I SA/Po 1631/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 08 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi JJ na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący JJ pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą samotną. Od [...] utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, od [...] z zasiłku przedemerytalnego. Skarżący podał, że do chwili obecnej do swojego utrzymania dokładał środki pieniężne z odprawy (odszkodowanie), jakie otrzymał od pracodawcy. Skarżący podał, że zabezpieczenie, które miał, kończy się. W związku z powyższym nie stać go na uiszczenie opłaty sądowej. Skarżący podał, że oczekuje na zwrot nadpłaconego podatku, co umożliwi mu do chwili uzyskania emerytury przetrwać ten okres. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada mieszkanie o pow. [...] m2 o wartości ok. [...], nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki H, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Skarżący podał, że uzyskuje dochód netto z tytułu zasiłku przedemerytalnego w wysokości [...]. Stałe wydatki skarżącego wynoszą: [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada ona nieruchomości (jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, rok produkcji i wartość rynkowa), w jakiej wysokości i na co ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy ma na utrzymaniu inne osoby, należy złożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych żony za [...], wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie [...], jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy również przedłożyć odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 4. podanie czy skarżący uzyskuje inne - poza wymienionymi przez skarżącego z tytułu zasiłku przedemerytalnego - dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych itd.), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, energia elektryczna, gaz, abonament RTV, telefon, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, inne), 6. podanie jaka na chwilę obecną pozostała skarżącemu kwota z tytułu odprawy pieniężnej, którą otrzymał z tytułu rozwiązania umowy o pracę w ramach Programu Dobrowolnych Odejść. Z akt sprawy wynika, że pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], a zatem termin do uzupełnienia wniosku upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku, nie udzielił odpowiedzi na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada mieszkanie o pow. [...] m2 o wartości ok. [...] oraz samochód osobowy marki H, rok prod. [...] o wartości ok. [...]. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu zasiłku przedemerytalnego w wysokości [...]. Opłaty wynoszą [...], t.j. z tytułu [...]. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący do kosztów miesięcznego utrzymania dokładał środki, które uzyskał z tytułu odprawy jaką otrzymał od pracodawcy. Z akt sprawy wynika, że skarżącemu wypłacono odprawę w kwocie [...], od której odprowadzono podatek dochodowy od osób fizycznych. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że środki z tytułu odprawy kończą się. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił jaka na chwilę obecną pozostała jemu kwota z tytułu otrzymanej odprawy, nie podał kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, w tym w jakiej wysokości ponosi opłaty za abonament RTV, telefon, Internet, w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, inne koszty. Wnioskodawca mimo wezwania nie podał czy poza dochodami z zasiłku przedemerytalnego uzyskuje inne dochody. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...], nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy pozostaje z żoną w separacji sądowej, w sytuacji gdyby skarżący nie pozostawał z małżonką w separacji sądowej został zobowiązany do wyjaśnienia jaka jest sytuacja materialna małżonki. Skarżący, jak już wyżej wskazano, nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, ze obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.