I SA/Po 201/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku TL o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi TL na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący TL pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucił skargę, gdyż w ocenie Sądu została nadana po terminie i jest spóźniona. Skarżący pismem z dnia [...] wniósł zażalenie na to postanowienie. Następnie skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że wnosi o pozytywne rozpatrzenie wniosku, gdyż osiągane dochody z działalności gospodarczej oraz z umowy o pracę nie wystarczają na pokrycie bieżących wydatków, w tym na opłacenie alimentów i opłacanie rat kredytów hipotecznych. Skarżący podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada dom w T o wartości [...] o pow. [...], przy ul. O o wartości [...] i o pow. [...] i przy ul. B o wartości [...] i o pow. [...], nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności. Skarżący posiada samochód V, rok prod. [...] o wartości [...], samochód został zajęty przez komornika. Skarżący oświadczył, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości [...], wynagrodzenie zajęte przez komornika oraz z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...]. Skarżący podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: kredyt hipoteczny w A na miesiąc, kredyt w wysokości [...], kredyt hipoteczny w B [...] na miesiąc, kredyt w wysokości [...], alimenty w wysokości [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] przedłożył zeznania roczne podatkowe, z których wynika, że w [...] z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] w wysokości [...]. Wnioskodawca w [...] z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...]. Z załączonego przez skarżącego odpisu wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] o sygn. akt [...] wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny w kwocie [...] miesięcznie. Z załączonego zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia [...] wynika, że wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie netto w wysokości [...], od [...] wynagrodzenie obciążone jest zajęciem komorniczym w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący załączył deklaracje VAT-7K, z których wynika, że za [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], za [...]. Z ewidencji środków trwałych wynika, że na stanie firmy znajduje się budynek biurowy, motorower V, samochód osobowy V. Z załączonej księgi przychodów i rozchodów za miesiące [...] wynika, że przychód od początku roku wyniósł [...], koszty uzyskania przychodu [...]. Z załączonych przez wnioskodawcę rachunków bankowych wynika, że na rachunki bankowe nie wpływają środki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ani wynagrodzenie za pracę. Na wezwanie z dnia [...] skarżący w odpowiedzi przedłożył podpisane oświadczenie z dnia [...], w którym powtórzył, że posiada samochód osobowy V o wartości [...]. Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach, pełni funkcję Prezesa zarządu w Spółce D, gdzie jest zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu osiąga dochód. Wnioskodawca podał, że alimenty płaci zgodnie z wyrokiem załączonym do wniosku. Skarżący podał, że nie prowadzi w firmie raportów kasowych i nie zatrudnia pracowników. Skarżący podał, że koszty wyżywienia, utrzymania, leczenia wynoszą miesięcznie ok. [...], raty kredytu w A [...], kredyt zaciągnięty [...] na kwotę [...], do spłaty na dzień [...] pozostało [...], kredyt został zaciągnięty na zakup nieruchomości położonej przy ul. O w P. Raty kredytu w B – [...] zaciągnięty [...] w kwocie [...], do spłaty na dzień [...] pozostało [...], kredyt został zaciągnięty na zakup nieruchomości położonej przy ul. B w P. Skarżący podał, że kredyty są spłacane z opóźnieniem ok. [...] z uwagi na trudności z płynnością, przy czym na dzień dzisiejszy nie ma zaległości w spłatach kredytów. Skarżący oświadczył, że alimenty nie są przez niego płacone. Skarżący podał, że nie osiąga dodatkowych dochodów. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, t.j. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania mogą objąć ewentualne przyszłe koszty sądowe, np.: wpis sądowy od skargi, opłatę kancelaryjną za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący w przedmiotowej sprawie uiścił wpis sądowy od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia [...] o odrzuceniu skargi w kwocie [...], a zatem w.w opłata nie jest objęta niniejszym wnioskiem. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca jest osobą rozwiedzioną, ma na utrzymaniu [...] małoletnich synów, został zobowiązany do płacenia alimentów w kwocie [...] miesięcznie. Skarżący posiada dom w T o wartości [...], w P przy ul. O o wartości [...] i przy ul. B o wartości [...], samochód marki V z [...] o wartości ok. [...], motorower V. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu wynagrodzenia za pracę na stanowisku Prezesa Zarządu w D w wysokości [...] netto, które jest obciążone zajęciem komorniczym w wysokości [...] oraz uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. [...] miesięcznie. Skarżący podał, że na miesięczne utrzymanie, t.j. na koszty wyżywienia, utrzymania, leczenia przeznacza ok. [...], na alimenty, których nie płaci dobrowolnie, a które ściągane są przez komornika [...] oraz spłaca raty kredytów, które zaciągnął na zakup [...] nieruchomości. W tym miejscu wskazać należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.p). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą powinna ona, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto podkreślić należy, że ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Ponadto, powtórzyć w tym miejscu należy, że prawo pomocy udzielane jest osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i bez majątku. Natomiast skarżący do grona takich osób nie należy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.