I SA/Po 137/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie opłat sądowych oraz wydatków w sprawie ze skargi PS na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalił skargę PS na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie opłat sądowych oraz wydatków. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma na swoim utrzymaniu żonę i [...] małoletnich dzieci w wieku [...] lat. Wnioskodawca podał, że w związku z niepełnosprawnością córki i wiążącą się z tym koniecznością sprawowania całodziennej opieki nad dzieckiem, żona nie może podjąć pracy zarobkowej, aby powiększyć dochód rodziny. Wnioskodawca wskazał, że z tytułu swojej działalności gospodarczej, prowadzonej w okresie [...], polegającej na urządzaniu gier na automatach do gier, uzyskiwał straty, co związane było nie tylko z istniejącą na rynku konkurencją, ale także nakładami poniesionymi na zakup urządzeń. Straty na własnej działalności gospodarczej spowodowały zaprzestanie przez wnioskodawcę prowadzenia działalności gospodarczej w w.w zakresie i sprzedaż urządzeń do innych podmiotów zajmujących się tego rodzaju działalnością, co pozwoliło jemu pozyskać środki na częściową spłatę swoich zobowiązań. Skarżący aktualnie pełni funkcję Prezesa Zarządu w spółce A sp. z o.o., jednakże od [...] nie uzyskuje już z tego tytułu wynagrodzenia, przewidzianego na poziomie [...] netto ([...] brutto), gdyż z dniem [...] spółka nie prowadzi już działalności gospodarczej. Aktualnie skarżący podejmuje starania celem zakończenia spraw tej spółki i jej likwidacji. Skarżący nie posiada żadnych innych składników majątkowych, z których orzeczona zaskarżoną decyzją kara pieniężna mogłaby zostać wyegzekwowana. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, z których mógłby uiścić opłaty sądowe i wydatki, oczekując następnie na rozstrzygnięcie merytoryczne niniejszej skargi. Wobec skarżącego prowadzonych jest szereg postępowań egzekucyjnych, których przedmiotem jest kara pieniężna wymierzona decyzjami ostatecznymi. W konsekwencji wszystkie rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Skarżący podał, że współpracuje z pełnomocnikiem profesjonalnym na podstawie umowy zlecenia, w ramach której to umowy pełnomocnik procesowy reprezentuje wnioskodawcę w postępowaniach podatkowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...] małoletnich dzieci. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, posiada wierzytelności wobec spółki A sp. z o.o. w wysokości [...] z tytułu niezwróconej pożyczki oraz w wysokości [...] z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia. Skarżący podał, że żona nie pracuje, małżonka jest właścicielem mieszkania, w którym mieszka wspólnie z dziećmi. Mieszkanie to zostało zakupione za kredyt hipoteczny i jest obciążone hipoteką na kwotę [...]. Aktualnie ciężar utrzymania rodziny skarżącego wzięli na siebie ojciec skarżącego oraz rodzice jego żony. Skarżący podał, że jest zobowiązany do uiszczania na rzecz małoletnich dzieci alimentów w wysokości [...] miesięcznie do rąk żony. Wnioskodawca oświadczył, że on i jego żona nie uzyskują dochodów. Wnioskodawca podał, że koszty utrzymania dzieci (szkoła, wyżywienie, zajęcia dodatkowe) wynoszą [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy małżonka skarżącego posiada nieruchomości (jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, 4. podanie czy skarżący i jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie czy skarżący i jego żona uzyskują jakiekolwiek dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, prac dorywczych, sezonowych, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 6. podanie czy skarżący lub jego żona prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli tak należy podać w jakiej wysokości w [...] uzyskali z tego tytułu przychody, w jakiej wysokości ponieśli koszty uzyskania przychodów (odpisy z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...]), należy przedłożyć również odpisy deklaracji VAT-7 za ostatnie [...], ewidencje środków trwałych, wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...], należy podać ilu zatrudniają pracowników, 7. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z wyszczególnieniem na poszczególne wydatki (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefon, Internet, abonament RTV, koszty wyżywieni, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, raty kredytów - z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat, czy raty są spłacane, jeżeli nie należy przedłożyć zaświadczenie o braku spłat, inne wydatki), 8. złożenie odpisu orzeczenia zasądzającego od skarżącego obowiązku płacenia alimentów na dzieci i wyjaśnienie w jaki sposób skarżący nałożony na niego obowiązek realizuje, 9. podanie czy skarżący i jego żona posiadają udziały w spółkach, jeżeli tak to w jakich, jaka jest nominalna wartość tych udziałów, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, czy z tytułu posiadania udziałów lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 10. podanie w jakiej wysokości ojciec skarżącego i teściowie skarżącego ponoszą ciężar utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, w jaki sposób, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu w.w osoby uzyskują miesięczne dochody, w jakiej wysokości ojciec skarżącego i rodzice małżonki ponoszą koszty swojego miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki. Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], a zatem termin do uzupełnienia wniosku upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożył odpisów dokumentów oraz nie udzielił dodatkowych informacji i wyjaśnień. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie opłat sądowych oraz wydatków. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...] małoletnich dzieci. Skarżący podał, że w okresie [...] prowadził działalność polegającą na urządzaniu gier na automatach, aktualnie pełni funkcję Prezesa Zarządu w spółce A sp. z o.o., z oświadczeń skarżącego wynika, że od [...] nie uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenia, również żona skarżącego nie uzyskuje dochodów. Skarżący podał, że żona posiada mieszkanie obciążone hipoteką, wnioskodawca posiada wierzytelności wobec spółki A z tytułu niezwróconej pożyczki w wysokości [...] i [...] z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia. Skarżący podał, że ciężar utrzymania rodziny skarżącego wzięli na siebie ojciec wnioskodawcy i rodzice jego żony. Wnioskodawca pomimo wezwania nie podał w jakiej wysokości jego ojciec i teściowie ponoszą ciężar utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, w jaki sposób, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu w.w osoby uzyskują miesięczne dochody i w jakiej wysokości osoby te ponoszą koszty swojego miesięcznego utrzymania. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił czy małżonka poza mieszkaniem posiada inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący mimo wezwania nie podał czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący nie wyjaśnił czy on i jego żona uzyskują jakiekolwiek dochody lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił czy on i jego żona prowadzą działalność gospodarczą, czy posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak to w jakich spółkach (ze złożonego wniosku wynika jedynie, że skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu w A sp. z o.o., nie wiadomo natomiast czy pełni funkcje w innych spółkach). Skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, nie podał również kiedy kredyt został zaciągnięty, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat i czy raty są spłacane. Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśnił, czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie złożył wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...], nie wyjaśnił nawet czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. Skarżący, jak już wyżej wskazano, nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.