I SA/Po 1757/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 08 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi RK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do marca 2010 r. oraz od lipca do grudnia 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, który na wezwanie z dnia [...] podpisał. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma na utrzymaniu żonę wraz z [...] dzieci. Wnioskodawca podał, że sytuacja finansowa w jakiej się znajduje sprawia, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych poprowadzenia sprawy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Skarżący wskazał, że jego stałym źródłem dochodu są dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca podał, że posiada zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie przekraczającej [...] . Ponadto posiada inne zobowiązania wobec Skarbu Państwa na kwotę przeszło [...], jak również zobowiązania wobec banków. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi w wieku [...] lat. Skarżący oświadczył, że posiada dom, wartość szacunkowa nieruchomości [...], nie posiada mieszkania, posiada nieruchomość rolną, wnioskodawca nie posiada oszczędności, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący oświadczył, że z tytułu renty uzyskuje dochód netto w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...], żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że koszty leczenia wynoszą [...], opłaty za media [...], wnioskodawca ma zaciągnięte kredyty i pożyczki na kwotę [...], koszty wyżywienia, środków czystości i innych [...]. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] (data wpływu do tut. Sądu [...]) adwokat MW przedłożył pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy pełnoletnie córki skarżącego uczą się, studiują, czy pracują, czy uzyskują miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, wynagrodzenia za pracę, stypendium, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, inne), 4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie jakie skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają nieruchomości rolne, jeżeli tak należy podać powierzchnię w hektarach, szacunkową wartość i sposób rolniczego wykorzystania; jeżeli nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne, należy wskazać osobno powierzchnię gruntów rolnych i leśnych, liczbę budynków, liczbę i rodzaj urządzeń służących do produkcji, liczbę i rodzaj inwentarza żywego, 6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne – poza wymienionymi przez skarżącego z tytułu renty i prowadzenia działalności gospodarczej - dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach – np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia za pracę, prowadzenia gospodarstwa rolnego, upraw, hodowli, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 7. podanie w jakiej wysokości skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał w okresie [...] przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty prowadzenia działalności gospodarczej w w.w okresie, należy przedłożyć podsumowanie z książki przychodów i rozchodów za w.w okres, odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące [...], wyciągi z firmowych rachunków bankowych za miesiące od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ewidencję środków trwałych, należy podać również ilu skarżący zatrudnia pracowników, 8. podanie w jakiej wysokości żona skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała w okresie [...] przychody, w jakiej wysokości poniosła koszty prowadzenia działalności gospodarczej w w.w okresie, należy przedłożyć podsumowanie z książki przychodów i rozchodów za w.w okres, odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące [...], wyciągi z firmowych rachunków bankowych za miesiące od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ewidencję środków trwałych, należy również podać ilu żona skarżącego zatrudnia pracowników, 9. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. opłaty za wodę, gaz, prąd, telewizję, Internet, telefony, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat, czy kredyty są spłacane, jeżeli nie należy przedłożyć wezwania do zapłaty lub zaświadczenie z banku, inne koszty), 10. złożenie odpisów dokumentów z prowadzonych wobec skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym postępowań egzekucyjnych (np. zawiadomień o zajęciu emerytury, rachunków bankowych, inne). Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], a zatem termin do uzupełnienia wniosku upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożył odpisów dokumentów oraz nie udzielił dodatkowych informacji i wyjaśnień. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeński, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] córkami i z synem, przy czym [...] córki są już pełnoletnie, skarżący posiada dom, szacunkowa wartość nieruchomości [...] oraz nieruchomość rolną, wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...], żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że ma kredyty i pożyczki na kwotę [...], koszty leczenia wynoszą [...], opłaty za media [...], koszty wyżywienia, środków czystości i innych wynoszą [...], skarżący posiada zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie przekraczającej [...] oraz inne zobowiązania wobec Skarbu Państwa na kwotę przeszło [...]. Skarżący mimo wezwania nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie złożył wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...], nie wyjaśnił nawet czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. Wnioskodawca pomimo wezwania nie podał, czy pełnoletnie córki uczą się, studiują, czy uzyskują dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący nie podał jakie nieruchomości rolne posiada, jaka jest ich powierzchnia, szacunkowa wartość i sposób rolniczego wykorzystania, nie podał powierzchni gruntów rolnych i leśnych, liczby budynków, liczby i rodzaju urządzeń służących do produkcji rolnej, liczby i rodzaju inwentarza żywego. Skarżący nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują inne aniżeli wymienione we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości uzyskał przychody w okresie [...], w jakiej wysokości w w.w okresie poniósł koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie złożył odpisów dokumentów dotyczących prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, wyciągów z firmowych rachunków bankowych, ewidencji środków trwałych, nie podał ilu zatrudnia pracowników, nie podał również w jakiej wysokości małżonka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała w okresie [...] przychody, w jakiej wysokości w tym czasie poniosła koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie przedłożył odpisów dokumentów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wyciągów z firmowych rachunków bankowych, ewidencji środków trwałych, nie podał ilu małżonka zatrudnia pracowników. Skarżący mimo wezwania nie podał kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, nie podał kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat i czy zalega ze spłatą kredytów. Wnioskodawca nie złożył odpisów dokumentów z prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Skarżący, jak już wyżej wskazano, nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niezależnie natomiast od wskazanych wyżej przyczyn, dla których odmówiono w tym przypadku przyznania prawa pomocy, należy w tym miejscu przytoczyć art. 246 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, "adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy." Z akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia [...] wniósł skargę na zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, następnie adwokat MW pismem z dnia [...] przedłożył poświadczone za zgodność z oryginałem w dniu [...] pełnomocnictwo procesowe ogólne z dnia [...] udzielone jemu przez skarżącego do reprezentowania jego we wszystkich postępowaniach sądowych i administracyjnych. Pełnomocnictwo obejmuje swym zakresem ogół uprawnień określonych w art. 39 P.p.s.a. Skoro skarżący jest aktualnie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru to wobec treści art. 246 § 3 P.p.s.a. brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do Sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, w sytuacji gdy strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Skoro skarżący jest reprezentowany przez adwokata, to spełniona została negatywna przesłanka z art. 246 § 3 P.p.s.a. Skarżący pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, co wyklucza uwzględnienie wniosku o ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.