I SA/Po 1023/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 04 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1023/16 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący pismem nadanym dnia [...] maja 2016 r., wniósł do tutejszego Sądu skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W skardze wniesiono o zwolnienie skarżącego od odpłat sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Podniesiono przy tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów opłat i wynagrodzenia adwokackiego bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Następnie wnioskodawca przedłożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] czerwca 2016 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazano na brak środków na opłaty. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i z bratem. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych, wierzytelności, posiada natomiast oszczędności na rachunku w wysokości [...] zł oraz [...] euro. W gotówce skarżący posiada [...] zł. Wnioskodawca wyjaśnił również, że posiada samochód marki [...], ojciec skarżącego posiada samochód marki [...]. Wnioskodawca posiada również laptopa [...], telewizor [...] 19 cali, telefon [...]. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on na utrzymaniu rodziców, a jego ojciec jako kierowca uzyskuje dochód netto w wysokości [...] zł, matka skarżącego uzyskuje dochód netto w kwocie [...]zł. Skarżący podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą łącznie [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 04 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1023/16 oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnienie wskazanego postanowienia stwierdzono, że biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyjaśniono, że wnioskodawca oraz jego brat nie uzyskują żadnych dochodów, pozostają na utrzymaniu rodziców, rodzice uzyskują dochód netto w łącznej kwocie [...]zł. Skarżący posiada samochód marki [...] oraz na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. na dzień [...] czerwca 2016 r. oszczędności w wysokości [...] zł na rachunku bankowym, [...] euro oraz w wysokości [...] zł w gotówce. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że skarżący z posiadanych oszczędności jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł tytułem wpisu od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego. Odpis omawianego orzeczenia referendarza sądowego doręczono skarżącemu dnia [...] sierpnia 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem nadanym dnia [...] sierpnia 2016 r., skarżący wniósł sprzeciw od omówionego powyżej orzeczenia referendarza sądowego tutejszego sądu. Skarżący wyjaśnił, że do błędnej oceny jego możliwości uiszczenia kosztów procesu doszło na skutek oczywistej omyłki pisarskiej. Oszczędności skarżącego na rachunku bankowym na dzień sporządzenia oświadczenia wynosiły [...] zł, a nie jak to błędnie wskazano [...] zł. Odnosząc się do posiadanej w gotówce kwoty [...]zł wyjaśniono, że kwota ta nie stanowiła oszczędności, a pieniądze przeznaczone na bieżące utrzymanie. Wyjaśniono, że wartość laptopa skarżącego wynosi [...] zł, wartość telewizora wynosi również [...] zł, a wartość telefonu komórkowego wynosi [...] zł. Wnioskodawca wyjaśnił również, że samochód służy mu do dojazdów na pociąg, którym podróżuje do P. w związku ze studiami. Zaznaczono również, że samochód [...], zakupiony ze środków od rodziców został przez skarżącego sprzedany, a środki z tego tytułu przeznaczono na bieżące utrzymanie. W miejsce zbytego samochodu wnioskodawca zakupił samochód marki [...], rocznik 1997 r., o wartości [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że od grudnia 2015 r., leczy się na nadciśnienie i niedoczynność prawej komory serca, a jego stan zdrowia wyklucza podjęcie jakiejkolwiek, choćby dorywczej pracy. Do sprzeciwu dołączono zaświadczenie banku odnośnie tego, że saldo rachunków skarżącego wynosi [...] zł oraz [...] euro. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny [tak: postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10, dostępne pod adresem orzeczenie.nsa.gov.pl]. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że miesięczne dochody jego rodziny wynoszą [...] zł przy kosztach utrzymania w kwocie [...]zł. Powyższe oznacza, że gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzi również wnioskodawca co miesiąc generuję nadwyżkę dochodu nad kosztami w kwocie [...]zł, gdy tymczasem wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Podkreślić w tym miejscu należy, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Godzi się w tym miejscu również zaznaczyć, że zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.) rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. W świetle, art. 128 powołanej ostatnio ustawy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z uwagi na powyższe wpływu na trafność rozstrzygnięcia referendarza sądowego nie wywiera rzeczywista kwota oszczędności skarżącego oraz wartość posiadanego przez niego majątku. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie nie przemawiają również okoliczności związane z jego sytuacją zdrowotną, bowiem okoliczności te nie zostały poparte jakiegokolwiek rodzaju dowodem. Mając na uwadze, że wnioskodawca nie wykazał wystąpienia po jego stronie przesłanek warunkujących przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.