II SA/Op 508/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi I. G. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 22 sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonanych robót budowlanych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Na skutek zarządzenia z dnia 27 października 2017 r., I. G. została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, w sprawie ze skargi I. G. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 22 sierpnia 2017 r., nr [...] W terminie wyznaczonym do dokonania żądanej czynności, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. Po uzupełnieniu w wyznaczonym terminie braków formalnych wniosku przez złożenie go na stosownym urzędowym formularzu, skarżąca zażądała zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając żądanie skarżąca wskazała na fakt, że jest emerytką i wdową, mieszka sama i utrzymuje się jedynie z renty rodzinnej. Ponadto skarżąca podniosła, że w związku ze stanem jej zdrowia zmuszona jest do korzystania z prywatnych porad lekarskich oraz rehabilitacji, a także badań laboratoryjnych, które są znaczącym wydatkiem w jej budżecie. W oświadczeniu o stanie majątkowym wykazała, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] m², o szacunkowej wartości według polisy PZU – 180.000 zł, jednakże wartość domu – w ocenie skarżącej – jest obniżona z uwagi na liczne uszkodzenia przez drgania z [...]. Skarżąca oświadczyła ponadto, że posiada udziały A Sp. z o.o. w [...] w ilości 89 sztuk, wartość nominalna – 534 zł/szt, w sumie o wartości nominalnej 46.636 zł, w tym 43 sztuk własne, pozostałe 46 sztuk zgodnie z wolą zmarłego męża – spadkodawcy, przeznaczone są dla synów. Zaznaczyła, że dywidenda w roku bieżącym nie była wypłacana. Jako przedmioty wartościowe pozostające w posiadaniu skarżącej, wskazano samochód osobowy marki [...], rok produkcji [...] wartość szacunkowa 6.500 zł. Dochód miesięczny skarżącej stanowi renta rodzinna w wysokości, według jej oświadczenia - 1.662 zł netto (choć z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że jest to kwota 1.542,25 zł netto), a wydatki stałe i zobowiązania skarżąca wyliczyła na kwotę łączną 13.250 w stosunku rocznym, co miesięcznie stanowi kwotę – 1.104 zł. Na wydatki te składają się: podatek od nieruchomości (dom, działka) – 570 zł; opłaty za media lokalowe (opłata za wodę, opał, energię elektryczną, wywóz śmieci, usługi kominiarza, koszty przeglądów sieci gazowej, przeglądów kominiarskich, opłat za telefon, Internet, TV) – 6.600 zł; koszty leczenia (wydatki na leki, leczenie, rehabilitację, opiekę medyczną) – 3.000 zł; ubezpieczenie majątku (domu) – 550 zł; ubezpieczenie samochodu oraz jego przegląd – 1.700 zł; ubezpieczenie osobiste od następstw nieszczęśliwych wypadków – 830 zł. W aktach sprawy znajdują się przedłożone na wezwanie referendarza, wyciągi bankowe rachunków skarżącej za okres od dnia 14 sierpnia 2017 r. do dnia 17 listopada 2017 r. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zważono, co następuje: Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej: "P.p.s.a.", przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., następuje, gdy wnioskujący wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z przywołanej regulacji wynika, że celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisów i opłat) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być zatem udzielane osobom, które z przyczyn obiektywnych i niezależnych od nich, nie są w stanie ponieść kosztów procesu. W orzecznictwie podkreśla się, że pomoc ta powinna być udzielana przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). Prawo pomocy ma więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala uznać jej za osobę wymagającą wsparcia ze strony Państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni dysponuje składnikami majątkowymi, posiada zapewnione warunki mieszkaniowe oraz uzyskuje stały dochód comiesięczny, a okoliczności wynikające z wniosku strony nakazują przyjąć pogląd, że prowadzi ona normalnie funkcjonujące gospodarstwo domowe, któremu nie grozi zachwianie płynności finansowej. Należy przy tym mieć na względzie, że status emeryta (rencisty) nie stanowi kryterium samodzielnie przesądzającego o przyznaniu prawa pomocy (Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 879), a posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Z pewnością wnioskodawczyni nie można zaliczyć do osób ubogich. Przede wszystkim skarżąca posiada dom o powierzchni [...] m² wraz z przynależnymi budynkami gospodarczymi i działką gruntową, który to dom przy uwzględnieniu potrzeb osoby samotnie gospodarującej, nie jest nieruchomością małą oraz posiada określony potencjał i wartość materialną. Nie negując przy tym obniżonej wartości wymienionej nieruchomości spowodowanej działalnością pobliskiego zakładu – co skarżąca podniosła we wniosku, trudno twierdzić, że nieruchomość ta nie stanowi żadnego zabezpieczenia majątkowego. O ile w sposób oczywisty nie ma podstaw do uznania, że skarżąca powinna spieniężyć swoją nieruchomość celem uzyskania środków finansowych na pokrycie ewentualnych kosztów niniejszego postępowania, o tyle od wnioskodawczyni można zasadnie oczekiwać, że koszty te pokryje ze swoich bieżących dochodów bądź zgromadzonych oszczędności. Zwłaszcza wobec faktu, że z wyciągu rachunku bankowego skarżącej w Banku [...] w [...] wynika dodatnie saldo w okresie z jakiego pochodzą wyciągi, który to okres przypada jednocześnie na trwające postępowanie sądowe, w tym postępowanie z wniosku o prawo pomocy. Skarżąca na dzień 12 września 2017 r. dysponowała bowiem środkami pieniężnymi w kwocie 1.315,24 zł, w dniu 12 października 2017 r. – kwotą 3.174,55 zł, w dniu 12 listopada 2017 r. – kwotą 876,87 zł. Jednocześnie na koncie walutowym odnotowano w podanym okresie, stały stan środków w wysokości 104,20 euro. Nie bez znaczenia jest także fakt posiadania przez skarżącą samochodu osobowego, a przede wszystkim posiadania udziałów o wysokiej wartości pieniężnej jak na warunki polskich rodzin, tj. na kwotę 22.962 zł. Dodatkowo, skarżąca uzyskuje stały dochód, co podnoszono już na wstępie, który to dochód zapewnia jej pokrycie stałych i niezbędnych wydatków miesięcznych. Z podanych przez skarżącą informacji wynika bowiem, że przy miesięcznym dochodzie 1.662 zł wydatkuje kwotę 1.104 zł miesięcznie. Z oświadczeń złożonych w trakcie postępowania nie wynika natomiast, że skarżąca korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, brak jest także informacji, aby w stosunku do niej toczyły się postępowania egzekucyjne, windykacyjne, czy komornicze, co wskazuje na niezachwianie sytuacji finansowej skarżącej. W sprawie nie wskazano jednocześnie, aby skarżąca posiadała zaległości w bieżących opłatach, czy aby w celu bieżącego utrzymania korzystała z pożyczek i kredytów. Nie kwestionując przy tym trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącej należy mieć na uwadze, że zasadą jest samodzielne ponoszenie kosztów postępowania przez strony, zaś osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zasadnie wystąpić o pomoc państwa w tym zakresie (por. m.in. postanowienia NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GZ 161/07, z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 753/09, z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt II FZ 500/11, z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 81/12, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek pozwalających na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, wobec czego działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji.