I SA/Po 1347/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 02 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1347/15 – oddalającego wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi X. M. T., K. T. Spółki jawnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2012 r.; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Pismem z dnia 03 czerwca 2015 r., skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego wniosła skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Na skutek rozpoznania skargi wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1347/15 oddalono skargę. Następnie na wniosek pełnomocnika skarżącej sporządzono i doręczono uzasadnienie wyroku. Pismem z dnia 03 czerwca 2016 r., strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wskazanego powyżej wyroku. Następnie złożono sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 15 czerwca 2016 r. wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawczyni podniosła, że konieczność uiszczenia wpisu w wynikającej z uregulowań prawnych wysokości [...] zł zagraża – z uwagi na znaczące przekraczanie możliwości płatniczych – prawidłowemu funkcjonowaniu spółki, co w efekcie może skutkować zaprzestaniem jej działalności. Skarżąca podała, że w I kwartale 2016 r. zanotowała zysk na poziomie [...] zł. Oznacza to, że po uiszczeniu wpisu wnioskodawczyni praktycznie nie miałaby środków pieniężnych na prowadzenie bieżącej działalności. Skarżąca wyjaśniła również, że zaciągnęła kredyt w banku w kwocie [...] zł, którego obsługa wymaga dużych kosztów. Dnia 11 marca 2016 r., skarżąca zawiadomiła Prokuraturę Rejonową w A. o działaniach swojego pracownika wobec którego toczy się śledztwo o sygn. [...] w sprawie kradzieży na szkodę wnioskodawczyni oleju napędowego i benzyny o wartości ok. [...] zł. W tym kontekście zaznaczono, że sprawa ta znacząco wpływa na negatywną sytuację finansową spółki. Wnioskodawczyni ma również wierzytelności na kwotę przekraczającą [...] zł, jednak z uwagi na nierzetelność dłużników dochodzi do powstawania zatorów płatniczych na skutek czego spółka nie może obracać środkami co znacząco zmniejsza jej zdolności płatnicze. Wnioskodawczyni podniosła, że jej trudna sytuacja została uwzględniona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w A., który decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] zgodził się rozłożyć na raty spłatę zaległego podatku od towarów i usług. Miesięczne raty wynikające ze wskazanej decyzji wynoszą jednak [...] zł, co również znacząco pogarsza sytuację spółki wpływając na niemożność uiszczenia wpisu w wymaganej kwocie. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, przy czym zysk za ostatni rok obrotowy skarżącej wyniósł [...] zł. Spółka wyjaśniła również, że łączny stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił –[...] zł oraz [...] EURO. Stan środków w kasie skarżącej wynosi [...] zł. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1347/15 oddalił wniosek. Uzasadniając swoje postanowienie referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja wnioskodawczyni nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała bowiem, że konieczność uiszczenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej – a nie jak wskazano w uzasadnieniu wniosku w wysokości [...] zł – byłaby dla niej nadmiernym obciążeniem. W tym kontekście referendarz sądowy zwrócił uwagę na wartość majątku wnioskodawczyni, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy, dochód za pierwszy kwartał obecnego roku a także stan rachunków bankowych oraz kasy spółki. Zaznaczono także, że wnioskodawczyni nie wykazała, zagrożenia swojej płynności finansowej. Zdaniem referendarza sądowego również obowiązek spłaty kredytu nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 11 lipca 2016 r., (k. 183 akt sądowych). Pismem z dnia 15 lipca 2016 r., pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od omówionego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1347/15. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej podniósł, że w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy doszło do naruszenia art. 76 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") poprzez doręczenie zaskarżonego postanowienia pełnomocnikowi skarżącej, który nie wnosił wniosku o przyznanie pomocy prawnej w niniejszej sprawie. Zaznaczono przy tym, że zgodnie z art. 76 § 3 p.p.s.a., jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. W ocenie strony skarżącej bezpośredni związek wniosku o przyznanie prawa pomocy ze skargą kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego B. B. jednoznacznie wskazuje na konieczność doręczenia zaskarżonego postanowienia właśnie temu pełnomocnikowi. W ocenie wnioskodawczyni posiadanie przez nią środków trwałych w wysokości [...] zł nie świadczy o posiadaniu wystarczającej płynności finansowej pozwalającej na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem spółki również posiadane przez nią kwoty na rachunkach bankowych nie odzwierciedlają możliwości finansowych. Zaznaczono, że środki bieżące są obecnie przeznaczane przede wszystkim na spłatę zaległości podatkowych oraz zaciągniętego kredytu w wysokości [...] zł. Konkludując uzasadnienie sprzeciwu podniesiono, że wnioskodawczyni w sposób niebudzący wątpliwość uprawdopodobniła, iż na obecną chwilę nie posiada środków pozwalających jej uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. wyrok NSA z 5 lipca 2013 r., II OZ 546/13, LEX nr 1347140). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108).Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności (wyrok NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony są bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi zatem rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Wychodząc z powyższych założeń stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała należycie, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle regulacji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. A contrario niemożliwe jest przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w sytuacji gdy podmiot tego rodzaju dysponuje wystarczającymi środami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W kontekście powyższego wniosku należy zauważyć, że skarżąca dysponuje kapitałem zakładowym, majątkiem lub środkami finansowymi o wartości [...] zł. Wartość środków trwałych skarżącej wynosi [...] zł. O zdolności skarżącej do sprawnego prowadzenia działalności gospodarczej świadczy fakt, że spółka za ostatni rok obrotowy osiągnęła dochód w kwocie [...] zł. Łączny stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił –[...] zł oraz [...] EURO. Dodatkowo skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi w kasie o wartości [...] zł. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wskazuje na to, że wbrew zarzutom sprzeciwu jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą [...] zł. Odnosząc się do argumentacji wskazującej na przeznaczanie środków bieżących spółki na spłatę zaległości podatkowych oraz zaciągniętego kredytu godzi się zauważyć, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości [tak: postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podkreślić również należy, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą [tak: postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 932/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc się do zarzutu naruszenia regulacji art. 76 p.p.s.a., należy wskazać, że zgodnie z § 3 tego przepisu, jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Na tle przytoczonego przepisu w orzecznictwie podnosi się, że dopiero wtedy, gdy strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczeń, to zgodnie z art. 76 § 3 p.p.s.a. wyboru dokonuje sąd. Nie można z powyższego wnioskować, że wybór ten cechuje pełna dowolność [tak: postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I FSK 682/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W niniejszej sprawie odpis zaskarżonego orzeczenia referendarza sądowego doręczono radcy prawnemu C. C., bowiem udzielone temu pełnomocnikowi pełnomocnictwo swoim zakresem obejmowało uprawnienie do reprezentacji skarżącej przed wszystkimi sądami, prokuraturami, organami ścigania oraz organami administracji we wszystkich sprawach (k. 61 akt sądowych). Tymczasem pełnomocnictwo z dnia 12 maja 2016 r., (k. 157 akt sądowych) udzielone radcy prawnemu B. B. – do którego to rąk w ocenie skarżącej winno zostać dokonane doręczenie zaskarżonego postanowienia – było pełnomocnictwem szczególnym obejmującym swoim zakresem jedynie prawo do sporządzenia wniesienia i popierania przed NSA skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu. Treść dokumentu pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu B. B. nie obejmowała zatem swoim zakresem umocowania tego pełnomocnika do udziału w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy toczącego się w pierwszej kolejności przed referendarzem sądowy, a obecnie przed WSA w Poznaniu. Również pełnomocnictwo z dnia 28 maja 2015 r., (k. 53 akt sądowych) nie upoważniało radcy prawnego B. B. do działania w imieniu skarżącej w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Omawiany dokument upoważniał bowiem wskazanego pełnomocnika jedynie do sporządzenia, wniesienia i popierania skargi przed WSA w Poznaniu. Omawiane pełnomocnictwo jako pełnomocnictwo szczególne upoważniało pełnomocnika jedynie do podejmowania wskazanym w nim wprost czynności. W takiej sytuacji nie sposób zarzucić referendarzowi sądowemu przekroczenia granic w wyborze pełnomocnika do rąk którego dokonano doręczenia zaskarżonego orzeczenia. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała wystąpienia po jej stronie przesłanek warunkujących przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Niezasadne okazały się również zarzuty związane z nieprawidłowym doręczeniem zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.