I SA/Po 125/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi WR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego Prezesa Zarządu za zaległość podatkową Spółki w podatku od towarów i usług za listopad 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek Skarżący WR pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego Prezesa Zarządu za zaległość podatkową Spółki w podatku od towarów i usług za listopad 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. Równocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie pracuje, nie ma żadnego majątku, utrzymuje się z prac dorywczych. Wnioskodawca wskazał, że jest skłócony z żoną i nie mieszka z nią. Obecnie skarżący mieszka w domu siostry. Skarżący podał, że nie stać go na opłacenie sprawy oraz na adwokata. Skarżący wyjaśnił, że wnosi o wyznaczenie adwokata J.W. z A w K, ponieważ w tej sprawie konsultował się z nim. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że z tytułu prac dorywczych uzyskuje dochód miesięczny w wysokości ok. [...], jego matka z tytułu emerytury w wysokości ok. [...]. Skarżący podał, że matka ponosi koszty zakupu lekarstw i spłaca raty w bankach. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że zeznanie roczne podatkowe za [...] oraz odpisy z kont bankowych prześle w późniejszym terminie. Wnioskodawca podał, że jego żona nie pracuje i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Małżonka posiada samochód marki C, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...]. Żona skarżącego ponosi następujące koszty: [...]. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i matki wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że pomaga przy budowie domów jednorodzinnych, czyli wykonuje prace ogólnobudowlane. Z tego tytułu uzyskuje miesięczne dochody w wysokości od [...] miesięcznie w zależności od zapotrzebowania pracodawcy. Wnioskodawca podał, że jego żona z tytułu prac dorywczych i chałupniczych uzyskuje dochód w wysokości około [...]. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku od [...]. Dom, w którym mieszka skarżący należy do jego siostry. Powierzchnia domu wynosi ok. [...] m2. Skarżący podał, że na jego utrzymaniu pozostaje [...]-letni syn, wnioskodawca ponosi koszty utrzymania syna w wysokości około [...] miesięcznie. Skarżący oświadczył, że matka nie posiada majątku, żona również nie posiada majątku. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej od [...]. Podał, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska od [...]. Skarżący oświadczył, że właścicielem domu, w którym mieszka jest jego siostra. Skarżący wyjaśnił, że siostra nie pozostaje z nim i z matką we wspólnym gospodarstwie domowym. Mieszka we własnym mieszkaniu z córką. Brat skarżącego przebywa w A, mieszka tam na stałe i nie jest właścicielem domu i nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym. Do pisma załączył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], z której wynika, że od [...] wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...] oraz kserokopię decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] działalności gospodarczej zarejestrowanej od dnia [...] zgłoszonej przez WR pod nazwą "[...]". Kolejnym pismem z dnia [...] skarżący załączył kserokopię zaświadczenia z dnia [...] wystawionego przez C, z którego wynika, że skarżący posiada w w.w banku konto bankowe, saldo na tym rachunku wynosi [...], na rachunku bankowym posiada tytuły egzekucyjne, kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], z którego wynika, że na dzień wydania zaświadczenia do Urzędu Skarbowego nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...], wyciąg z rachunku bankowego matki skarżącego prowadzonego przez D, z którego wynika, że na rachunek bankowy matki skarżącego wpływają środki z tytułu świadczenia z ZUS w wysokości [...] (w dniu [...], [...], [...]), na ten rachunek w dniu [...] wpłynęły środki w wysokości [...] oraz z w dniu [...] w wysokości [...] tytułem "Wpłata BR". Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć również należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, nie prowadzi natomiast wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, z którą jest skłócony, nie posiada również żadnego majątku, mieszka w domu będącym własnością jego siostry, skarżący razem z matką utrzymują się z dochodów w wysokości ok. [...], t.j. z kwoty [...] z tytułu prac dorywczych jakich podejmuje się wnioskodawca oraz z kwoty ok. [...] jaką otrzymuje matka wnioskodawcy z tytułu emerytury. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedkładając decyzję ZUS wyjawił, że matka jego z tytułu świadczenia z ZUS uzyskuje kwotę [...] zł. Podał również, że wykonywane przez niego prace dorywcze polegają na pomocy przy budowie domków jednorodzinnych i z tego tytułu uzyskuje dochody w wysokości od [...] miesięcznie. Skarżący nie podał konkretnych kwot jakie uzyskał w poszczególnych miesiącach w okresie ostatnich sześciu miesięcy, do czego był zobowiązany. Podsumowując wskazać należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał kwotę wspólnych dochodów uzyskiwanych przez niego i jego matkę niższą o kwotę od [...]. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że on i jego matką ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym na raty kredytów przeznaczają łącznie [...]. Skarżący, mimo wezwania, nie podał na co kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat. Z przedłożonych zaś przez skarżącego dokumentów wynika, że z rachunku bankowego jego matki spłacana jest jedna rata kredytu w miesiącu i tak w dniu [...] spłacono ratę w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]. Z udzielonych przez skarżącego oświadczeń wynika również, że dokłada się do kosztów utrzymania [...]-letniego syna w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, ze nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą jest skłócony, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie przedłożył umowy majątkowej małżeńskiej, nie podał również czy pomiędzy nim i jego żoną została zawarta umowa o podział majątku wspólnego, lub czy w zostało wydane orzeczenie sądowe, nie wyjaśnił zatem czy majątek wspólny został podzielony, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób. Podsumowując powyższe referendarz sadowy uznał, że skarżący ma realną możliwość na uzyskanie środków finansowych pozwalających mu na zapłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...]. Z uzyskiwanych przez niego i jego matkę dochodów, które łącznie wynoszą od [...] do [...] netto (świadczenie w wysokości [...] z ZUS oraz kwota od [...] z tytułu prac dorywczych) skarżący powinien poczynić oszczędności i wygospodarować kwotę [...] tytułem wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Wnioskodawca wniósł również o ustanowienie adwokata. Analiza treści skargi i składanych przez skarżącego pism pozwala uznać, że na obecnym etapie sprawy taka pomoc nie jest mu niezbędna. Odmowa ustanowienia skarżącemu pełnomocnika z urzędu nie wpłynie bowiem ograniczająco na jego prawo do sądu. Na obecnym etapie sprawy udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny. Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 6 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazać również należy, że tylko sporządzenie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 175 P.p.s.a., objęte jest szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez profesjonalnie działającego prawnika, pozostałych czynności strona może dokonywać samodzielnie, ponosząc jedynie koszty sądowe. Należy mieć również na uwadze, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie może być skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu (por. postanowienie NSA z 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, publ. w Internecie na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie zauważyć należy, że trudno uznać za racjonalnie uzasadnioną propozycję skarżącego, aby reprezentował go adwokat z K (por. karta nr [...] akt sądowych), skoro pomoc prawna na rzecz skarżącego świadczona byłaby w P, a jej koszty ( w tym wydatki związane ze stawiennictwem w sądzie w P) miałby ponosić Skarb Państwa. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji