I SA/Po 1197/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WN o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi WN na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2007 r. do czerwca 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący WN pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2007 r. do czerwca 2009 r. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że z dochodów, które uzyskuje, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz opłacić pomocy prawnej. Skarżący podał, że wnosi o wyznaczenie adwokata MS – Kancelaria Adwokacka w G, który zna tę sprawę. Wnioskodawca podał, że wszystkie środki finansowe zostały zabrane przez Komornika Sądowego, a nieruchomości zostały zlicytowane. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnią córką. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...], nie posiada domu, mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Małżonka skarżącego nie pracuje, córka uczy się w Technikum w T. Skarżący z tytułu umowy zlecenia uzyskuje dochód brutto w wysokości , z tytułu gospodarstwa rolnego [...] (wartość zboża). Skarżący podał, że nie posiada majątku, gdyż komornik zajął cały majątek i go zlicytował za zobowiązania podatkowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć również należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa bowiem na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że jego konta są zabezpieczone i nie posiada lokat bankowych. Wnioskodawca oświadczył, że wszystkie koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa ponoszą jego starsze córki – AŁ i jej mąż oraz KN i jej narzeczony. Dom, w którym mieszka wnioskodawca należy do jego córek KN i AŁ z domu N. Skarżący podał, że w domu zajmuje jeden pokój o pow. [...] m2, córka ma podobny pokój. Skarżący wskazał, że nie ponosi żadnych kosztów, gdyż wszystkie koszty ponoszą córki razem ze swoimi partnerami. Skarżący wyjaśnił, że osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki M, rok prod. [...], który na dzień dzisiejszy ma wartość złomową, samochód nie jest na chodzie. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych udziałów w spółkach z o.o., nie uzyskują żadnych innych dochodów poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie korzystają z pomocy opieki społecznej, nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej. Małżonka nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, gdyż pracuje w gospodarstwie rolnym i jest zarejestrowana w KRUS. Do pisma załączył zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...] skierowanego do A w G, B w K, zaświadczenie z dnia [...], z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w C Sp. z o.o. z siedzibą w G na stanowisku kierowca od dnia [...] na zlecenie, średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wynosi [...] brutto, [...] netto, informacje o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (druk PIT-11) za [...] i [...] r., z których wynika, że w [...] dochód skarżącego wyniósł [...], w [...]. Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, odpisów dokumentów, z których wynikałoby, że nie prowadzi działalności gospodarczej, odpisów dokumentów, z których wynikałoby, że majątek skarżącego w wyniku prowadzonej egzekucji został zlicytowany, nie podał również kosztów miesięcznego utrzymania. Kolejnym pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wyjaśnienie czy skarżący i jego żona darowali córkom nieruchomości, wartościowe przedmioty, oszczędności, jeżeli tak to kiedy, należy przedłożyć odpisy umów darowizny, wyjaśnienie w jaki sposób i kiedy córki skarżącego KN i AŁ nabyły dom, w którym mieszka skarżący ze swoją rodziną, czy dom ten był własnością skarżącego i jego żony, jaka jest powierzchnia tego domu i działki gruntu, na której ten dom się znajduje, podanie w jakiej wysokości miesięcznie córka AŁ i jej mąż oraz córka KN i jej narzeczony ponoszą koszty związane z utrzymaniem domu (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, abonament RTV, telefony, ogrzewanie, inne), podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy finansowej córek, jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy jest to pomoc rzeczowa (np. żywność, środki czystości, lekarstwa), jeżeli jest to pomoc rzeczowa należy wyjaśnić w jakiej wysokości na tę pomoc córki skarżącego przeznaczają środki pieniężne, podanie w jakiej wysokości miesięcznie i z jakiego tytułu córki skarżącego i osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponoszą koszty swojego miesięcznego utrzymania, złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego (skarżący do pisma z dnia [...] przedłożył jedynie informację o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy) oraz przez córki skarżącego i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, złożenie wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego, jego żony, córek i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy córki skarżącego i osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakiś majątek np. gospodarstwo rolne, mieszkanie, inne nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, udziały w spółkach z o.o., jeżeli tak należy podać w jakich spółkach i jaka jest wartość nominalna tych udziałów, wyjaśnienie od kiedy skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej (odpis dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności), podanie na czym polega prowadzona przez żonę skarżącego działalność rolnicza np. hodowla zwierząt, uprawa zbóż, uprawa warzyw i kwiatów pod folią, w szklarni, należy podać w jakiej wysokości faktycznie uzyskuje ona dochody z tej działalności oraz w jakiej wysokości ponosi koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, podanie na co skarżący i jego żona przeznaczają uzyskiwane przez nich dochody z tytułu umowy zlecenia i gospodarstwa rolnego, skoro w odpowiedzi z dnia [...] wnioskodawca podał, że nie ponosi żadnych kosztów, gdyż wszystkie koszty ponoszą córki razem ze swoimi partnerami, wyjaśnienie kiedy i jaki majątek skarżącego został zlicytowany przez organy egzekucyjne, należy przedłożyć odpisy dokumentów z przeprowadzonych licytacji. Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana (w dniach [...]), a następnie w dniu [...] odesłano ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Przyjąć zatem należy, że termin zakreślony do uzupełnienia wniosku upłynął w tej sprawie bezskutecznie, wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone w sposób zastępczy. Stosownie bowiem do art. 73 § 1 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z adnotacją, o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (por. art. 73 § 2 P.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (por. art. 73 § 3 P.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (por. art. 73 § 4 P.p.s.a.). Skoro zatem przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy awizowano po raz pierwszy w dniu [...], to trzeba przyjąć, iż wezwanie to doręczono z dniem [...], a co za tym idzie, że siedmiodniowy termin do wykonania tego wezwania upłynął bezskutecznie z dniem [...]. Tymczasem, mimo upływu terminu, skarżący wniosku nie uzupełnił. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnią córką. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia w wysokości ok. [...] zł oraz z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] (wartość zboża). Wnioskodawca – jak oświadczył – poza nieruchomością rolną o pow. [...] nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych, udziałów w spółkach z o.o. Małżonka nie posiada majątku i nie uzyskuje dochodów, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, gdyż pracuje w gospodarstwie rolnym i jest ubezpieczona w KRUS. Z oświadczeń skarżącego wynika, że on i jego żona nie uzyskują innych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że mieszka w domu, który należy do jego córek AŁ i KN. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób jego córki AŁ i KN nabyły dom, w szczególności nie wyjaśnił czy nieruchomość ta była kiedyś jego własnością i czy nie darował tej nieruchomości córkom. Z oświadczeń skarżącego wynika, że AŁ i jej mąż oraz KN i jej narzeczony ponoszą wszystkie koszty związane z utrzymaniem tej nieruchomości. Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości osoby te ponoszą opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, ogrzewanie domu, nie wyjaśnił również czy otrzymuje od tych osób pomoc finansową, jeżeli tak to w jakiej wysokości lub pomoc rzeczową, jeżeli tak to w jakiej formie i w jakiej kwocie ww. osoby na tę pomoc przeznaczają środki finansowe. Skarżący mimo wezwania nie podał również w jakiej wysokości córki AŁ i KN i osoby, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują miesięczne dochody, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości przeznaczają środki na swoje miesięczne utrzymanie. Skarżący nie wyjaśnił czy córki AŁ i KN poza domem, w którym mieszka wnioskodawca, posiadają inne nieruchomości, oszczędności i wartościowe przedmioty. W tym miejscu podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy zbadać sytuację finansową i majątkową nie tylko wnioskodawcy, ale również i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro z oświadczeń skarżącego wynika, że mieszka w domu należącym do jego córek i że córki razem ze swoimi partnerami ponoszą koszty jego utrzymania, to przyjąć należy, że osoby te razem ze skarżącym współtworzą wspólne gospodarstwo domowe. Zatem ocena sytuacji finansowej i majątkowej ww. osób, a zatem ich możliwości płatniczych, jest o tyle istotna, że jak skarżący sam podał, córki i ich partnerzy ponoszą również koszty jego utrzymania. Ocenić zatem należało czy osoby te dysponują odpowiednimi środkami na poniesienie także i kosztów niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, czy to w całości, czy chociażby w części. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez skarżącego informacji wymienionych w wezwaniu z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, którego skarżący nie wypełnił. Ponadto zauważyć należy, że skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów, które miałyby udowodnić podnoszoną przez niego okoliczność, że komornik sądowy zlicytował jego majątek – nieruchomości. Wnioskodawca nie przedłożył również dokumentów, z których wynikałoby, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie załączył wyciągów z rachunków bankowych oraz zeznań rocznych podatkowych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że z tytułu działalności rolniczej uzyskuje dochody w wysokości [...] miesięcznie. Następnie podał, że jego żona pracuje w gospodarstwie rolnym i jest ubezpieczona w KRUS. Wobec tego wezwano skarżącego m.in. do wyjaśnienia w jakiej wysokości małżonka z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje faktyczne dochody z tej działalności i w jakiej wysokości ponosi koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Jednakże skarżący i w tej kwestii nie udzielił odpowiedzi. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak udzielenia przez skarżącego informacji, o podanie których został wezwany oraz brak złożenia przez niego odpisów dokumentów, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił odpowiedzi. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu oraz w odpowiedzi z dnia [...] jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił wyjaśnień i nie przedłożył odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Skoro skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie, czy to w całości, czy w części, prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji