I SA/Po 174/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PB złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w uzasadnieniu wniosku podał cyt. "- brak znaczących dochodów, - utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca, właściciel dobrze działającej firmy, - niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...], t.j. przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, - obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów." Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej. Żona nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...]. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta wydał w dniu [...] decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...]. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Wnioskodawca podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...]. Pomimo w.w faktu nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] brutto. Z udzielonej przez wnioskodawcę odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w A, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Małżonka nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], umowa kredytu, do spłaty pozostało [...] rat, - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...], przy czym [...]. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez B, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A [...] nie jest jego własnością, należy do matki skarżącego, wnioskodawca natomiast w niej zamieszkuje. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada nieruchomości w B, gdyż została sprzedana. Skarżący podał, że należność za powyższą transakcję została zajęta przez Urząd Skarbowy. Skarżący podał, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od [...] do [...] przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podał, że na dzień [...] miał zatrudnionych [...] pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na zasiłku macierzyńskim . Skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek C z siedzibą w P, - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] skierowanego do Urzędu Miasta o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podał, że B należy do jego syna KB. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka B wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] netto. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok [...], kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpis z książki przychodów i rozchodów. Załączył również kopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W [...] z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w [...] w wysokości [...], przy czym [...]. Natomiast w bieżącym roku, t.j. do [...] poniósł koszty w wysokości [...], przy czym: [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tych przepisach określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem wniosek jego zostanie rozpoznany w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w [...] gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty w wysokości [...]. W bieżącym roku, t.j. do [...] również poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wyniosły [...]. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie wyjaśnił również czy w okresie od [...] poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i czy uzyskał w tym czasie jakieś przychody z tego tytułu. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych na wcześniejszym etapie postępowania kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...] [por. karta nr [...] akt sądowych], natomiast w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w [...] wyniósł [...], z innych źródeł [...] [por. karta nr [...] akt sądowych], w [...] dochód wnioskodawcy z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z innych źródeł [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...]. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY [...] wynika, że w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...] zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w [...] poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Nadto wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Z załączonych przez wnioskodawcę kopii dokumentów wynika, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w D w dniu [...] na kwotę [...], termin spłaty pożyczki upływa z dniem [...], rata w wysokości [...]. Wnioskodawca spłaca również kredyt zaciągnięty w V zaciągnięty na okres [...], rata wynosi [...]. Skarżący spłaca także kredyt zaciągnięty na okres od [...], rata kredytu na dzień [...] wynosi [...], na dzień [...], na dzień [...]. Wnioskodawca ma do spłaty kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia [...] zaciągnięty w E. Z oświadczenia skarżącego wynika, że kredyty zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty ich majątek. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...], natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...]. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu B skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, [...]% udziałów Spółki należy do syna, oraz że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego B (porównując przychody za rok [...] z przychodami za rok [...]), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych Wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I[...] publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie i małżonce minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Należy również podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.