I SA/Po 195/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 września 2018 r., oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi kasacyjnej K. E. od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2018 r., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za lipiec, listopad i grudzień 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 września 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił K. E. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w sprawie z jego skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2018 r., oddalającego skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W motywach powyższego orzeczenia starszy referendarz sądowy stwierdził, że skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W szczególności zaznaczono, że wnioskodawca, pomimo wezwania w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302. - w skrócie: "P.p.s.a."), nie przedstawił informacji dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, wobec czego nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązku wykazania zasadności złożonego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto stwierdzono, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy musi skutkować odmową przyznania tego prawa. Z uwagi na powyższe, starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego. W ustawowym terminie skarżący złożył zażalenie (w istocie sprzeciw), w którym zarzucił powyższemu postanowieniu referendarza naruszenie prawa procesowego oraz nierozpoznanie istoty sprawy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wezwanie mocą którego został na niego nałożony obowiązek uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zostać przesłane na adres jego pełnomocnika, czego referendarz nie uczynił. Podzielając powyższe zapatrywanie skarżącego zawarte w sprzeciwie, co do wadliwości doręczenia wezwania referendarza z dnia 14 sierpnia 2018 r. o uzupełnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd zarządzeniem z dnia 10 października 2018 r. wezwał pełnomocnika skarżącego, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Odpis tego zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 31 października 2018 r. (druk zpo, k. 96 akt sąd.). Wyznaczony w nim termin upłynął bezskutecznie z dniem 7 listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 powołanej wyżej jednostki redakcyjnej wynika, że wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżący nie wywiązał się ze skierowanego do niego przez referendarza sądowego wezwania na skutek nieprzedłożenia dokumentów świadczących o jego sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej. Powyższe skutkowało zaś niewykazaniem, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do postanowień art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W kontekście przytoczonego przepisu należy wskazać, że Sąd (referendarz sądowy) kierując wezwanie do strony jest uprawniony do żądania przedłożenia od wnioskodawcy informacji dotyczących także innych w osób w zakresie w jakim informacje te są konieczne dla ustalenia czy w sprawie zachodzą przesłanki udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że osoba, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 86/13). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 92/13). W przypadku natomiast, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14). W tym miejscu należy zaznaczyć, że skarżący słusznie zarzucił w piśmie z dnia 1 października, że referendarz błędnie kierował korespondencję na adres bezpośrednio do skarżącego, z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika. W związku z tym Sąd doręczył pełnomocnikowi skarżącego wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Odpis tego zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 31 października 2018 r. (druk zpo, k. 96 akt sąd.). Mając na względzie, że wyznaczony w nim termin upłynął bezskutecznie z dniem 7 listopada 2018 r., a braki wniosku nie zostały uzupełnione Sąd stwierdza, że brak było podstaw do tego, aby zmienić zaskarżone postanowienie, albowiem skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, nie przedłożył wszelkich żądanych od niego dokumentów i oświadczeń oraz nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione mu pytania, a uchybiając temu obowiązkowi sprawił, że brak było możliwości dokonania przez referendarza, a obecnie przez Sąd rozpoznający sprzeciw, rzetelnej i pełnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Tym samym za bezzasadne należy uznać zarzuty skarżącego, że referendarz nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie została przedstawiona w sposób wystarczający do przyznania mu wnioskowanej pomocy. Do dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego niezbędne było podanie przez niego informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). Uwzględniając zaś, że skarżący nie przedłożył żądanych przez referendarza dokumentów i oświadczeń (również na etapie sprzeciwu) stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania względem niego normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a w konsekwencji, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.