I SA/Po 125/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego Prezesa Zarządu za zaległość podatkową Spółki w podatku od towarów i usług za listopad 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek Skarżący X.A pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. wskazaną w sentencji. Równocześnie złożył sporządzony w dniu [...] stycznia 2014 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia [...]marca 2014r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia wynikało, że nie pracuje, nie ma żadnego majątku, utrzymuje się z prac dorywczych. Wnioskodawca wskazał, że jest skłócony z żoną i nie mieszka z nią. Obecnie skarżący mieszka w domu siostry. Skarżący podał, że nie stać go na opłacenie sprawy oraz na adwokata. Skarżący wyjaśnił, że wnosi o wyznaczenie adwokata X.B z Kancelarii Adwokackiej [...] sp. komandytowa w[...], ponieważ w tej sprawie konsultował się z nim. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że z tytułu prac dorywczych uzyskuje dochód miesięczny w wysokości ok.[...],- zł, jego matka z tytułu emerytury w wysokości ok. [...]zł. Skarżący podał, że matka ponosi koszty zakupu lekarstw i spłaca raty w bankach. Na wezwanie z dnia [...] lutego 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] marca 2014r. oświadczył, że zeznanie roczne podatkowe za 2012 r. oraz odpisy z kont bankowych prześle w późniejszym terminie. Wnioskodawca podał, że jego żona nie pracuje i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Małżonka posiada samochód marki[...], rok prod. 2001, wartość rynkowa ok.[...]zł. Żona skarżącego ponosi następujące koszty: ogrzewanie[...],- zł, woda [...],- zł, gaz [...],- zł, energia elektryczna [...],- zł, lekarstwa [...]zł, wyżywienie [...]zł, telefon komórkowy [...]zł, abonament RTV [...]zł, środki czystości [...] zł. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i matki wynoszą ok. [...] zł, przy czym ogrzewanie [...] zł, woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, lekarstwa [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon stacjonarny i Internet [...] zł, środki czystości [...] zł, raty kredytów ([...] zł + [...]- zł + [...] zł) = [...]zł. Skarżący podał, że pomaga przy budowie domów jednorodzinnych, czyli wykonuje prace ogólnobudowlane. Z tego tytułu uzyskuje miesięczne dochody w wysokości od [...] do [...]zł miesięcznie w zależności od zapotrzebowania pracodawcy. Wnioskodawca podał, że jego żona z tytułu prac dorywczych i chałupniczych uzyskuje dochód w wysokości około [...]zł. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku od [...] września 2011 r. Dom, w którym mieszka skarżący należy do jego siostry. Powierzchnia domu wynosi ok. 110 m2. Skarżący podał, że na jego utrzymaniu pozostaje 17-letni syn, wnioskodawca ponosi koszty utrzymania syna w wysokości około [...]zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że matka nie posiada majątku, żona również nie posiada majątku. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej od [...] kwietnia 2007 r. Podał, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska od [...] listopada 2006 r. Skarżący oświadczył, że właścicielem domu, w którym mieszka, jest jego siostra. Skarżący wyjaśnił, że siostra nie pozostaje z nim i z matką we wspólnym gospodarstwie domowym. Mieszka we własnym mieszkaniu z córką. Brat skarżącego przebywa w Anglii, mieszka tam na stałe i nie jest właścicielem domu i nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym. Do pisma załączył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r., z której wynika, że od [...].05.2013 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł. oraz kserokopię decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Ślesin z dnia [...] kwietnia 2007r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] kwietnia 2007 r. działalności gospodarczej zarejestrowanej od dnia [...] września 2001r. zgłoszonej przez X.A. pod nazwą "[...]" Kolejnym pismem z dnia [...] marca 2014 r. skarżący załączył kserokopię zaświadczenia z dnia [...] marca 2014 r. wystawionego przez Bank[...]. Oddział w[...], z którego wynika, że skarżący posiada w w.w banku konto bankowe, saldo na tym rachunku wynosi 0,00 zł, na rachunku bankowym posiada tytuły egzekucyjne, kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2014r., z którego wynika, że na dzień wydania zaświadczenia do Urzędu Skarbowego nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012r., wyciąg z rachunku bankowego matki skarżącego prowadzonego przez Bank[...], z którego wynika, że na rachunek bankowy matki skarżącego wpływają środki z tytułu świadczenia z ZUS w wysokości [...] zł (w dniu 2014-01-09, 2014-02-07, 2014-03-07), na ten rachunek w dniu [...] lutego 2014 r. wpłynęły środki w wysokości [...] zł oraz z w dniu [...] lutego 2014r. w wysokości [...] zł tytułem "Wpłata X.C". Pismem z dnia [...] kwietnia 2014r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że w jego ocenie, bez profesjonalnego pełnomocnika nie będę mógł prawidłowo bronić swojego interesu w Sądzie i dlatego też prosi o przyznanie prawa pomocy gdyż samodzielnie nie jestem w stanie ponieść tak dużych kosztów. W uzasadnieniu sprzeciwu strona wyjaśniła, że jego matka rzeczywiście uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości około[...] zł miesięcznie, ale oprócz skarżącego ma jeszcze czworo dzieci, którzy również oczekują od niej pomocy. Ponadto środki zatytułowane jako "Wpłata X.C" są to pieniądze przelewane na konto jego matki przeznaczone na alimenty, które brat co miesiąc wpłaca w wysokości [...] zł na rzecz swojej córki X.D. Skarżący wyjaśnił również, że osiągał dochody od [...]-[...]zł i tak w miesiącach: październik – [...] zł; listopad – [...] zł ; grudzień –[...]zł ; styczeń – [...] zł ; luty – [...] zł ; marzec – [...] zł (brak dowodów wpłat). Przedłożył do akt umowę majątkową małżeńską oraz harmonogram spłat kredytów zaciągniętych przez matkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Na mocy art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez tę osobę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów. Pomoc tę należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Z dokumentów, którymi Sąd dysponował wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Skarżący nadesłał kopię umowy wyłączenia wspólności ustawowej i podziału majątku dorobkowego z dnia [...] listopada 2006r., w którym prawo własności zabudowanego gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...] o powierzchni [...] ha oraz samochód osobowy marki [...] na wyłączną własność nabyła żona. Natomiast skarżący na wyłączną własność nabył samochód ciężarowy marki[...]. W oświadczeniu skarżący wskazał, że nie posiada żadnego majątku, mieszka w domu będącym własnością jego siostry, skarżący razem z matką utrzymują się z dochodów w wysokości ok. [...] zł. Matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...]zł, natomiast skarżący z prac dorywczych w okresie sześciu miesięcy uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Miesięcznie około [...] zł. Z uzasadnienia sprzeciwu wynika również, że matka skarżącego miesięcznie przeznacza [...] zł na spłaty rat kredytów zaciągniętych na kupno pralki oraz potrzeby codzienne. Z udzielonych przez skarżącego wyjaśnień wynika także, że dokłada się do kosztów utrzymania 17-letniego syna w wysokości [...]zł. Analizując powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości [...]zł, osiąga stałe dochody. Zdaniem Sądu, z uzyskiwanych przez skarżącego i jego matkę dochodów, które łącznie wynoszą ok. [...]zł miesięcznie, skarżący jest w stanie ponieść koszt wpisu w wysokości [...]zł. Należy podkreślić, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podjęte rozstrzygnięcie w sprawie nie ma również podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Zauważyć bowiem należy, że pomimo tego, iż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, w separacji faktycznej, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak w świetle przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pozostałym zakresie również wniosek został uznany za niezasadny. Przypomnieć bowiem należy, iż podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone także pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata ), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również wskazać, że w orzeczeniu z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko — radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy. Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W konsekwencji przyjąć należało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.