II SAB/Op 61/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2015 r. wniosku skarżącego S. Popandy o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie strzeleckim w przedmiocie wszczęcia postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie robót budowlanych postanawia: 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi, 2) w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie strzeleckim w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W dniu 8 października 2015 r. S. P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, doręczone mu w dniu 8 października 2015 r. do rąk jego pełnomocnika B. P., złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy. W rubryce nr 4 zaznaczył, że wnosi o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowana i bezrobotną, zamieszkującą samotnie w [...], z orzeczoną 20 % niezdolnością do wykonywania pracy. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości [...], w tym [...] stanowią koszty mieszkania, [...] telefon, [...] energia elektryczna, [...] koszt żywności, [...] ubranie zimowe, [...] koszt komunikacji miejskiej, [...] renowacje mieszkania. Podał, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni 220 m2 , są to dwa pokoje oraz 1/3 znajdującej się pod domem działki budowlanej o powierzchni 1500 m2. Obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Do wniosku załączył kopie zaświadczenia o leczeniu szpitalnym w dniach od 23 września 2015 r. do 30 września 2015 r. oraz dokumentu o przyznaniu mu zasiłku, sprzed podwyżki czynszu. Dołączył też kopię dokumentu języku [...], z którego wynika, że w dniach od 23 września 2015 r. do 30 września 2015 r. przebywał na leczeniu w szpitalu w [...]. Skarżący wyjaśnił, że na okoliczność otrzymywanych zasiłków, informacje przesłane przez niego, znajdują się m.in. w aktach o akt o sygn. II SA/Op 636/14. Wobec tego, że oryginały dokumentów odnośnie wydruków z kont bankowych skarżącego i zasiłku otrzymywanego w [...] zostały załączone do akt sprawy II SA/Op 636/14, orzekający nie wzywał do ich nadesłania, jak bowiem przyjęto w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 741357). Skarżący do akt o sygn. II SA/Op 636/14, nadesłał też w tłumaczeniu na język polski, pismo z dnia 10 grudnia 2014 r. o przyznaniu przez Centrum Pośrednictwa Pracy powiatu [...] środków na zabezpieczenie potrzeb życiowych. Środki te zostały przyznane F. P., jak wynika z kopii dowodu osobistego S. P., F. jest to jego drugie imię, zgadza się też wskazana w dowodzie i w piśmie z dnia 10 grudnia 2014 r. data urodzenia wnioskodawcy. Środki zostały przyznane na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., w kwocie [...] na miesiąc, w tym [...] na potrzeby podstawowe i jak podał obecnie od 1 października 2015 r. kwota [...] na potrzeby mieszkaniowe i ogrzewanie. Z pisma tego wynikało, że przez okres pobierania świadczenia wnioskodawca będzie podlegał niemieckiemu ubezpieczeniu rentowemu. Skarżący obecnie podał, że jego miesięczne wydatki są następujące: [...] stanowią koszty mieszkania, [...] telefon, [...] energia elektryczna, [...] koszt żywności, [...] ubranie zimowe, [...] koszt komunikacji miejskiej, [...] renowacje mieszkania Skarżący uzasadniając wniosek wskazał też, że pogorszył się jego stan zdrowia, dlatego w związku z zaleconym pobytem na łonie rodziny, po leczeniu szpitalnym, w dniach pomiędzy 4 października 2015 r., a 22 października 2015 r. będzie przebywał w Polsce. S. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało zatem rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). S. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym, powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, orzekający, wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku oraz uzupełniających go dokumentach. Na ich podstawie stwierdził, że skarżący S. P. wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych ponieść kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał on natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód miesięczny gospodarstwa domowego skarżącego to [...] zł ([...] jakie otrzymuje, co miesiąc z zabezpieczenia socjalnego, przeliczenia na złotówki dokonano według tabeli A średnich kursów walut nr 208/A/NBP/2015, ogłoszonego na stronie NBP w dniu 26 października 2015 r., a dostępnego w Internecie w dniu 27 października 2015 r., czyli w dniu wydania mniejszego postanowienia, wynoszącego [...] = [...], przeliczano w zaokrągleniu, według kwoty [...] zł). Skarżący wskazał, że jego miesięczne wydatki wyczerpują tę kwotę w całości. W ocenie orzekającego, kwota miesięcznego dochodu na jedną osobę [...] zł, pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w części. Reasumując, uznać należało, że środki finansowe jakimi dysponuje wnioskodawca, biorąc pod uwagę wykazane przez niego koszty utrzymania koniecznego, wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, ale w zakresie mniejszym niż przez niego żądanym. Skarżący bowiem nie przesłał rachunków, czy wydruków bankowych, potwierdzających, że co miesiąc obligatoryjnie wydaje on kwotę [...] na żywność, [...] na odzież, [...] na remonty mieszkania, [...] na środki przeciwbólowe. Według natomiast, podzielanego przez referendarza, ugruntowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu, "Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (patrz: postanowienie naczelnego Sadu Administracyjnego z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, Lex nr 1640590). Podobnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, Lex nr 1450831, wskazując, że "Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach: z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jego możliwości finansowych. Dodatkowo ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa." Kolejne podobne orzeczenie to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GZ 433/14, Lex nr 1502228, "Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami." Należy zatem stwierdzić, że referendarz sądowy ocenił, iż skarżący wykazał, że zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, spełnia on bowiem przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, czyli, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Skarżący ma bowiem stały dochód, a przy tym nie bez znaczenia jest, że w Polsce ma udział wielkości 1/3 we własności domu mieszkalnego o powierzchni 220 m2 , są to jak podał dwa pokoje oraz 1/3 działki zabudowanej o powierzchni 1500 m2 . Według poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, posiadanie majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Dodatkowo przychodzi zauważyć, że skarżący wskazywał, że nie pracuje, a korzysta z pomocy socjalnej w [...], gdzie być może w tym roku uzyska prawo do renty, ze względu na ograniczoną zdolność zdrowotną do wykonywania pracy. Skarżący przesłał dokument, który potwierdza, że jest on osobą nie w pełni zdrową, ale jednocześnie nie wynika z niego, że jest on całkowicie pozbawiony możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Nie negując zatem trudnej sytuacji na rynku pracy, należy jednak stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój wiek (57 lat) i pomimo problemów zdrowotnych, mógłby w opinii orzekającego, podjąć zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze i zdobyć dodatkowe środki na zapłatę kosztów postępowania. Ponadto skarżący ma aktualnie stałe dochody w wysokości przekraczającej wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2015 r. na kwotę brutto 1750 zł, co daje netto 1286,17 zł. (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1220), Według natomiast zachowującego aktualność poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl/cbois), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Skarżący natomiast otrzymuje [...] zł stałego zasiłku jest to zatem kwota wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przyjmując nawet, że po zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, zostaje mu kwota [...] zł ([...] pomnożone przez wartośc [...]), to nadal jest to kwota wyższa od niższego wynagrodzenia, a pozostaje ona już po opłaceniu mieszkania. Skarżący ponadto często, jak wynika z jego dużej aktywności we wnoszeniu skarg do Sądu i widocznych w aktach potwierdzeniach odbieranych przez niego osobiście przesyłek, przebywa w Polsce i częściowo tu ponosi koszty życia. Skarżący w latach 2011 do 2015, wniósł do Sądu skargi w 26 sprawach. W sprawie II SA/Op 516/13, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w styczniu 2014 r., wskazując, że przebywa od 1983 r. w [...] i w kraju tym pobiera zasiłek socjalny [...]. Jednocześnie z akt tej sprawy wynika, że w dniu 4 marca 2014 r. S. P. osobiście odebrał w Polsce, skierowaną do niego przesyłkę. Z kolejnych akt z spraw z roku 2013 i 2014 wynika, że skarżący odbierał osobiście przesyłki w Polsce, np. w aktach o sygn. II SAB/Op 69/13, w dniu 10 stycznia 2014 r., w aktach o sygn. II SAB/Op 139/14, w dniu 22 maja 2014 r., w aktach o sygn. II SAB/Op 60/14 w dniu 1 września 2014 r. i w dniu 18 grudnia 2014 r. stawił się osobiście na rozprawę przed tut. Sądem, w aktach o sygn. II SAB/Op 69/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 17 grudnia 2014 r., w aktach o sygn. II SA/Op 564/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 3 lutego 2015 r. a wcześniej w dniu 13 stycznia 2015 r. osobiście stawił się na rozprawie. Powyższe daty obecności S. P. w Polsce potwierdzają zatem jego częste pobyty w tym kraju. Obecnie skarżący nie odbiera przesyłek, ale wobec zaznaczenia wcześniej, że świadczy to o jego częstych pobytach w kraju, co uczyniono w postanowieniu z dnia sygn. akt II SA/Op 635/14, fakt, że obecnie nie podejmuje on korespondencji nie świadczy, że nie jest on dalej często w kraju, jedynie o tym, że woli, aby korespondencje podbierali członkowie rodziny deklarujący stały pobyt w Polsce. Obecnie czynią to za niego inne osoby, ale dopiero od wykazania przez orzekającego, że fakt odbioru osobistego przez skarżącego przesyłek przemawia za przyjęciem, że często jest on w Polsce. Sam zresztą przyznał, że w dniach od 4 października 2015 r. do 22 października 2015 r. przebywał w Polsce. Referendarz sądowy postanowił zatem zwolnić skarżącego częściowo z kosztów sądowych, czyli z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, wynoszącego 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193 z późn. zm.). Potencjalne koszty, jakie skarżący może ponieść w sprawie to 100 zł z tytułu opłaty kancelaryjnej, w wypadku składania wniosku o uzasadnienie wyroku, oraz 100 zł w wypadku składania skargi kasacyjnej, łącznie zatem 200 zł. W ocenie referendarza sądowego koszty te wynoszące łącznie około [...], powinny być zaoszczędzone przez skarżącego. Reasumując przychodzi zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Podkreślenia też wymaga, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu z zasiłku socjalnego w [...], zatem nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Prawo pomocy nie może być natomiast wykorzystywane jako instrument ochrony własnych zasobów majątkowych, a obowiązkiem każdego skarżącego zasadniczo jest partycypowanie w kosztach sądowych, jak wskazano wyżej nawet jeśli miałoby to spowodować pewne oszczędności w wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego (art. 199 § P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.