszty administracyjne, materiałów i inne. Różnorodność zdarzeń mogących powodować stratę w Spółce prowadzi do wniosku, że sam fakt jej generowania, nie implikuje automatycznie dla Spółki powstania po jej stronie przesłanki przyznania prawa pomocy. Podobnie nie zmienia takiej oceny kondycji finansowej Spółki, zajęcie komornicze na koncie bankowym, gdyż Spółka nie nadesłała zaświadczenie z banku, iż spowodowało ono zamknięcie rachunku, a zatem wynika z tego, że jest spłacane stopniowo. Nie może ono także, w ocenie orzekającego mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem zapłaty kosztów sądowych. Zatem realizowane zajęcie komornicze na rachunku bankowym, nie może przesądzać o złej kondycji majątkowej Spółki. Sam bowiem fakt obciążenia rachunku bankowego spółki, nie jest wystarczający do uznania, iż spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/09, LEX nr 564255). Nawet bowiem w razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek zobowiązanego, złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenie mu postanowienia o zabezpieczeniu, określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Fakt więc zabezpieczenia rachunku bankowego (blokada środków do oznaczonej wysokości) nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego (tak w postanowieniu NSA z 13 lutego 2014 r., II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego wniosku jest też szczególna instytucja przewidziana w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.), a mianowicie umożliwiająca zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak np. postanowienie NSA z 20.02.2014 r. II FZ 146/14, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka nie odpowiedziała także, pomimo wezwania, czy jej wspólnik przewiduje możliwość jej dokapitalizowania. W ocenie orzekającego powyższe świadczyć może tylko o braku podjęcia przez stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Reasumując Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, ma także znaczny majątek obrotowy (154.932,45 zł), nie wykorzystała przy tym wszystkich możliwych sposobów zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych (dopłaty wspólników), brak jest zatem podstaw do oceny, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, poprzez zwolnienie jej z opłat sądowych, w tym z wpisu, który wynosi w sprawie 400 zł, stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.). Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.