II SA/Op 635/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. i S. P., K. P. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 31 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na wznowienie robót budowlanych na skutek sprzeciwu wniesionego przez skarżącego S. P. na postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 635/14 postanawia: 1) zwolnić skarżącego S. P. od wpisu sądowego od skargi do kwoty 200 (dwieście) złotych, 2) oddalić wniosek skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie . 8 S. P. wraz z K. P. i B. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję w Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego Opolu z dnia 31 października 2014 r., nr [...], w przedmiocie pozwolenia na wznowienie robót budowlanych. W dniu 13 stycznia 2015 r. S. P., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie przez skarżących wpisu sądowego od skargi, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, żądając w nim zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą z ograniczeniem zdrowotnym do wykonywania pracy, w związku z zabezpieczeniem socjalnym zmuszoną przebywać poza granicami Polski, do czasu otrzymania emerytury, co ma nastąpić w roku 2015. Wskazał, że nie posiada majątku, a wyegzekwowanie jego praw przed sądem związane jest z kosztami, których pokrycie przekracza jego możliwości finansowe. Zapłata tych kosztów spowodowałaby uszczuplenie otrzymywanego zasiłku socjalnego tzw. pomocy społecznej Hartz IV, którego celem jest zaspokajanie minimalnych potrzeb życiowych. Pokrycie wpisu od skargi w kwocie 500 zł i zastępstwa prawnego, zagrażałoby jego egzystencji, W związku ze złożonością sprawy wniósł także o pokrycie kosztów zastępstwa prawnego, tj. adwokata, bo tylko takie zastępstwo prawne gwarantuje mu przestrzeganie jego praw w sprawie. Wskazał też, że nie posiada wykształcenia prawniczego, tylko techniczne. Podał, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni 150 m², w tym 40 m² - dwa pokoje, stanowiący współwłasność małżeńską. Otrzymuje zasiłek socjalny 400 euro miesięcznie. Podkreślił, że w kraju, w którym żyje, pobierany przez niego zasiłek socjalny jest minimum socjalnym i jest porównywalny z polskim zasiłkiem z OPS. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, pismem z dnia 19 stycznia 2015 r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn zm.), zwanej alej "P.p.s.a.", wezwał S. P., do rąk jego pełnomocnika B. P., w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód miesięczny (np. decyzja o ustaleniu świadczeń socjalnych, wyciąg z konta bankowego, itp. – przy czym dokumenty potwierdzające podnoszone okoliczności powinny być sporządzone (uwierzytelnione) w języku polskim, jako urzędowym); - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, tj. za miesiąc listopad, grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r.; - wykazanie i udokumentowanie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie miesięczne, w tym mieszkania (np. opłaty za czynsz, gaz, energię elektryczną, itp.); - wykazanie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie siebie (np. koszty żywności, ubrania, środków czystości – mogą to być kwoty podane w przybliżeniu); - przedłożenie zaświadczenia o uzyskanym przez wnioskodawcę w 2014 r. (bądź braku takiego dochodu) z właściwego urzędu skarbowego (Finanzamt), - przedłożenie dokumentów na okoliczność "ograniczenia stanu zdrowotnego do wykonywania pracy". Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Wnioskodawca odebrał wezwanie w dniu 23 stycznia 2015 r. Pełnomocnik skarżącego B. P., pismem z dnia 5 lutego 2015 r., zwróciła się w nim o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów i wyjaśnień do 15 marca 2015 r. Referendarz sądowy przedłużył termin do wykonania zobowiązania zgodnie z prośbą do dnia 15 marca 2015 r. Wyjaśnił też, że obowiązek przedkładania dokumentów przetłumaczonych na język polski znajduje potwierdzenie w przepisach art. 27 Konstytucji RP oraz art. 4 pkt 1 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r., Nr 43, poz. 224, z późn. zm.), oraz art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Przepisy te stanowią, że na terenie Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa jest język polski oraz, że oświadczenia dokonywane tym organom (m.in. sądom) muszą być dokonywane w języku polskim. Obowiązek posługiwania się językiem polskim polega przy tym również na konieczności prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, tj. uwzględnienia treści dokumentów sporządzonych po polsku lub przetłumaczonych w odpowiedni oficjalny sposób (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt I GSK 1088/07, publ. LEX nr 49535, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt II GZ 141/08, Lex nr 493851, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12, wszystkie orzeczenia dostępne na stronie centralnej bazy orzeczeń sądów administracyjnych, adres "http://orzeczenia.nsa.gov.pl"). S. P. w dniu 16 marca 2015 r. złożył za pomocą poczty elektronicznej do tut. Sądu pismo z dnia 15 marca 2015 r., wyjaśnił w nim, że zasiłek, jaki otrzymuje w Niemczech jest obwarowany określonymi prawami i ma służyć zabezpieczeniu podstawowych potrzeb życiowych, do których nie zalicza się tłumaczenie dokumentów, czy też ich odpłatne pozyskiwanie. Według niego w świetle niemieckich przepisów takie działanie może być uznane za luksus i koszty z tym związane potrącone mu z zasiłku. Do pisma załączył kopie dokumentów odnośnie przysługujących mu zasiłków i i wyciągi bankowe, przetłumaczone przez siebie na język polski. Zaznaczył przy tym, że językiem niemieckim włada prawie perfekcyjnie w mowie i w piśmie. Ponadto poprosił o określenie czy Sądowi wystarczą kopie wyciągów bankowych ściągniętych z internetu, czy też oryginały bankowe, bo koszt ich pozyskania z banku to 5 euro za miesiąc, czyli 30 euro za 6 miesięcy. Następnie, w dniu 1 kwietnia 2015 r. (data nadania przesyłki) skarżący złożył do akt o sygn. II SA/Op 636/14 i do akt II SA/Op 635/14, dokumenty przetłumaczone na język niemiecki przez tłumacza przysięgłego, oraz oryginały wyciągów bankowych. Zawnioskował jednocześnie o zwrot oryginałów dokumentów z tłumaczeniem i o zwrot kosztów ich tłumaczenia w kwocie 72,51 zł, przesyłając w załączeniu rachunek. Wobec tego, że oryginały dokumentów zostały załączone do akt sprawy II SA/Op 636/14, w której wnioskodawcy przedłużono termin ich dostarczenia do dnia 15 kwietnia 2015 r., na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2015 r., sporządzono kopie tych dokumentów, w celu dołączenia ich do akt sygn. II SA/Op 635/14. Skarżący nadesłał w tłumaczeniu na język polski, dokonanym przez tłumacza przysięgłego, pismo z dnia 10 grudnia 2014 r. o przyznaniu przez Centrum Pośrednictwa Pracy powiatu [...] środków na zabezpieczenie potrzeb życiowych. Środki te zostały przyznane F. P., jak wynika z kopii dowodu osobistego S. P., F. jest to jego drugie imię, zgadza się też wskazana w dowodzie i w piśmie z dnia 10 grudnia 2014 r. data urodzenia wnioskodawcy. Środki zostały przyznane na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., w kwocie 709,91 euro na miesiąc, w tym 399 euro na potrzeby podstawowe i 310,91 euro na potrzeby mieszkaniowe i ogrzewanie. Z pisma tego wynikało, że przez okres pobierania świadczenia wnioskodawca będzie podlegał niemieckiemu ubezpieczeniu rentowemu. Wnioskodawca przesłał także wydruki ze swojego konta bankowego w Niemczech, obejmujące okres od 25 listopada 2014 r. do 12 marca 2015 r. Stan środków na koncie w dniu 27 listopada 2014 r. wynosił 15,63 euro, a w dniu 17 grudnia 2014 r. wynosił 732,56 euro. Kolejno w dniu 12 marca 2014 r. wynosił 394,54 euro. Skarżący przelewa co miesiąc: (zlecenie stałe) kwotę 310,91 euro z tytułu czynszu na rzecz W. K., kwotę 20 euro z tytułu zapłaty za usługi telefoniczne, kwotę 33 euro za energię elektryczną oraz za obsługę konta za 2 miesiące kwota 11,55 euro. Skarżący uzasadniając wniosek wywiódł, że koszty życia w Niemczech są znacznie wyższe od kosztów życia w Polsce i do warunków niemieckich należy odnosić otrzymywane przez niego środki finansowe. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r., referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi do kwoty 200 (dwieście) złotych, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Powyższe orzeczenie zostało doręczone skarżącemu w dniu 13 maja 2015 r., w a dniu 18 maja 2015 r. S. P. nadał w formie elektronicznej sprzeciw na ww. postanowienie. Następnie, w dniu 28 maja 2015 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo procesowe z dnia 20 maja 2015 r. (nadane przesyłką pocztową w dniu 25 maja 2015 r. – data stempla pocztowego), nazwane "skarga na postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy z dnia 30 kwietnia 2015 r." W piśmie tym, pełnomocnik skarżącego zakwestionowała rozstrzygnięcie wydane przez referendarza zarzucając mu błędy w ustaleniach faktycznych. Podniosła, odnosząc się do kwestii rzeczywistego miejsca pobytu męża, że podaje on w pismach urzędowych adres w Polsce do korespondencji, bowiem tego wymagają polskie instytucje. Podkreśliła, że jego miejscem zamieszkania są Niemcy. Wyjaśniając kwestię dotyczącą sytuacji materialnej skarżącego podniosła, że nie można porównywać płynności finansowej skarżącego, w odniesieniu do warunków polskich rodzin, bowiem wypacza to rzeczywistość. Jej zdaniem, nie można przeliczać dochodów uzyskiwanych przez osoby zamieszkałe w Niemczech na polską walutę, i na tak uzyskanej podstawie oceniać ich możliwości płatniczych. W sprawie posiadanego przez skarżącego majątku stwierdziła, że stanowi on wspólny dom, a raczej "dwie izby" w których zamieszkuje dwójka ich wspólnych dzieci. W wykonaniu zarządzenia z dnia 2 czerwca 2015 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia sprzeciwu przez jego podpisanie, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Wezwano także pełnomocnika skarżącego do oświadczenia, czy wniesiony pismem z dnia 20 maja 2015 r. sprzeciw na postanowienie z dnia 29 kwietnia 2015 r. złożył pełnomocnik we własnym imieniu, czy też działając jako pełnomocnik skarżącego S. P. Wezwania powyższe doręczono w dniu 8 czerwca 2015 r., do rąk B. P., o czym świadczy adnotacja na zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłek. Do dnia wydania niniejszego postanowienia, w żaden sposób nie odniesiono się do ww. wezwań. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2015 r. w formie elektronicznej, dlatego został wezwany do usunięcia braków formalnych sprzeciwu przez jego podpisanie. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego złożyła sprzeciw na opisywane postanowienie referendarza, pismem nadanym przesyłką pocztową w dniu 25 maja 2015 r. Skoro odpis postanowienia referendarza został doręczony skutecznie w dniu 13 maja 2015 r., to tym samym uznać należało, że sprzeciw został wniesiony w ustawowym terminie siedmiu dni. Postanowienie referendarza utraciło zatem moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków, w tym należności tłumaczy, ustanowionych w danej sprawie (art. 231 pkt 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, powinien zatem wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, który oparł swoje stanowisko na podstawie oświadczeń złożonych przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosku, a także zebranego na podstawie art. 255 P.p.s.a. materiału dowodowego, S. P. nie wykazał, aby przywołane przesłanki spełniał. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący otrzymuje stały dochód miesięczny w wysokości 709,91 euro z zabezpieczenia socjalnego, co stanowi 2.961,39 zł (przeliczenia wartości euro dokonano na podstawie Tabeli kursów średnich NBP z dnia 19 czerwca 2015 r., podanej na stronie internetowej: www.nbp.pl). Łączne miesięczne stałe wydatki skarżącego jakie podał, to kwota ok. 370 euro, na które składają się opłaty: za czynsz 310,91 euro, za telefon 20 euro, za energię elektryczną 33 euro, za obsługę konta 5,775 euro miesięcznie, a zatem po ich zaspokojeniu pozostaje skarżącemu miesięcznie do dyspozycji kwota ok. 339 euro. W przeliczeniu na walutę polską stanowi to 1.414,14 zł, co na polskie warunki życiowe, nie jest kwotą stanowiącą o minimum socjalnym. Dla przykładu wskazać trzeba, że w Polsce wysokość najniższej emerytury wynosi – 844,45 zł, a po waloryzacji 880,45 zł miesięcznie (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), a renty – 648,13 zł, a po waloryzacji 675,13 zł (renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy) - podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r., opubl.: M.P. z 2014 r., poz. 165). Zauważyć przy tym należy, że wynik porównania wartości walut tych dwóch państw w kontekście konieczności uiszczania należności w drugim państwie, jest korzystniejszy dla osób otrzymujących dochód w Niemczech. Przelicznik waluty euro do polskiego złotego wynosi 4,1715 zł (stan z dnia 19 czerwca 2015 r.), a zatem osoba uzyskująca dochód w euro, aby uiścić wpis od skargi w wysokości 500 zł, zmuszona jest ponieść wydatek jedynie ok. 120 euro, chociaż jak w przypadku skarżącego, otrzymuje świadczenie miesięczne, wyższe od najniższej polskiej emerytury. Ponadto, zdaniem Sądu nie bez znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego mają częste pobyty w Polsce. Obecność tę potwierdzają, m.in. akta sprawy np. o sygn. II SAB/Op 60/14 - w dniu 1 września 2014 r. i w dniu 18 grudnia 2014 r. skarżący stawił się osobiście na rozprawę przed tut. Sądem; w aktach o sygn. II SAB/Op 69/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 17 grudnia 2014 r.; w aktach o sygn. II SA/Op 564/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 3 lutego 2015 r., a wcześniej w dniu 13 stycznia 2015 r. osobiście stawił się na rozprawie. Przedstawione okoliczności mają znaczenie dla rozpoznania wniosku, albowiem związane są z oceną rzeczywistej sytuacji życiowej skarżącego i ewentualnego wpływu jego miejsca pobytu na ponoszone koszty utrzymania, takie jak np. zakup żywności. Podnoszony przez pełnomocnika skarżącego argument, że wizyty te mają na celu utrzymanie więzi rodzinnej, nie odnosi się do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten jest bowiem rozpoznawany na podstawie przesłanek materialnych, a jego ocena ma na celu ustalenie realnych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Podniesione kwestie nie mieszczą się zatem w kategorii materialnej, lecz w sferze emocjonalnej skarżącego i są skutkiem podjętych decyzji życiowych. Sam skarżący składając wniosek konsekwentnie natomiast twierdzi, że tworzy samodzielne gospodarstwo domowe, a zatem przy rozpoznawaniu wniosku wzięto pod uwagę dane dotyczące jego indywidualnej sytuacji. Dla oceny sytuacji materialnej skarżącego ma również znaczenie fakt dysponowania majątkiem, bowiem jak oświadczył, posiada udział w 1/3 części własności domu o powierzchni 120 m² i działki budowlanej o powierzchni 1.500 m². Według poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, posiadanie majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Wymienione wyżej okoliczności nie pozwalają na uznanie, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania pomocy w zakresie całkowitym, które powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Sąd postanowił o zwolnieniu skarżącego od części wpisu od skargi w wysokości 300 zł. Tym samym skarżący w przedmiotowej sprawie zobowiązany jest do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł., tj. odpowiadającego ok. 50 euro (skarżącemu po uiszczeniu opłat pozostaje miesięcznie do dyspozycji kwota ok. 339 euro). Zdaniem Sądu, uiszczenie tej kwoty nie spowoduje pogorszenia sytuacji życiowej i bytowej skarżącego w takim stopniu, który mógłby zachwiać podstawy jego egzystencji i spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla siebie. Podejmując takie rozstrzygnięcie Sąd kierował się także faktem, że skarżący złożył kilka skarg, w których zobowiązany jest do uiszczania kosztów sądowych. Uiszczenie pełnych kosztów we wszystkich sprawach mogłoby wpłynąć na pogorszenie sytuacji skarżącego w znacznym stopniu, stąd zwolnienie od części wpisu jest zasadne. Tym samym Sąd uznał, że przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego i jednocześnie daje możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od części opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Z powyższych względów, działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.