I SA/Po 2002/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. Sp. z o.o. w X. na postanowienie referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 2002/15 – oddalające wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. w X. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia 2007 r. do listopada 2008 r., nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za grudzień 2008 r. oraz podatku do zapłaty za sierpień 2007 r.; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego, pismem z dnia [...] września 2015 r. wniosła do tutejszego Sądu skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. W skardze wniesiono o zwolnienie skarżącej spółki z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych od skargi. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 października 2015 r. pełnomocnik skarżącej złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek skarżąca spółka podniosła, że jej aktualna sytuacja ekonomiczna uniemożliwia jednorazową zapłatę tak znaczącej kwoty pieniężnej. Wyjaśniono przy tym, że spółka podejmuje wszelkie możliwe działania w celu uniknięcia skutków kryzysu na rynku usług budowlanych. Skarżąca w 2014 r. osiągnęła poważną stratę z prowadzonej działalności. Wyjaśniono również, że niższe są przychody spółki, co wynika przede wszystkim ze wstrzymania wielu inwestycji budowlanych. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że środki finansowe, którymi aktualnie dysponuje, są w pierwszej kolejności przeznaczane na wypłaty dla pracowników, spłatę zobowiązań oraz na finansowanie bieżącej działalności. Skarżąca bowiem w ramach zawartych umów jest zobowiązana do ukończenia prowadzonych inwestycji, a ewentualny brak środków na prace budowlane skutkować będzie obciążeniem wnioskodawczyni karami umownymi, co w konsekwencji może zachwiać jej płynnością finansową. Skarżąca wyjaśniła, że w dniu [...] października 2015 r. wytoczyła proces przeciwko inwestorowi o zapłatę wynagrodzenia za prowadzone prace budowlane, a ostatnie wolne środki finansowe przeznaczono na opłatę sądową we wskazanej sprawie. Stwierdzono przy tym, że w przypadku braku możliwości wyegzekwowania należności od inwestora spółka popadnie w jeszcze większe problemy finansowe. Wnioskodawczyni wyjaśniła ponadto, że jeden z jej wierzycieli (będący podwykonawcom na budowie, której dotyczy proces) uzyskał zabezpieczenie na majątku skarżącej w postaci zajęcia ruchomości i rachunków bankowych. Z przedstawionych przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji wynika, że kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych skarżącej wynosi [...] zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Z przedstawionych przez skarżącą informacji wynika, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku skarżąca posiadała na rachunkach bankowych kwotę [...] zł. Uzupełniając na wezwanie referendarza sądowego braki wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni wskazała, że stan kasy na dzień [...] października 2015 r. wynosił [...] zł. Pismem z dnia 26 listopada 2015 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie odpowiedzi na postawione w piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] grudnia 2015 r. (k. [...]-[...] akt sądowych) wyjaśniła, że wspólnicy spółki, którzy są jednocześnie członkami zarządu, nie posiadają finansowych możliwości na dokonanie dopłat do spółki. Wnioskodawczyni przedłożyła przy tym kserokopię rocznego zeznania podatkowego za 2013 r., w którym wykazano dochód w kwocie [...] zł oraz kserokopię zeznania podatkowego za 2014 r., w którym to wykazano stratę w kwocie [...] zł. Skarżąca przedłożyła ponadto kserokopię sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r., informację odnośnie ilości zatrudnianych pracowników na dzień [...] listopada 2015 r. oraz kserokopię deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od kwietnia do października 2015 r. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 2002/15 odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. Stwierdzono przy tym, że wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Wnioskodawczyni nie przesłała bowiem na wezwanie z dnia 26 listopada 2015 r. wszystkich żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz nie udzieliła pełnych wyjaśnień. W ocenie referendarza sądowego skarżąca spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczyła się jedynie do podania danych mogących świadczyć o trudnej sytuacji materialnej. Wyjaśniono przy tym, że pomimo wezwania spółka nie podała w jakiej wysokości uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] października 2015 r. Wnioskodawczyni nie przedłożyła ponadto raportów kasowych jak również nie wyjaśniła czy raporty takie były sporządzane. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy, a także zaświadczeń z banków, które miały obejmować okres ostatnich sześciu miesięcy. Skarżąca nie przedłożyła również dokumentów, które potwierdzałyby dokonanie zajęć jej rachunków bankowych. Spółka nie wyjaśniła również jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem swojej siedziby. Wskazane powyżej postanowienie referendarza sądowego zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] stycznia 2016 r. (k. [...] akt sądowych), pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. spółka wniosła sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik skarżącej podniósł, że w art. 246 § 2 p.p.s.a., ustawodawca przyznał stronie prawo do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w przypadku braku dostatecznych środków na uiszczenie kosztów postępowania. W kontekście powołanego przepisu stwierdzono, że wnioskodawczyni nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie wpisu w niniejszej sprawie, zaznaczając jednocześnie, że majątek spółki został zajęty przez organy egzekucyjne. W ocenie skarżącej spółki zasada, zgodnie z którą, każdy kto dochodzi swoich praw przed sądem winien w pierwszej kolejności wykorzystać wszystkie posiadane możliwości majątkowe celem pokrycia kosztów, nie może mieć charakteru absolutnego. Wyjaśniono przy tym, że w niniejszej sprawie skarżąca chroni swój zasadny interes, a koszty sądowe nie powinny stanowić bariery dla dochodzenia słusznych praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że zgodnie z poglądami orzecznictwa uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Wyjaśnić w tym kontekście również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy [por.: postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1140/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie uzasadniła wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych albowiem nie wykazała, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca w dołączonym do pisma z dnia [...] listopada 2015 r. urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że stan kasy na dzień [...] października 2015 r. wynosił [...] zł. Tymczasem na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka jest zobowiązana do uiszczenia [...] zł kosztów sądowych tytułem wpisu od skargi. W świetle powyższego za drugorzędną należy uznać eksponowaną przez spółkę okoliczność poniesienia straty za 2014 r. Pomimo bowiem wygenerowania straty skarżąca w dalszym ciągu dysponuje środkami finansowymi zgromadzonymi w kasie, z których to możliwe jest opłacenie kosztów postępowania sądowego. Z przedłożonego przez spółkę bilansu za 2014 r. wynika ponadto, że wartość aktywów trwałych skarżącej wynosi [...] zł, wnioskodawczyni dysponuje ponadto aktywami obrotowymi w kwocie [...] zł przy czym kwota [...] zł pochodzi z przysługujących spółce należności krótkoterminowych o okresie zapadalności poniżej 12 miesięcy. W 2014 r. skarżąca pomimo wygenerowania straty osiągnęła przychody w łącznej kwocie [...] zł, co świadczy o niezachwianej możliwości prowadzenia dalszej działalności gospodarczej. Z powyższym twierdzeniem koreluje również sprawozdanie zarządu z działalności skarżącej spółki za 2014 r. (k. [...] akt sądowych), gdzie stwierdza się, że strata za 2014 r. została poniesiona w związku z budową w Ś., której to koszty był bardzo trudne do oszacowania. Pomimo straty spółka wykonała umowę w terminie, realizując przy tym także zawarte wcześniej umowy o roboty budowlane. Z omawianego sprawozdania zarządu wynika także, że spółka w dalszym ciągu zamierza kontynuować prowadzą działalność gospodarczą celem utrzymania się na rynku. W świetle powyższych okoliczności sprawy nie sposób uznać, że obowiązek uiszczenia przez skarżącą na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w kwocie [...] zł może stanowić barierę dla dochodzenia praw, w sytuacji gdy spółka, w świetle swoich wyjaśnień dysponuje środkami pieniężnymi w kasie w kwocie [...] zł. Zaznaczyć ponadto należy, że pomimo wezwania ze strony referendarza sądowego skarżąca nie przedłożyła raportów kasowych za okres od [...] stycznia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r., nie wyjaśniono przy tym nawet czy takie raporty były w ogóle sporządzane. Spółka nie przedłożyła ponadto wyciągów z rachunków oraz lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Skarżąca nie przedłożyła również zaświadczeń, celem udowodnienia, że doszło do zajęcia rachunków bankowych spółki w związku z udzieleniem przez Sąd powszechny zabezpieczenia na majątku spółki. Skarżąca spółka nie wyjaśniła również jakie ponosi koszty związane z wynagrodzeniem zatrudnianych przez siebie pracowników. Nie wyjaśniono ponadto jakie są koszty utrzymania siedziby spółki. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie udowodniła, że doszło do zajęcia należących do niej rachunków bankowych jak też ruchomości, co przemawia za odmową zwolnienia skarżącej od koszów sądowych. Spółka nie podała również jakie przychody osiągnęła w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] października 2015 r., skarżąca nie wyjaśniła również w jakiej kwocie poniesiono koszty uzyskania przychodów za wskazany powyżej okres. W kontekście powyższych uchybień należy zaznaczyć, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżąca ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącą. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.