I SA/Po 1136/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Sp. z o.o. w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca pismem z dnia 20 maja 2015 r. wniosła skargę na wymienione w rubrum niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. Mając na uwadze braki formalne skargi, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 czerwca 2015 r. wezwano skarżącą do złożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania skarżącej – tj. odpisu z KRS – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 03 lipca 2015 r. wezwano skarżącą do uiszczenia należnego wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Odpisy obu wyżej wymienionych zarządzeń wraz z odpowiedzią na skargę doręczono skarżącej w dniu 30 lipca 2015 r. (k. [...] akt sądowych). W odpowiedzi na wskazane powyżej zarządzenia skarżąca w dniu 06 sierpnia 2015 r. nadesłała do tutejszego Sądu odpis z KRS oraz sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W omawianym wniosku spółka wyjaśniła, że z uwagi na prowadzone przez Naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne, nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi. Wnioskodawczyni wyjaśniła przy tym, że jej sytuacja finansowa od początku 2010 r. uległa znacznemu pogorszeniu na skutek wprowadzenia ustawy o grach hazardowych i w konsekwencji wygaśnięcia uzyskanych zezwoleń na prowadzenie działalności związanej z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Wyjaśniono przy tym, że środki trwałe spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce ani za granicą. Skarżąca podała przy tym, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł. Wyjaśniono przy tym, że skarżąca osiągnęła stratę za 2013 rok w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r. (k. [...] akt sądowych) referendarz sądowy tutejszego Sądu wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie odpowiedzi na postawione w omawianym piśmie pytania – w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. Jak wynika z akt sprawy wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącej w dniu 03 września 2015 r. (k. [...] akt sądowych). Następnie postanowieniem z dnia 24 września 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1136/15 referendarz sądowy tutejszego Sądu oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie spółki od kosztów sądowych. W uzasadnieniu omawianego postanowienia stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż treść złożonego przez nią na urzędowym formularzu oświadczenia jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Wyjaśniono ponadto, iż skarżąca nie przesłała na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2015 r. żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz nie udzieliła dodatkowych wyjaśnień. Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy w ocenie referendarza sądowego ograniczyła się jedynie do podania takich danych, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej. Odpis omawianego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 06 października 2015 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia 12 października 2015 r. spółka wniosła sprzeciw od wyżej wskazanego postanowienia referendarza sądowego, w sprzeciwie skarżąca wskazała, że nie zgadza się z treścią rozstrzygnięcia referendarza sądowego oraz argumentacją przedstawioną w jego uzasadnieniu. Uzasadniając swój sprzeciw wnioskodawczyni wyjaśniła, że przyczyną braku możliwości udzielenia w terminie odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego były zmiany organizacyjne. Wyjaśniono przy tym, że skarżąca w związku z brakiem przedłużenia zezwoleń na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych była zmuszona zaprzestać działalności operacyjnej w związku z czym doszło do utraty źródła przychodów. Nadmieniono również, że Naczelnik Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego prowadzi wobec wnioskodawczyni postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie – "p.p.s.a.") – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 – publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podkreślić w tym kontekście również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1140/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie uzasadniła wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych albowiem nie wykazała, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca spółka, w niniejszej sprawie nie udzieliła odpowiedzi na żadne z pytań zawartych w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2015 r. (k. [...] akt sądowych). W kontekście powyższego zaniechania należy zaznaczyć, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Na uwzględnienie nie zasługuje również podnoszona przez skarżącą w sprzeciwie argumentacja zgodnie, z którą to brak odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tłumaczy się zmianami organizacyjnymi, skarżąca bowiem aż do chwili obecnej nie udzieliła odpowiedzi na postawione przez referendarza sądowego w piśmie z dnia 13 sierpnia 2015 r. pytania. Odnosząc się do argumentów skarżącej spółki wskazać raz jeszcze należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżąca ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie każdorazowo obciążają stroną wnoszącą o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.